II FZ 3/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bogdan Lubiński po rozpoznaniu w dniu 29 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 października 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 1940/15 w zakresie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi R. N. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 13 maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za miesiące od grudnia 2008 r. do marca 2009 r. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 27 października 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 1940/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił R. N. (zwanemu dalej "Skarżącym") przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego wymagalnym od Skarżącego kosztem jest wpis sądowy od skargi w kwocie 500 zł, z czego 100 zł Skarżący uiścił. W ocenie WSA, biorąc pod uwagę złożone oświadczenia o stanie majątkowego posiadania Skarżącego, uznać należało, iż nie wykazał on, że nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu sądowego. Skarżący oświadczył, że łączny dochód jego trzyosobowej rodziny wynosi 6.466 zł. Na dochód ten składają się: wynagrodzenie ze stosunku pracy Skarżącego w wysokości 1.286 zł, wynagrodzenie żony – 2.680 zł oraz pomoc rodziny – 2.500 zł. Z kolei wydatki miesięczne wynoszą 6.340 zł, w tym: czynsz/kredyt hipoteczny 1.500 zł, prąd 550 zł, kredyt Fortisbank 160 zł, telefon komórkowy 170 zł, wyżywienie, ubrania 2.000 zł, opłaty za samochód 300 zł, kredyt City Bank 1.000 zł, woda 60 zł, spłata Getin Bank 500 zł, abonament tel. 100 zł. Zdaniem Sądu, analiza wyciągu z rachunku bankowego żony Skarżącego za okres od 27 kwietnia do 23 lipca 2015 r. rodzi poważne wątpliwości, co do rzetelności przedstawionego wyżej zestawienia. Z rachunku tego rzeczywiście wynika, że wynagrodzenie żony Skarżącego wynosi netto ok. 2.800 zł, a Skarżącego 1.286,16 zł. Jednocześnie jednak na rachunek ten wpłat "własnych" dokonuje sam Skarżący: 11 maja 2015 r. – 600 zł, 13 maja 2015 r. – 2.700 zł, 15 maja 2015 r. – 1.350 zł, 3 czerwca 2015 r. – 250 zł, 16 czerwca 2015 r. - 3.160 zł, 13 lipca 2015 r. – 500 zł, 17 lipca 2015 r. - 3.050 zł. Z powyższego wynika więc, że Skarżący posiada jeszcze jakieś dodatkowe źródło przychodów, którego nie ujawnił. Tym samym, Skarżący nie przedstawił w sposób rzetelny swojej sytuacji finansowej. Ponadto, z wyciągu tego wynika, że rodzina Skarżącego, poza wskazanymi, ponosi również wydatki, które nie są charakterystyczne dla osób mających trudną sytuację finansową. W dniu 2 czerwca 2015 r. z rachunku tego dokonano wpłaty zaliczek w wysokości 1.000 zł i 750 zł na wczasy w Juracie, 23 lipca 2015 r. wpłacono zaliczkę 200 zł na pokoje gościnne w Bukowinie Tatrzańskiej. Jako ponadstandardowe można równie uznać wydatki na rzecz firmy kosmetycznej: 12 maja 2015 r. w wysokości 356,59 zł, 13 maja 2015 r. – 446 zł, 18 lipca 2015 r. 653,30 zł. Rodzina Skarżącego ponosi również znaczące wydatki na utrzymanie samochodu, odzież, wyżywienie typu fast food. Skarżący podnosi w sprzeciwie, że ma z żoną rozdzielność majątkową z uwagi na złe stosunki rodzinne co powoduje, że żona nie udziela mu wparcia finansowego, a ponadto Skarżący nie ma wpływu na wydatki ponoszone z rachunku żony. Zdaniem Sądu, powyższe jest niewiarygodne bowiem mimo złych stosunków z żoną (z PPF wynika, że rozdzielność majątkowa istnieje od 2009 r.) Skarżący nadal pozostaje z żoną we wspólnym gospodarstwie domowym (6 lat), a ponadto nie posiada własnego konta bankowego, tylko wspólne z żoną i to na to konto wpływa wynagrodzenie Skarżącego. A ponadto Skarżący dokonuje na to konto gotówkowych wpłat we wpłatomatach, nie podając źródła pochodzenia tych środków. Skarżący nie wyjaśnił w złożonym sprzeciwie z jakiego źródła dokonywał tych wpłat. Mając na uwadze wysokość obrotów na posiadanym wspólnie z żoną rachunku bankowym – nieproporcjonalną do uzyskiwanych przez Skarżącego dochodów i wykazywanych kosztów WSA stwierdził, że Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżący zaskarżył je w całości, wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy, zarzucając, że Sąd niewłaściwie zastosował przepisy dotyczące prawa pomocy poprzez przyjęcie, że Skarżący nie spełnia przesłanek do zastosowania powyższej instytucji. Autor zażalenia zarzucił też, że nie uwzględniono faktycznie uzyskiwanych przez stronę dochodów, lecz sytuację rodziny bez ustalenia czy wspomaga ona Skarżącego, jak również wydatki dokonywane przez rodzinę bez uwzględnienia czy Skarżący posiada na owe wydatki. Sąd dokonał ustaleń sprzecznych z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, poprzez przyjęcie, że strona otrzymuje inne dochody poza wskazanymi w oświadczeniu i przedłożonych dokumentach, pomimo przyznania przez Skarżącego, że otrzymuje wsparcie rodzinne. W ocenie strony, Sąd dokonał ustaleń sprzecznych z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, poprzez przyjęcie, że wpłaty na rachunek bankowy żony ze strony Skarżącego dokonywane są ze środków własnych Skarżącego, podczas gdy wpłaty te pochodzą ze wsparcia rodziny, co przyznał wprost sam Skarżący oraz założenia, że współdysponuje on rachunkiem bankowym żony, a więc ponosi odpowiedzialność za poczynione z niego wydatki. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – zwanej dalej "p.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a). Zgodnie z jednolitą linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. postanowienie z dnia 4 stycznia 2011 roku w sprawie o sygn. akt II FZ 681/10), z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a, wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Warunkiem przyznania omawianego uprawnienia procesowego jest przedstawienie przez wnioskodawcę w sposób nie budzący wątpliwości swej sytuacji rodzinnej i majątkowej, na podstawie której sąd będzie mógł dokonać oceny zaistnienia w konkretnej sprawie przesłanek przyznania prawa pomocy. W sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, sąd ma możliwość wezwania strony do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenie lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (por. art. 255 p.p.s.a.). Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Przyznanie uprawnienia procesowego we wnioskowanym zakresie mogło nastąpić jedynie w sytuacji zaistnienia przesłanek wskazanych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Dokonana przez WSA w Warszawie analiza sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy wykazała w sposób jednoznaczny, że opłacenie przez Skarżącego kosztów postępowania w niniejszej sprawie nie spowoduje negatywnych skutków w odniesieniu do sytuacji bytowej strony. Stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r., nr 9 poz. 59 ze zm. - zwanej dalej "k.r.o."), oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem z Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Należy mieć również na względzie art. 23 k.r.o., który stanowi, że małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 2 lipca 2009 r. (sygn. akt I FSK 216/09) obowiązek alimentacyjny nie jest uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Jak zaznaczono w powołanym wyżej orzeczeniu "rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami.". W niniejszej sprawie Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego w kwocie 500 zł. Co więcej, skoro Skarżący jest w stanie wygospodarować odpowiednie kwoty pieniężne na zaliczki na wczasy w Juracie oraz na pokoje gościnne w Bukowinie Tatrzańskiej, czy też wydatki na rzecz firmy kosmetycznej, nie sposób uznać jednocześnie, że nadmiernym obciążeniem będzie dla niego poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. [pic]