II FZ 1091/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Jerzy Płusa po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia [...] G. sp. z o.o. w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 maja 2014 r., sygn. akt III SA/Wa 182/14 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] G. sp. z o.o. w K. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia 4 grudnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania w sprawie stwierdzenia nadpłaty w podatku od gier za sierpień 2011 r. postanawia: oddalić zażalenie. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł [...] G. sp. z o.o. w K. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Spółka wyjaśniła, że nie posiada środków koniecznych do uiszczenia wpisu od skargi. Prowadzi spory z organami skarbowymi na terenie całej Polski, zatem jej obciążenie jest równe sumie wpisów we wszystkich kilkuset sprawach. Od wielu z tych spraw wymagany jest wpis stosunkowy. Kapitał zakładowy Spółki wynosi 1.000.000 zł. Spółka posiada na rachunku bankowym około 180.000 zł, wartość środków trwałych wynosi 300.155,92 zł, zysk za ostatni rok wyniósł 713.731,90 zł. Spółka posiada w swoim majątku automaty o niskich wygranych, które ze względu na nowe regulacje prawne w ustawie o grach hazardowych nie przedstawiają realnej wartości rynkowej. W toku postępowania Spółka złożyła m.in. rachunki zysków i strat, bilanse, wprowadzenia do sprawozdania finansowego, dodatkowe informacje i wyjaśnienia do sprawozdania finansowego, zestawienie zmian w środkach trwałych, podział zobowiązań do spłaty, sprawozdanie zarządu z działalności, deklaracje VAT-7, zeznania podatkowe oraz wyciągi z rachunku bankowego. Sąd pierwszej instancji mając na względzie art. 245 § 1 p.p.s.a. oarz art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. jak również art. 199 P.p.s.a uznał, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Już z samego zestawienia kwoty wymaganych kosztów sądowych z kwotą posiadanych środków na rachunku bankowym wynika, że sytuacja Spółki nie mieści się w hipotezie art. 246 § 2 P.p.s.a. i pomoc nie może zostać jej udzielona. Na obecnym etapie postępowania wymagalnym kosztem jest wpis sądowy od skargi w wysokości 100 zł. Na Spółce ciąży ponadto obowiązek uiszczenia wpisów sądowych w innych, zawisłych przed tutejszym Sądem, sprawach w łącznej wysokości około 3.000 zł. W ocenie Sądu, nie sposób bowiem uznać, że jednorazowe wygospodarowanie kwoty 100 zł (około 3.000 zł we wszystkich zawisłych sprawach) tytułem wpisu sądowego od skargi, który na obecnym etapie postępowania jest jedynym kosztem sądowym, spowoduje uszczerbek w środkach finansowych. Podnoszone okoliczności takie jak konieczność regulowania na bieżąco zobowiązań względem wynajmujących lokale na punkty gier, konieczność wypłacania wygranych, czy konieczność serwisowania urządzeń, nie są wystarczające dla przyjęcia stanowiska, że Spółka nie posiada możliwości zgromadzenia środków finansowych celem uiszczenia wpisu sądowego. Zobowiązania prywatnoprawne, nie korzystają z pierwszeństwa zaspokajania w stosunku do kosztów sądowych. Racjonalny uczestnik obrotu gospodarczego powinien zabezpieczyć środki na ponoszenie wszelkich zobowiązań publicznoprawnych, w tym ponoszenie kosztów ewentualnych postępowań sądowych. Czyni to argument Spółki o pierwszeństwie uiszczania podatku od gier niezasadnym. Spółka nie wykazała również, iż zmaga się z groźbą niewypłacalności. Dokumenty świadczą o prowadzeniu działalności na dużą skalę, z której uzyskiwane były znaczne przychody, tj. około 51 mln zł w 2011 r. i około 43 mln zł w 2012 r., a także znaczny dochód, tj. 521.436,43 zł w 2011 r. i 713.731,90 zł w 2012 r. Spółka dysponuje majątkiem trwałym o sporej wartości. Bezzasadny jest przy tym argument o niemożności spieniężenia automatów do gry, gdyż nie stanowią one jedynych środków trwałych. W świetle tak znacznych przychodów, a także wartości majątku trwałego, niedopuszczalne byłoby więc przyjęcie, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na koszty sądowe, ale musi wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze a wydatki (postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., I OZ 191/11). Odnosząc się natomiast do argumentacji, iż postępowanie sądowoadministracyjne stanowi próbę ochrony przed niedającą się przewidzieć agresywną polityką państwa względem przedsiębiorców branży hazardowej, Sąd stwierdził, że argumentacja ta, jako nieodnosząca się w żaden sposób do określonych w art. 246 § 2 P.p.s.a. przesłanek przyznania prawa pomocy, jest bez znaczenia w postępowaniu wpadkowym. W zażaleniu Spółka (reprezentowana przez prezesa zarządu) zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., poprzez jego błędne zastosowanie polegające na nieuwzględnieniu przy ocenie sytuacji majątkowej Spółki takich okoliczności jak: wielość prowadzonych w całym kraju postępowań, brak możliwości zbycia aktywów Spółki, czy konieczność zachowania środków na realizację bieżących zobowiązań, co skutkowało bezpodstawną odmową przyznania Spółce prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wskazując na powyższe naruszenie, Spółka wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez uwzględnienie wniosku Spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając swoje zażalenie Spółka podniosła, że Sąd pierwszej instancji nie uwzględnił faktu, że działalność Spółki ze swej istoty wymaga posiadania - tylko z pozoru znacznych - zasobów obrotowych. W praktyce bowiem Spółka musi mieć możliwość regulowania na bieżąco i bez opóźnień zobowiązań względem wynajmujących lokale, wypłacania wygranych, opłacania serwisu i obsługi urządzeń. Spółka musi również na bieżąco uiszczać zryczałtowany podatek od gier niezależnie od tego, czy działalność przynosi pozytywny wynik finansowy. Z tego też względu stan rachunku bankowego Spółki, przy uwzględnieniu specyfiki prowadzonej działalności i jej rozmiarów, nie jest wcale wysoki. Błędem jest wywodzenie wniosków o korzystnej sytuacji Spółki z rozmiarów prowadzonej działalności. O sytuacji majątkowej Spółki nie świadczy również wartość bilansowa aktywów takich, jak środki trwałe czy inwestycje. Wartość bilansowa nie odzwierciedla bowiem ich wartości rzeczywistej, a jedynie wartość księgową, która znacząco odbiega od wartości rzeczywistej. Z uwagi na obecną sytuację prawną automaty o niskich wygranych mają realnie wartość rynkową taką, jak materiały wtórne, które można z nich uzyskać po demontażu, albowiem na rynku brak potencjalnych nabywców tych urządzeń w celu ich dalszej eksploatacji zgodnej z przeznaczeniem. Wykorzystanie tych automatów jako automatów o niskich wygranych, zgodnie z ich konstrukcją i specyfiką, nie będzie możliwe najpóźniej z końcem 2015 r. w związku z wygaśnięciem posiadanych zezwoleń. W ocenie Spółki, Sąd pierwszej instancji powinien także mieć na względzie fakt, że przedmiotowe postępowanie nie stanowi typowego elementu działalności Spółki i innych spółek działających na rynku automatów o niskich wygranych, a jedynie próbę ochrony przed niedającą się przewidzieć agresywną polityką państwa względem przedsiębiorców branży hazardowej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie Spółki nie zasługuje na uwzględnienie i podlega oddaleniu. Stosownie do art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. (postanowienia NSA z dnia 5 grudnia 2013 r., II FZ 1102/13 - dotyczące tożsamej sprawy Spółki; z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10; z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10). Oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Prawidłowo w rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji zbadał zatem zasadność przyznania Spółce prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, analizując sytuację majątkową Spółki, zobrazowaną jej oświadczeniami oraz przedłożonymi do akt sprawy dokumentami źródłowymi. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę Sądu pierwszej instancji, że w świetle tak znacznych przychodów, jakie uzyskuje Spółka, a także wartości jej majątku trwałego, niedopuszczalne byłoby przyjęcie, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy. Spółka nie wykazała, że zmaga się z groźbą niewypłacalności - przedłożone oświadczenie świadczy bowiem o prowadzeniu działalności na dużą skalę, z której uzyskiwane są znaczne przychody. Wszystkie podane wartości wielokrotnie przewyższają wartość wpisu. Bezzasadny jest podnoszony w zażaleniu przez Spółkę argument o niemożności spieniężenia automatów do gry, bowiem nie stanowią one jedynego majątku Spółki. Spółka może dysponować środkami zebranymi na rachunku bankowym. Nie przedstawiła bowiem dokumentów, które wskazywałyby na ewentualne zajęcie prowadzonego rachunku bankowego, uniemożliwiające swobodne korzystanie ze środków na nim zgromadzonych. Na możliwość poniesienia kosztów postępowań sądowych wskazuje ponadto stan rachunku bankowego Spółki wynoszący 180.334,29 zł. W rozpoznawanej sprawie trudno przyjąć, uwzględniwszy zasady logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, że Spółka, która dysponuje środkami trwałymi o tak wysokiej wartości, a ponadto dysponuje znacznymi środkami pieniężnymi na rachunku bieżącym, nie jest w stanie partycypować w kosztach zainicjowanego przez siebie postępowania. Podkreślenia wymaga, że z zażalenia nie wynikają żadne konkretne informacje o aktualnej sytuacji finansowej, a ponadto w zasadzie nie nawiązano w nim do argumentacji Sądu pierwszej instancji. Nie można zgodzić się ze stanowiskiem Spółki, że o zasadności przyznania jej prawa pomocy przemawia konieczność ponoszenia wydatków na bieżące zobowiązania i wypłaty dywidendy. Odmienna ocena naruszyłaby zasadę sprawiedliwości, która jako ogólna zasada ustrojowa i zasada orzekania sądowego wyrażona została w art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483, z późn. zm.). Uwzględniając tę zasadę, nie można zaakceptować próby ochrony majątku własnego kosztem ogółu społeczeństwa w sytuacji, w której art. 199 P.p.s.a. wyraźnie wskazuje podmiot, który powinien ponieść wskazane tam koszty postępowania sądowego. W ocenie Sądu Odwoławczego, Spółka nie wykazała, iż wydanie takiej kwoty jest w stanie w jakikolwiek sposób zakłócić bieżącą działalność Spółki, stąd też prawidłowo Sąd pierwszej instancji uznał, iż Spółka nie spełnia ustawowych przesłanek dla przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Analogiczne stanowisko do przedstawionego wyżej zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 17 lipca 2014 r., II FZ 1087/14, zapadłym w innej sprawie Spółki. Stanowisko to Sąd rozpoznający niniejsze zażalenie podziela w pełni. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.