II FZ 353/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Jacek Brolik, , , po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia "A." sp. z o.o. z siedzibą w B. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 marca 2012 r. sygn. akt I SA/Gl 741/11 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi "A." sp. z o.o. z siedzibą w B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia 15 czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie nadpłaty w podatku od gier postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 19 marca 2012 r., sygn. akt I SA/Gl 741/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił A. sp. z o.o. w B. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia 15 czerwca 2011 r., wydanej w przedmiocie podatku od gier. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.). Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie WSA w Gliwicach podał, że pełnomocnik skarżącej we wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych podkreślił, że strona pozostaje w trudnej sytuacji finansowej, co jest konsekwencją wprowadzenia nowej regulacji dotyczącej opodatkowania prowadzonej przez nią działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych. Nowelizacja ta, w ocenie pełnomocnika, spowodowała bowiem, że Spółka w 2010 r. zobowiązana była zapłacić przeszło dwukrotnie wyższy podatek (aniżeli ten, który wynikałby z zasad obowiązujących uprzednio), wykazała wówczas stratę w wysokości 3.237.584,63 zł i stanęła przed koniecznością zmniejszenia (już o osiemnaście osób) liczby zatrudnionych. Dowodem jej trudnej sytuacji jest również wstrzymanie wydawania nowych zezwoleń na prowadzenie wskazanej działalności, wygasanie i nieprzedłużanie zezwoleń dotychczas udzielonych, a także to, że jej konto bankowe zostało zajęte w ramach prowadzonych postępowań egzekucyjnych. Pełnomocnik Spółki podał, że stan rachunku Spółki wynosi 3.155,66 zł, wysokość jej kapitału zakładowego – 2.117.000 zł, zaś wartość środków trwałych – 5.191.559,97 zł. Do wniosku pełnomocnik skarżącej załączył kserokopie: wyciągu z rachunku bankowego Spółki, jak również bilansu oraz rachunku zysków i strat za 2010 r. Wynika z nich, że na dzień 31 grudnia 2010 r. wysokość aktywów obrotowych była równa 2.893.545,88 zł, środków pieniężnych w kasie i na rachunkach – 94.497,10 zł, zobowiązań – 10.952.881,75 zł, w tym publicznoprawnych – 1.715.258,24 zł, przychodów ze sprzedaży – 15.867.897,15 zł; kosztów działalności operacyjnej – 18.341.304,43 zł, w tym podatków – 4.819.680,16 zł oraz wygranych wypłaconych w salonach gier – 6.492.267 zł. Ponadto na wezwanie referendarza sądowego Spółka przedstawiła kopie informacji dodatkowej do bilansu, zgodnie z którą w 2010 r., poza przychodami z dwóch prowadzonych salonów gier, skarżącą uzyskała przychody z innych źródeł, m.in. z najmu lokali w wysokości 56.006,15 zł, kont syntetycznych za listopad ubiegłego roku (po stronie "Winien" wykazano m. in. rozrachunki z dostawcami w kwocie 255.005,88 zł, rozrachunki z odbiorcami w kwocie 41.485,51 zł oraz rozrachunki budżetowe w kwocie 209.071,32 zł, zaś po stronie "Ma" pozycje te osiągnęły wielkości odpowiednio: 490.806,07 zł, 2.097,15 zł oraz 10.339,80 zł; ponadto wartość środków trwałych wyniosła – 10.362.370,05 zł, wartość udziałów i akcji – 307.060 zł, a lokat – 35.000 zł), wyciągów z trzech rachunków bankowych skarżącej z odręcznymi adnotacjami informującymi o zajęciu tych rachunków (saldo końcowe na dwóch z nich jest zerowe, a na trzecim wyniosło 157,93 zł; w treści tych wyciągów widnieją jednak numery rachunków, z których wyciągów nie dostarczono), deklaracji dla podatku od towarów i usług za miesiące od września do listopada ubiegłego roku (najniższą podstawę opodatkowania tym podatkiem, 1.126.088 zł, wykazano we wrześniu, najwyższą, 1.361.829 zł – w październiku), pliku dokumentów dotyczących podatku od gier oraz raportu kasowego za okres od 26 do 31 grudnia 2011 r. (wykazano w nim przychody w kwocie 335.098,36 zł i rozchody w kwocie 231.380,35 zł; stan końcowy kasy wyniósł 133.785,90 zł). Odmawiając przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Sąd pierwszej instancji stwierdził, że analiza materiału zgromadzonego w sprawie prowadzi do wniosków wprost przeciwnych do tych, które prezentuje wnioskodawca. Przede wszystkim za nieuzasadnione uznano obawy Spółki o utrzymanie stabilnej sytuacji finansowej w następstwie konieczności poniesienia kosztów sądowych. Wszak obroty skarżącej niewspółmiernie przewyższają ich sumę, o czym przekonują dane z deklaracji dla podatku od towarów i usług, które wykazują regularnie milionowe podstawy opodatkowania. Miarodajne w tym względzie są również informacje dotyczące finansowania kontaktów gospodarczych, zawarte w zestawieniach kont syntetycznych. Z przedłożonego raportu kasowego - w ocenie Sądu - wynika, że koszty sądowe, jakie skarżąca jest zobowiązana ponieść nie tylko w tej, ale i w trzech pozostałych sprawach, stanowią zaledwie 1% wykazanych przez nią rozchodów oraz 2% środków, jakie pozostały w kasie po dokonaniu operacji gospodarczych w okresie krótszym niż siedmiodniowy termin do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. Wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na w.w. postanowienie WSA w Gliwicach Spółka zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., poprzez uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki do zwolnienia Spółki od kosztów sądowych i odmowę udzielenia tego zwolnienia w jakiejkolwiek części. Ze względu na to naruszenie wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie podlega oddaleniu. Wbrew twierdzeniom Spółki, które przedstawiła w zażaleniu, należy ocenić jako prawidłową konstatację Sądu pierwszej instancji, że nie wykazała ona, iż jej sytuacja finansowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Stosownie do art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10, z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Prawidłowo w rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji zbadał zatem zasadność przyznania Spółce prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, zestawiając z sobą wysokość wpisów w tej sprawie oraz dwóch pozostałych (sygn. akt I SA/Gl 742/11 oraz I SA/Gl 743/11) i stan majątkowy Spółki. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę Sądu pierwszej instancji, że w świetle tak znacznych przychodów, jakie uzyskuje Spółka, a także wartości jej majątku trwałego, niedopuszczalne byłoby przyjęcie, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy. Spółka nie wykazała, że zmaga się z groźbą niewypłacalności - przedłożone dokumenty świadczą bowiem o prowadzeniu działalności na dużą skalę, z której uzyskiwane są znaczne przychody. Spółka dysponuje majątkiem trwałym o znacznej wartości (5.191.559,97 zł), co wynika ze złożonego przez nią oświadczenia o stanie majątkowym. Bezzasadny jest podnoszony w zażaleniu przez Spółkę argument o niemożności spieniężenia automatów do gry, bowiem nie stanowią one jedynych środków trwałych Spółki. W kontekście powyższych ustalonych okoliczności należy uwzględnić, że – jak trafnie powołuje Sąd pierwszej instancji – w przypadku wnioskowania o prawo pomocy osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 r., I OZ 191/11, Lex nr 794951). W rozpoznawanej sprawie trudno przyjąć, uwzględniwszy zasady logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, że Spółka, która dysponuje środkami trwałymi o tak wysokiej wartości, nie jest w stanie wygospodarować około 3.041,00 zł na pokrycie trzech wpisów od skarg kasacyjnych w sprawach sądowoadministracyjnych, dwóch wpisów od skarg na łączną kwotę 3.054 zł (sygn. akt I SA/Gl 1097/11 oraz I SA/Gl 1098/11), a także innych kosztów, które ewentualnie w tym postępowaniu mogą wystąpić. Ponadto niekorzystna dla Spółki nowelizacja ustawy o grach hazardowych zmieniająca dotychczasowe zasady udzielania licencji na automaty do gier nie może wyłączać powinności ponoszenia kosztów postępowania sądowego, które immanentnie są związane z ryzykiem prowadzenia działalności gospodarczej. Podkreślenia wymaga, że z treści zażalenia nie wynikają żadne konkretne informacje o sytuacji finansowej Spółki, a jego autor w zasadzie nie nawiązał do w.w. argumentacji Sądu pierwszej instancji, która stanęła u podstaw oddalenia wniosku. Zażalenie sprowadza się do polemiki z WSA w Gliwicach co do braku możliwości wyzbycia się składników majątku oraz luźnych stwierdzeń o konieczności rozważenia przez Sąd realnych, a nie hipotetycznych, możliwości poniesienia opłat w postępowaniu, a także celu wymiaru sprawiedliwości. Rozważania o konsekwencjach wyzbycia się nieruchomości należy uznać za nieistotne dla rozstrzygnięcia, gdyż Sąd pierwszej instancji takich działań od Spółki nie oczekiwał. W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie jako niezasadne oddalił, na mocy art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.