II FZ 302/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Sędzia WSA (del.) Anna Sokołowska po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 22 czerwca 2012r., sygn. akt III SA/Łd 658/10 w przedmiocie wniosku o wyłączenie sędziego w sprawie ze skargi A. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 25 października 2010r., Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wniosku w postępowaniu zabezpieczającym oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 22 czerwca 2011 r., sygn. akt III SA/Łd 658/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił wniosek A. M. o wyłączenie sędziego Teresy Rutkowskiej i sędziego Janusza Nowackiego. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd wskazał, że na rozprawie w dniu 24 maja 2011 r. skarżący złożył wniosek o wyłączenie sędziego NSA Teresy Rutkowskiej z uwagi na fakt, iż sędzia orzekała w jego sprawach o sygn. akt III SA/Łd 13/09, III SA/Łd 65/09 i III SA/Łd 302/08 oraz o wyłączenie sędziego NSA Janusza Nowackiego, który również brał udział w wydaniu orzeczeń w sprawie o sygn. akt III SA/Łd 13/09 i III SA/Łd 65/09, a także w sprawie III SA/Łd 466/09. W opinii wnioskodawcy orzeczenia wydane w tych sprawach budzą poważne wątpliwości. Z uwagi na powyższe, zdaniem skarżącego, zachodzi podstawa wyłączenia sędziów, o której stanowi art. 18 § 1 pkt 6a i art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej w skrócie "P.p.s.a."). W dniu 3 czerwca 2011 r. sędzia Teresa Rutkowska i sędzia Janusz Nowacki pisemnie oświadczyli, że nie są im znane żadne okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnione wątpliwości, co do ich bezstronności. Wskazali też, że nie zachodzą wobec nich podstawy do wyłączenia z mocy ustawy określone w art. 18 P.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, iż analiza wniosku skarżącego i wskazanej w nim podstawy prawnej sugeruje, że wnioskodawca upatruje istnienia przyczyny wyłączenia w fakcie orzekania przez sędziów: Teresę Rutkowską i Janusza Nowackiego w sprawach z jego skarg, toczących się przed tutejszym Sądem, zarejestrowanych pod sygnaturą akt III SA/Łd 13/09, III SA/Łd 65/09, III SA/Łd 302/08 i III SA/Łd 466/09. W sprawie III SA/Łd 13/09 WSA w Łodzi rozpoznawał skargę skarżącego na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia zarzutów na postępowanie zabezpieczające. Postanowieniem z 24 września 2009 r. Sąd umorzył postępowanie. W sprawie III SA/Łd 65/09 kontroli sądowoadministracyjnej poddane zostało postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. w przedmiocie zarzutów na postępowanie egzekucyjne. Wyrokiem z dnia 9 kwietnia 2009 r. skarga została oddalona. Przedmiotem sprawy III SA/Łd 302/08 była skarga J. M. i A. M. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. w przedmiocie pozostawienia zarzutów w postępowaniu zabezpieczającym bez rozpoznania. Postępowanie przed Sądem zakończyło się odrzuceniem skargi w dniu 26 czerwca 2008 r. Postępowanie w sprawie III SA/Łd 466/09 dotyczyło natomiast postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w L. wydanego w przedmiocie kosztów postępowania zabezpieczającego. Skarga została odrzucona postanowieniem z 2 grudnia 2009 r. Skarga wniesiona w niniejszym postępowaniu dotyczy się do postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 25 października 2010 r. utrzymującego w mocy postanowienie o umorzeniu postępowania w sprawie wniosku o umorzenie postępowania zabezpieczającego. Sprawa o takim przedmiocie nie była uprzednio rozpoznawana przez sąd administracyjny, zatem wniosek o wyłączenie sędziów, którego podstawę stanowi art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a., nie zasługuje na uwzględnienie. Sprawy o wskazanych we wniosku sygnaturach nie są tożsame ze sprawą niniejszą, a tego wyraźnie wymaga art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a., mowa jest w nim bowiem o prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie. Wymóg orzekania w sprawie dotyczącej skargi na decyzję albo postanowienie, należy odnieść do orzekania w sprawie konkretnie oznaczonego i wydanego już aktu administracyjnego. Sąd także nie dopatrzył się zasadności wniosku o wyłączenie sędziego, w oparciu o art. 19 P.p.s.a., bowiem wniosek taki uzasadniają jedynie takie okoliczności, które obiektywnie wywołać mogą wątpliwości co do jego bezstronności. Z oświadczeń z dnia 3 czerwca 2011 r. złożonych przez sędziego Teresę Rutkowską i sędziego Janusza Nowackiego wynika, że sędziów tych nie łączą ze skarżącym stosunki, o których mowa w art. 18 i art. 19 P.p.s.a. Z uwagi na powyższe wniosek skarżącego, jako nieuzasadniony, został oddalony na podstawie art. 22 § 1 i § 2 w zw. z art. 18 § 1 pkt 6a i art. 19 P.p.s.a. Od powyższego postanowienia zażalenie wywiódł A. M. Wniósł On o uchylenie zaskarżonego orzeczenia jako rażąco naruszającego prawo. W uzasadnieniu zażalenia skarżący podniósł, że Sąd nie odniósł się w swoich rozważaniach do podnoszonego przez Niego zarzutu naruszenia art. 20 § 3 P.p.s.a. Wskazał, iż Sąd przestawiając przebieg postępowania całkowicie pominął podnoszony przez skarżącego zarzut naruszenia art. 20 § 3 P.p.s.a. przez co rażąco naruszył przepisy postępowania pomijając przestawione przez wnioskującego podstawy zarzutów kierowanych wobec sędziów, a w dalszej kolejności także nie zajmując stanowiska co do ich merytorycznego uzasadnienia. Dalej skarżący wskazuje, iż w skarżonym postanowieniu pominięto fakt orzekania przez sędziego NSA Janusza Nowackiego - postanowienie o sygn. akt III SA/Łd 466/09, pomimo nie zakończonego procedowania wniosku skarżącego z dnia 28 października 2009 r. przy sprawie sygn. akt III SA/Łd 336/09 o wyłączenie czym został naruszony art. 20 § 3 P.p.s.a. Dalej skarżący wskazuje na braki w kwalifikacjach sędziów, niewiedza o nowelizacji ppsa sama w sobie powinna skutkować wyłączeniem sędziego, a to stwierdził sędzia rozpatrujący zażalenie w sprawie wniosku o wyłączenie z orzekania sędziego NSA Janusza Nowackiego, przy sprawie sygn. akt III SA/Łd 336/09. Skarżący wskazał także, że wielokrotnie podnosił i wykazywał, sprawa sygn akt II FZ 51/09, iż NSA stał się stroną w sporze z akcjonariatem pracowniczym B., co wynika bezpośrednio ze stronniczego orzecznictwa, podnoszenia istnienia tzw. utrwalonego orzecznictwa, de facto prawotwórczych wyroków - bagażu orzeczniczego, prób definiowania oferty publicznej, do czego żaden przepis prawa sędziów NSA nie upoważnia a pomijanie określonej już przez ustawodawcę i Dyrektywy UE definicji tejże oferty. Rażącym naruszeniem prawa w ocenie skarżącego jest błędne przyjęcie, iż sędzia orzekał w innej sprawie, skoro w jego ocenie nie budzi żadnych wątpliwości, iż uprawnionym jest twierdzenie, że sprawa jest tożsama co do stron i treści. Strona nie ma żadnych gwarancji, że w przypadku rozstrzygania jej sprawy, Sędziowie doznają nagłego olśnienia i będą orzekać zgodnie z prawem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie Skarżącego nie zawiera uzasadnionych podstaw, stąd podlega oddaleniu. Instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, realizującą zasadę bezstronności sędziego w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Celem omawianej instytucji, uregulowanej w Rozdziale 5 Działu I p.p.s.a., jest eliminowanie okoliczności, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Natomiast nie można przesłanek dotyczących wyłączenia sędziego interpretować rozszerzającego albowiem mogłoby to by być wykorzystywane jako instrument wpływu na skład orzekający w danej sprawie Przyczyny wyłączenia sędziego z mocy samej ustawy zostały enumeratywnie wymienione w art. 18 p.p.s.a. Należą do nich sprawy: 1) w których sędzia jest stroną bądź pozostaje z jedną ze stron w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki, 2) małżonka sędziego, krewnych sędziego lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia oraz powinowatych bocznych do drugiego stopnia, 3) osób związanych z sędzią z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli, 4) w których sędzia był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron, 5) w których sędzia świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą, 6) w których sędzia brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego sporządzonego z jego udziałem lub rozpoznanego przez niego, a także w sprawach, w których występował jako prokurator, 6a) dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie sędzia brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, 7) w których sędzia brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Powody wyłączenia ustawa nakazuje traktować jako trwające również po ustaniu uzasadniającego je małżeństwa, przysposobienia, opieki albo kurateli (§ 2). Nie może ponadto orzekać co do skargi o wznowienie postępowania sędzia, który uprzednio brał udział w wydaniu orzeczenia objętego tą skargą (§ 3). Są to tzw. bezwzględne przesłanki wyłączenia sędziego. Natomiast art. 19 p.p.s.a. zakreśla tzw. względne przesłanki wyłączenia. Wskazuje mianowicie, że niezależnie od wymienionych w art. 18 p.p.s.a. przyczyn wyłączenia, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Oznacza to, że wniosek o wyłączenie sędziego powinien odnosić się do określonego sędziego i wskazywać na istnienie takich okoliczności, które mogą rodzić wątpliwość co do jego bezstronności. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący zarówno we wniosku o wyłączenie sędziów WSA w Łodzi, tj. sędzi NSA Teresy Rutkowskiej, sędziego NSA Janusza Nowackiego, jak i w zażaleniu na postanowienie o odmowie wyłączenia sędziów, nie wskazał żadnych ustawowych przesłanek uzasadniających to wyłączenie. Podstawą wyłączenia nie może być bowiem wyłącznie powoływanie się przez skarżącego na fakt orzekania w innych sprawach z jego udziałem. Jak słusznie wyjaśnił to już Sąd I instancji, w niniejszej sprawie brak jest elementu tożsamości przedmiotowej-żadna z toczących się wcześniej spraw nie dotyczyła kwestii umorzenia postępowania zabezpieczającego – wbrew odmiennej opinii skarżącego. W rozpoznawanej sprawie nie mamy także do czynienia z ponownym orzekaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, czy z orzekaniem przez ten Sąd w warunkach wznowienia postępowania, by zaistniała ewentualna możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygania tej samej sprawy przez członków poprzednio orzekającego składu (por. art. 18 § 1 pkt 6a oraz § 3). Nadto, należy podkreślić, że z oświadczeń złożonych przez sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi NSA Tersesę Rutkowską oraz sędziego NSA Janusza Nowackiego, wynika, iż nie istnieje żadna okoliczność, która mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w sprawie. Powyższe oświadczenia, wobec braku skutecznych argumentów przeciwnych sformułowanych przez skarżącą, również stanowiły podstawę do przyjęcia przez Naczelny Sąd Administracyjny stanowiska, że nie zaistniały w sprawie okoliczności uzasadniające wnioskowane wykluczenie sędziów ze składu orzekającego w niniejszej sprawie na podstawie art. 19 p.p.s.a. Zgodnie z treścią przywołanego powyżej art. 19 p.p.s.a. przyczyną wyłączenia sędziego są zatem okoliczności stanowiące wyraz istnienia relacji osobistej pomiędzy sędzią a jedną ze stron lub jej przedstawicielem, jak również tego rodzaju uwarunkowania, które mogą budzić zastrzeżenia co do bezstronności sędziego. W szczególności mogą nimi być więzi osobiste (zarówno o charakterze pozytywnym, jak i negatywnym), np. przyjaźń, zależność ekonomiczna, konkurencja na rynku usług szkoleniowych itp. jak i takie, które nie wiążą się bezpośrednio z daną osobą będącą stroną lub uczestnikiem postępowania sądowego, lecz dają możliwość powzięcia wątpliwości co do neutralności sędziego (np. niebudząca wątpliwości identyfikacja z określonymi poglądami, manifestacja przekonań religijnych, jasno wyrażony i dający się udowodnić stosunek do określonych zjawisk społecznych itp.). Nie jest natomiast tego rodzaju okolicznością przeświadczenie wnioskodawcy, iż postępowanie sądowe oraz podejmowane w jego trakcie czynności są z różnych względów wadliwe, co uzasadniałoby podejrzenie, że określony sędzia lub sędziowie są do niego uprzedzeni (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu..., s. 155; postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 12 lutego 2007 r., II SA/Gl 544/06, niepubl.). Podkreślenia wymaga, że powyższe zastrzeżenia muszą wiązać się z konkretną sytuacją lub pozostawać w uchwytnej relacji do okoliczności danej sprawy. Tymczasem podnoszone w zażaleniu okoliczności mają charakter inwektyw a nie rzeczowych argumentów wskazujących na okoliczności które mogą budzić zastrzeżenia co do bezstronności sędziego. Odnosząc się do zarzucanego naruszenia art. 20 § 3 P.p.s.a., należy zauważyć, że wskazany przepis stanowi, że do czasu rozstrzygnięcia sprawy o wyłączenie, sędzia może spełniać tylko czynności niecierpiące zwłoki. Czynnościami niecierpiącymi zwłoki są takie, których niedokonanie naraziłoby stronę na szkodę uniemożliwiając lub utrudniając właściwe rozstrzygnięcie sprawy albo późniejsze wykonanie orzeczenia. Z analizy akt nie wynika aby Sędziwie których wyłączenia domaga się skarżący dokonywali jakichkolwiek czynności w sprawie. Wniosek o wyłączenie sędziego Janusza Nowackiego został zgłoszony na rozprawie w dniu 24 maja 2011r. tymczasem postanowienie na które powołuje się skarżący zostało wydane 2 grudnia 2009r. Wcześniejszy wniosek o wyłączenie tegoż sędziego został złożony 28 października 2009r. a oddalony 10 listopada 2009r. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, żadna z powołanych przesłanek stanowiących podstawę wyłączenia sędziego nie zaistniała w niniejszej sprawie. W opinii Naczelnego Sądu Administracyjnego, poddanie w wątpliwość obiektywizmu sędziego z powodu odrzucenia skargi w innych sprawach czy też orzekania w innych sprawach nie stanowi "uzasadnionej wątpliwości" co do bezstronności sędziego w danej sprawie, o której stanowi art. 19 p.p.s.a. Podkreślić bowiem trzeba że, nie wystarczy subiektywne przekonanie wnoszących wniosek o wyłączenie sędziego, że sędzia nie będzie bezstronny, wywołane faktem, że orzekał on już kiedyś w ich sprawie i wtedy wydał niekorzystne dla nich orzeczenia (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010 r., komentarz do art. 19, teza 2, s. 82). Wobec tego, że zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi odpowiada prawu Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.