II FZ 114/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Anna Dumas po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia S. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 5 stycznia 2016 r., sygn. akt I SA/Rz 325/15 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi S. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Rzeszowie z dnia 30 stycznia 2015 r., nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. postanawia oddalić zażalenie. II FZ 114/16 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 5 stycznia 2016 r., sygn. akt I SA/Rz 325/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił wniosek S. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Rzeszowie z dnia 30 stycznia 2015 r. w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. Z uzasadnienia postanowienia Sądu pierwszej instancji wynika, że w przedmiotowej sprawie skarżący złożył na urzędowym formularzu PPF oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym z którego wynika, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz że oboje utrzymują się ze świadczeń emerytalnych, których wysokość wynosi odpowiednio: 1 500 zł miesięcznie i 1 205 zł miesięcznie brutto. W oświadczeniu wskazano na należące do obojga małżonków udziały w spółce z o.o., o wartości 621 000 zł. Uzasadniając złożony wniosek skarżący nadmienił, że uzyskiwane dochody pozwalają mu na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb bytowych, a on sam jak i jego żona nie mają żadnych innych źródeł przychodów, gdyż posiadane przez nich udziały nie przynoszą dochodów. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego skarżący zaznaczył, że należące do niego oraz żony udziały, choć hipotetycznie mogą przedstawiać określoną wartość ekonomiczną, to nie przynoszą dochodów. W zaskarżonym postanowieniu WSA w Rzeszowie podniósł, że skarżącay wraz z żoną dysponuje stałym i pewnym dochodem, w postaci świadczeń emerytalnych, których łączna wysokość wynosi ponad 2 700 zł miesięcznie. Dodatkowo, małżonkowie dysponują udziałami w sp. z o.o. o wartości przekraczającej 600 000 zł, co przy wysokości wpisu od skargi w kwocie 1 047 zł, zdaniem Sądu, sprawia, że twierdzenia skarżącego o niemożności poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie są niewiarygodne i oderwane od rzeczywistości. Sąd podniósł także, że na przedmiotową ocenę nie wpływa to, iż spółka nie prowadzi obecnie działalności gospodarczej, ponieważ same udziały bez wątpienia przedstawiają określoną wartość ekonomiczną, stanowiąc majątek skarżącego i jego małżonki. W zażaleniu na to postanowienie skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł o przyznanie pomocy prawnej polegającej na zwolnieniu strony skarżącej od kosztów sądowych, zarzucając naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a." poprzez uznanie, że skarżącemu nie przysługuje prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, w związku z błędnym ustaleniem, że skarżący dysponuje znacznym majątkiem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowo-administracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2014 r., sygn. akt II FZ 1756/14, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających za rozstrzygnięciem korzystnym dla strony. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. (por.: M. Niezgódka – Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594). Uznać trzeba, że przedstawiony obraz sytuacji majątkowej skarżącego i jego żony nie prowadzi do przekonania, że ich sytuacja jest na tyle ciężka, by zasługiwała na specjalne traktowanie. Naczelny Sąd Administracyjny pragnie w tym zakresie raz jeszcze podkreślić wskazaną w powyższym akapicie okoliczność szczególnego charakteru prawa pomocy, jego przyznanie ma być odstępstwem od przedstawionego obowiązku ponoszenia danin publicznych. Z zaprezentowanych dokumentów wynika natomiast, że skarżący wraz z żoną dysponuje stałym i pewnym dochodem w postaci świadczeń emerytalnych, których łączna wysokość wynosi ponad 2.700 zł miesięcznie, a do tego, dysponują oni udziałami w sp. z o.o. o wartości przekraczającej 600.000 zł. Sytuacja skarżącego zapewne mogłaby być lepsza, jednak nie jest to wystarczający powód by uznać, że strona zasługuje na przyznanie prawa pomocy, choćby i w zakresie częściowym. Słusznie zwracał uwagę Sąd pierwszej instancji na to, że posiadane udziały przedstawiają wartość ekonomiczną, stanowiąc majątek skarżącego i jego żony. Na aprobatę nie zasługują więc twierdzenia skarżącego podnoszone w zażaleniu, jak i na wcześniejszych etapach postępowania, że spółka w chwili obecnej nie prowadzi działalności, a zatem udziały, które w niej posiada nie są atrakcyjne dla potencjalnych nabywców, co uniemożliwia ich zbycie (por. postanowienie NSA z dnia 24 lipca 2015 r., sygn. akt II FZ 492/15). W tym wypadku skarżący, mimo iż było to w jego interesie, nie oparł się na żadnym dokumencie, np. potwierdzającym słabą kondycję finansową spółki, czy zawieszenie działalności gospodarczej. Należy w tym miejscu zaznaczać, że w orzecznictwie ukształtował się pogląd, iż rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę wyłącznie rzeczywistą sytuację materialną wnioskodawcy, a nie jego przyszłe ewentualne problemy finansowe. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.