II FZ 443/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Anna Dumas po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. S. w przedmiocie prawa pomocy na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 marca 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 465/14 w sprawie ze skargi W. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 21 listopada 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. II FZ 443/15 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 31 marca 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 465/14, w sprawie ze skargi W. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 21 listopada 2013 r. w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił zmiany postanowienia tego Sądu z dnia 14 lipca 2014 r. o tej samej sygnaturze, w przedmiocie prawa pomocy, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Z uzasadnienia postanowienia Sądu pierwszej instancji wynika, że w ww. skardze zawarto wniosek o przyznanie prawa pomocy, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2014 r. referendarz sądowy WSA w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Postanowieniem z dnia 14 lipca 2014 r. WSA w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Postanowieniem z dnia 27 listopada 2014 r., sygn. akt II FZ 1843/14, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego na ww. postanowienie. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu w wysokości 1.500 zł, skarżący zwrócił się o udzielenie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. W osnowie wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, że wbrew ustaleniom dokonanym przez Sąd nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych związanych z niniejszą sprawą. Według skarżącego spełnia on przesłanki do udzielenia mu prawa pomocy, trudno bowiem przyjąć, mając na uwadze opisaną przez skarżącego sytuację majątkową, że konieczność zapłaty kosztów sądowych nie będzie stanowiła uszczerbku w jego utrzymaniu. W piśmie stanowiącym odpowiedź na wezwanie do sprecyzowania ww. pisma skarżący wskazał, że w jego ocenie postanowienie WSA w Warszawie z dnia 14 lipca 2014 r. jest wadliwe i winno zostać uchylone, zaś strona "jak uprzednio wnosi o przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym uprzednio zakresie". W zaskarżonym postanowieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał na znaczenie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej "p.p.s.a." i uznał, że skarżący w żaden sposób nie wykazał zmiany okoliczności sprawy, na podstawie których żąda zmiany postanowienia z dnia 14 lipca 2014 r. Sąd zauważył, że skarżący nie wskazał na jakim poziomie kształtują się obecnie jego przychody i wydatki oraz jak zmieniły się one w stosunku do przychodów i wydatków podlegających ocenie Sądu w ww. postanowieniu; skarżący nie przedłożył także żadnych dokumentów lub oświadczeń dokumentujących jego obecny stan posiadania oraz jego ewentualną zmianę. Sąd wskazał, że jeżeli skarżący nie dysponował odpowiednimi dokumentami obrazującymi dochód uzyskiwany z prac dorywczych, to powinien chociażby złożyć odpowiednie oświadczenie. Kolejno WSA w Warszawie podniósł, że oceniając, czy w niniejszej sprawie zaszła istotna zmiana okoliczności sprawy, Sąd miał do dyspozycji jedynie lakoniczne oświadczenie skarżącego, w żaden sposób nieodnoszące się do jego sytuacji majątkowej, oświadczenie to nie było jednak wystarczające, aby przyjąć, że sytuacja majątkowa skarżącego uległa zmianie w stosunku do tej, która była już przedmiotem badania. W zażaleniu na to postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie i zmianę postanowienia WSA w Warszawie z dnia 14 lipca 2014 r., zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, zwłaszcza art. 246 p.p.s.a. poprzez błedną wykładnię polegającą na uznaniu, że nie zachodzą przesłanki do zmiany ww. postanowienia, a także błąd w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu, że skarżący nie wykazał w stopniu wystarczającym, iż zmianie uległy okoliczności faktyczne wpływające na zmianę sytuacji finansowo-majątkowej skarżącego, mimo iż jak wynika z załączonego przez skarżącego oświadczenia o stanie majątkowym, nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w całości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie jest zasadne, jednakże z przyczyn innych niż wskazała strona. Należy zauważyć, że zgodnie z art. 141 § 4 zd. pierwsze p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Natomiast z art. 166 p.p.s.a. wynika, że do postanowień stosuje się odpowiednio przepisy o wyrokach, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Wskazać można, że wśród funkcji uzasadnienia orzeczenia sądu administracyjnego wyróżnić można taką jak przekonanie strony postępowania o słuszności i trafności wydanego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 13 kwietnia 2012 r., sygn. akt II FSK 1758/10, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl – zwana dalej: CBOSA). Aby uzasadnienie skutecznie spełniało tę funkcję, powinno nie tylko zawierać w sobie, w sensie formalnym, wszystkie wymienione w art. 141 § 4 p.p.s.a. elementy. Niezbędne jest również, aby elementy te tworzyły pewną niesprzeczną względem siebie całość. Jak podnosi się w doktrynie, wymagane jest aby uzasadnienie stanowiło konsekwentną, logiczną i zwięzłą całość, nadto, prowadzone wywody muszą logicznie się uzupełniać i stanowić pewien konsekwentny ciąg, kolejny wywód powinien być konsekwencją poprzedniego (B. Dauter, Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, wydanie 2, LexisNexis, Warszawa 2009, s. 450). Należy wskazać, że kontrolowane uzasadnienie postanowienia Sądu pierwszej instancji nie czyni zadość przedstawionym wyżej wymogom. Podstawową wadą leżącą u jego konstrukcji jest niespójność dotycząca zakresu złożonego przez skarżącego wniosku. Sąd podnosi, że w rozpatrywanym obecnie wniosku skarżący zwrócił się do sądu o udzielenie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości, tj. o udzielenie prawa pomocy w zakresie częściowym. Jednocześnie jednak zauważa, że prawomocne postanowienie wydane w niniejszej sprawie wobec skarżącego w zakresie prawa pomocy dotyczyło wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, czyli prawa pomocy w zakresie całkowitym. Mimo to, Sąd opiera uzasadnienie zaskarżonego postanowienia na podstawie przewidzianej w art. 165 p.p.s.a., zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Stwierdzić jednak należy, że Sąd pierwszej instancji nie miał podstaw, by analizowany wniosek strony oceniać z perspektywy tego przepisu w sytuacji, gdy podniósł, że inny był zakres tego wniosku (por postanowienie NSA z dnia 25 stycznia 2012 r., sygn. akt I FZ 539/11, CBOSA). Stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a. wniosek o zwolnienie od opłat sądowych w całości stanowi wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, który to jest oceniany przez pryzmat innych przesłanek niż wniosek w zakresie całkowitym. Przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym określone są w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W tym stanie sprawy wniosek zwolnienie od kosztów sądowych w całości nie mógł być potraktowany jako wniosek o zmianę dotychczasowego postanowienia w trybie art. 165 p.p.s.a., albowiem inny był zakres żądania strony oraz przepisy mające w tym wypadku zastosowanie. Podnieść przy tym trzeba, że u podstaw takiego rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji leżą niespójności oświadczeń strony w przedmiotowym zakresie. W zażaleniu z dnia 14 stycznia 2015 r. strona wnosiła o udzielenie "prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w całości", w piśmie stanowiącym odpowiedź na wezwanie do sprecyzowania ww. pisma skarżący wskazał, że w jego ocenie postanowienie WSA w Warszawie z dnia 14 lipca 2014 r. jest wadliwe i winno zostać uchylone, zaś strona "jak uprzednio wnosi o przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym uprzednio zakresie", z czego nie wynika czy chodzi jej o zakres wskazany w poprzednim piśmie czy może w poprzednim postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy. Podobnie, i z zażalenia nie wynika zakres wniosku skarżącego. Z jednej strony wykazuje, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w całości. Z drugiej, stwierdza, że Sąd naruszył przepisy prawa materialnego i przepisy postępowania uznając, iż nie zachodzą przesłanki do zmiany postanowienia z dnia 14 lipca 2014 r., wnosząc przy tym o uchylenie postanowienia z dnia 31 marca 2015 r. i zmianę postanowienia z dnia 14 lipca 2014 r. Rozpatrując sprawę ponownie Sąd pierwszej instancji winien wziąć pod uwagę ww. rozważania, w szczególności zaś określić jaki jest zakres wniosku skarżącego. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 193 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.