II FZ 801/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Płusa po rozpoznaniu w dniu 27 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej w sprawie z zażalenia P. sp. z o.o. z siedzibą w K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 19 sierpnia 2013 r., sygn. akt I SA/Ke 378/13 w przedmiocie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie z skargi P. sp. z o.o. z siedzibą w K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 18 kwietnia 2013 r. o nr [...’ w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2009 r. postanawia : oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2013 r. sygn. akt I SA/Ke 378/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił wniosek P. Sp. z o.o. (dalej zwana: "Skarżąca", "Spółka") w zakresie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 18 kwietnia 2013 r. Przedstawiając w uzasadnieniu powyższego postanowienia stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że Spółka złożyła na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wniosek swój umotywowała faktem zablokowania przez organ skarbowy konta spółki. Skarżąca podkreśliła, że prowadzi działalność w zakresie robót budowlanych związanych ze wznoszeniem budynków mieszkalnych i niemieszkalnych. Jednocześnie wskazała, że wysokość jej kapitału zakładowego to 50 000 zł, a wartość środków trwałych – 0 zł. Za ostatni rok obrotowy Skarżąca osiągnęła zysk w wysokości 83 407,49 zł. Spółka wykazała, że posiada dwa rachunki bankowe, których stan na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku przedstawiał się następująco - konto w Alior Bank: 0,77 zł, a w Deutsche Bank PBC SA: 0 zł. Skarżąca nie wykazała innego majątku. Referendarz sądowy pismem z dnia 26 lipca 2013 r. wezwał spółkę pod rygorem oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych dokumentów. Pismem z dnia 5 sierpnia 2013 r. pełnomocnik Skarżącej przesłał: - wydruk złożonej elektronicznie w dniu 27 lipca 2013 r. korekty zeznania podatkowego spółki w podatku dochodowym od osób prawnych za 2012 r. wraz z urzędowym poświadczeniem odbioru dokumentu elektronicznego; - trzy wyciągi bankowe z konta w Deutsche Bank PBC S.A. dotyczące kwietnia, maja i czerwca 2013 r.; - historię rachunku posiadanego przez spółkę w Alior Bank S.A. za okres od 1 marca 2013 r. do 21 lipca 2013 r.; - sprawozdanie finansowe spółki za 2012 r.; - rachunek zysków i strat w wariancie porównawczym za pierwsze półrocze 2013 r.; - bilans sporządzony na koniec czerwca 2013 r. Pełnomocnik wyjaśnił jednocześnie, że dokumentem potwierdzającym zablokowanie konta spółki są wyciągi bankowe. Oddalając wniosek Sąd podkreślił, że obciążenia finansowe, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu ograniczają się jedynie do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 489 zł. Sąd I instancji zauważył, że Spółka posiada majątek o wysokości wielokrotnie przewyższającej wartość wymaganego wpisu. Jednocześnie podniósł, iż Spółka nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, a z oświadczeń przez nią składanych nie wynika, aby zamierzała zaprzestać prowadzenia swojej działalności. Zatem jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą nastawioną na zysk i mając zapewnioną możliwość uzyskiwania środków finansowych na pokrycie wydatków związanych z tą działalnością nie może przerzucać kosztów prowadzonego przez siebie postępowania sądowo-administracyjnego na rzecz Skarbu Państwa. Ponadto, WSA w Kielcach dokonał analizy dokumentów przesłanych przez pełnomocnika Skarżącej. Sąd zauważył, że strata jaką Spółka osiągnęła w pierwszym półroczu nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd I instancji podkreślił, że Spółka w 2012 r. uzyskała przychody netto ze sprzedaży w wysokości 261 903,17 zł, a w I półroczu 2013 r. wartość ta wyniosła 1 595 zł. Ponadto Spółka w pierwszej połowie 2013 r. – jak wynika ze złożonego rachunku zysków i strat za ten okres – ponosiła rozmaite koszty przewyższające wartością wysokość wpisu w niniejszej sprawie (m.in. koszty działalności operacyjnej w wysokości 8 249,87 zł i koszty finansowe w wysokości 77,10 zł). W takim stanie rzeczy w ocenie WSA w Kielcach nieuprawnione byłoby stwierdzenie, że Spółka nie może ponieść kosztów sądowych, które również wpisują się w koszty prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Zdaniem Sądu I instancji nie do przyjęcia jest wniosek, że uiszczenie kosztów sądowych (aktualnie wpisu sądowego w kwocie 489 zł) wpłynie znacząco na sytuację finansową spółki. Sąd zauważył, że Skarżąca – mimo wezwania jej do złożenia dokumentów potwierdzających zablokowanie przez organ skarbowy konta spółki – w istocie nie przedłożyła takich dokumentów. Choć zaznaczyła, że zablokowanie konta spółki poświadczać mają wyciągi bankowe, to Sąd I instancji uznał to twierdzenie za niezasadne. Podkreślił, że z przedłożonych przez Spółkę wyciągów bankowych dotyczących rachunku posiadanego przez Skarżącą w D. S.A. wynikają jedynie określone kwoty blokad istniejących w rachunku (w kwietniu: 16 049,14 zł; w maju: 42 741,17 zł; w czerwcu: 43 006,40 zł). WSA zauważył, że z dokumentów tych nie wynika, że przyczyną tych blokad było zajęcie rachunku przez organ skarbowy. Dodatkowo, Sąd I instancji podkreślił, iż Spółka posiada dwa konta, a okoliczność blokady została udokumentowała jedynie w stosunku do jednego rachunku bankowego. Reasumując, Sąd I instancji stwierdził, że przedstawione okoliczności uzasadniają twierdzenie, że Skarżąca posiada dostateczne środki na poniesienie kosztów postępowania w zakresie objętym wnioskiem. W dniu 29 sierpnia 2013 r. Spółka wniosła zażalenie, w którym wniosła o uchylenie postanowienia WSA w Kielcach z dnia 19 sierpnia 2013 r., oraz o zwolnienie z kosztów Skarżącej zgodnie z wnioskiem. Ponadto, w przypadku uwzględnienia zażalenia wniosła o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów sądowych, kosztów zastępstwa procesowego, oraz opłat skarbowych od pełnomocnictw składanych w toku instancji. W uzasadnieniu zażalenia wskazała, że Sąd w swoich wywodach jest niekonsekwentny i nieobiektywny, ponieważ w stosunku do poniesionej straty w I półroczu 2013 r. stwierdził, że nie oznacza ona braku środków finansowych, natomiast jak zauważyła Skarżąca przychody uzyskane w tym okresie Sąd I instancji potraktował jako uzyskane środki, jako przypływy aktywów albo zwiększenie innych aktywów danego podmiotu lub zmniejszenie jego zobowiązań wynikające z dostarczenia lub produkcji dóbr itp., co w ocenie Spółki jest sprzeczne z nauką ekonomii. Jednocześnie Skarżąca podniosła, iż WSA w Kielcach błędnie przywołał postanowienia NSA z dnia 11 maja 2012 r. sygn. akt II FZ 390/12 polegające na uwzględnianiu odpowiednich środków finansowych, gdyż w ocenie Spółki wiązało by się to z koniecznością popełnienia przez zarząd przestępstwa polegającego na ukryciu majątku w celu udaremnienia egzekucji. Jednocześnie w stosunku do argumentu Sądu, iż nie dostarczyła dokumentów dowodzących fakt zablokowania rachunków bankowych, przesłała odpis zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego z dnia 17 lipca 2013 r. oraz wydruk z programu db easyNET obrazującego listę blokad i autoryzacji kartowych Skarżącej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 poz. 270 ze zm., zwana dalej "P.p.s.a.") Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zgodnie natomiast z art. 243 § 1 i art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i która ma wykazać, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Aby przyznanie prawa pomocy osobie prawnej było możliwe sąd musi więc dokonać oceny, czy wskazane w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. przesłanki rzeczywiście zaistniały. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody. W niniejszej sprawie WSA w Kielcach rozpoznał wniosek Spółki w prawidłowy sposób, gdyż wydając rozstrzygnięcie wskazał, że Spółka nie wykazała spełnienia przesłanek przyznania jej prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Sąd prawidłowo też i w sposób wyczerpujący, z zachowaniem wymogów wskazanych w art. 141 § 4 w zw. z art. 166 P.p.s.a. wyjaśnił w uzasadnieniu postanowienia z jakich względów odmówił przyznania Spółce prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Sąd pierwszej instancji, prawidłowo rozstrzygnął niniejszą sprawę w oparciu o analizę dokumentów przedstawionych przez Spółkę, w szczególności aktywów obrotowych, wysokości zysku i przychodów osiągniętych za ostatni rok oraz wysokość straty za rok 2012. Należy stwierdzić, że w świetle osiągniętych przychodów w 2012 r., w kwocie 261 903,17 zł i osiągniętego zysku w 2012 r. w kwocie 83 407,49 zł, jak i aktywów obrotowych w kwocie 422.113,63 zł niedopuszczalne byłoby przyjęcie, iż Skarżąca spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. Spółka w istocie nie wykazała, że boryka się z groźbą niewypłacalności. Jednocześnie należy stwierdzić, iż Sąd I instancji prawidłowo uznał, że wykazanie w I półroczu straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę. O możliwościach płatniczych Spółki świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi ona działalność gospodarczą. Jak podnosi się w orzecznictwie, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08). Ponadto osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., I OZ 191/11). Należy zwrócić uwagę, że Skarżąca ponosiła inne wydatki, które nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. W konsekwencji nie uzasadniają one zwolnienia z obowiązku opłacenia wpisu od skargi. Reasumując, analiza możliwości płatniczych spółki doprowadziła Sąd pierwszej instancji do słusznego wniosku, że nie istnieją przesłanki przemawiające za obciążeniem Skarbu Państwa kosztami prowadzonego przez spółkę postępowania sądowoadministracyjnego. Uzasadnienie sądu w tym zakresie świadczy o rozpoznaniu przez Sąd wniosku Spółki o przyznanie prawa pomocy w sposób rzetelny i nie naruszający zasad postępowania. Z tych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia