II FZ 971/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia WSA (del). Lidia Ciechomska-Florek po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnym w Bydgoszczy z dnia 27 sierpnia 2012 r. I SA/Bd 249/12 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi P. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 9 stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości straty za 2004 r. postanawia oddalić zażalenie. P. K. dalej jako " skarżący", wnioskiem na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, który wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego 28 maja 2012 r. poinformował, że: - zamieszkuje z żoną oraz trójką małoletnich dzieci we wspólnym gospodarstwie domowym; - utrzymuje się z rodziną z dochodu w łącznej wysokości 2.130,00 zł miesięcznie; - posiadają dom o powierzchni 115 m2; - przeciwko skarżącemu toczą się postępowania egzekucyjne opiewające na kwotę ok. 450.000,00 zł; - nie posiada oszczędności ani przedmiotów wartościowych. W wykonaniu zarządzenia referendarza z dnia 29 maja 2012 r. na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t.j. Dz. U. z 2012 poz. 270, dalej p.p.s.a.), zobowiązano skarżącego do przedłożenia w terminie 10 dni od dnia doręczenia wezwania dokumentów i oświadczeń obrazujących jego sytuację majątkową i finansową. Wezwanie zostało doręczone skarżącemu 14 czerwca 2012 r. W zakreślonym terminie skarżący nie przedłożył jakichkolwiek dokumentów. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z dnia 16 lipca 2012r. skarżący zarzucił naruszenie art. 246 §1 p.p.s.a poprzez nie przyznanie skarżącemu prawa pomocy pomimo tego iż wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. W szczególności, oświadczenie zawarte w formularzu PPF jest wystarczająco uprawdopodobnione, gdyż skarżący w sposób wyczerpujący określił swoją sytuację majątkową. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, odmawiając przyznania skarżącemu prawa pomocy wyjaśnił, że do oceny Sądu należy uznanie, czy strona ubiegająca się o prawo pomocy wykazała, że spełnia przesłanki jego przyznania. Wprawdzie podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego na wniosku składanym przez strony na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 p.p.s.a.), ale strona powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i wysokości dochodów. Czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny i wybiórczy powoduje, że oświadczenie pozostaje niepełne i niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Sąd I instancji zauważył, że strona oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz trójką dzieci. Miesięczny dochód rodziny wynosi 2.130,00 zł brutto (wynagrodzenie za pracę - 1.530,00 zł, zasiłek rodzinny - 300,00 zł oraz świadczenie alimentacyjne - 300,00). Jedyny majątek rodziny stanowi dom o powierzchni 115,00 m kw. Skarżący podał, że płaci alimenty na drugiego syna w kwocie 500 zł miesięcznie oraz, że w stosunku do niego toczy się postępowanie egzekucyjne obejmujące kwotę 450.00,00 zł. Nie podał jednak żadnych informacji na temat wydatków ponoszonych w związku z utrzymaniem. Pomimo wezwania strony, na podstawie art. 255 p.p.s.a., do złożenia dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenia m.in. wyciągów z posiadanych rachunków bankowych i kopii zeznań podatkowych (w tym małżonka) za ostatnie dwa lata, skarżący nie przedłożył w wyznaczonym terminie dokumentów źródłowych oraz oświadczeń potwierdzających zasadność jego wniosku, pozostawiając wezwanie Sądu bez odpowiedzi. Również w sprzeciwie pełnomocnik skarżącego nie przedstawił żadnych dodatkowych informacji mogących przybliżyć sytuację finansową strony, ograniczając się do stwierdzenia, że skarżący w sposób wyczerpujący określił swoją sytuację majątkową. Dlatego, w ocenie Sądu I instancji, skarżący nie uprawdopodobnił, że jego sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie wniosku. Skarżący uchylił się od przedstawienia rzetelnych informacji pozwalających ustalić jego sytuację finansową. Nie przedłożył zeznań podatkowych, informacji dotyczących miejsca zamieszkania czy też obrazujących wydatki w związku z prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego. Oznacza to, że brak pełnej wiedzy uniemożliwia dokonanie wszechstronnej i właściwej oceny możliwości finansowych skarżącego, a tym samym brak jest dostatecznych podstaw do przyjęcia, że skarżący jest osobą, której sytuacja materialna uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Tym samym skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W zażaleniu z 12 września 2012 r. skarżący, wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych. Zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 255 p.p.s.a. W uzasadnieniu przytoczył treść przepisów, w których ustawodawca uregulował instytucję prawa pomocy i zaakcentował obowiązek dochowania wyjątkowej staranności przy rozpatrywaniu wniosków o prawo pomocy. Powołał się na postanowienie NSA z 12 marca 2009 r. II FZ 82/09. Zdaniem skarżącego, Sąd nie przeprowadził wnikliwej analizy wskazanych przez stronę okoliczności związanych z jego sytuacją majątkową. Podtrzymał, że nie ma możliwości majątkowych, które pozwoliłyby mu wygospodarować środki na pokrycie kosztów wpisu od skargi, co wynika ze złożonych dokumentów i z treści oświadczenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie należy oddalić. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012 r. poz. 270) dalej jako p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do przepisu art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej, jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Zgodnie z jednolitą linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. postanowieniem z dnia 4 stycznia 2011 roku w sprawie o sygn. akt II FZ 681/10) oraz z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Warunkiem przyznania omawianego uprawnienia procesowego jest przedstawienie przez wnioskodawcę w sposób nie budzący wątpliwości swej sytuacji rodzinnej i majątkowej, na podstawie której Sąd będzie mógł dokonać oceny zaistnienia w konkretnej sprawie przesłanek przyznania prawa pomocy. W sytuacji gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, Sąd ma możliwość wezwania strony do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenie lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (por. art. 255 p.p.s.a.) Analiza postępowania przed Sądem pierwszej instancji w przedmiocie prawa pomocy prowadzi Naczelny Sąd Administracyjny do wniosku, iż zaskarżone postanowienie WSA w Bydgoszczy odpowiada prawu. W szczególności, skarżący nie przedstawił w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości swojej sytuacji majątkowej i to pomimo wystosowania do niego przez Sąd wezwania. Fakt niewykonania przez skarżącego wezwania z dnia 29 maja 2012 r. nie był kwestionowany ani w treści sprzeciwu, ani w treści zażalenia z 12 września 2012 r. Zdaniem Sądu II instancji, podnoszona przez skarżącego okoliczność niemożności uiszczenia kosztów sądowych w sprawie nie została uprawdopodobniona. Co więcej, nienadesłanie przez skarżącego wskazanych w wezwaniu referendarza sądowego dokumentów i informacji, uniemożliwiało Sądowi I instancji przeprowadzenie rzetelnej analizy sytuacji majątkowej wnioskodawcy. W ocenie Sądu II instancji w żadnym z pism procesowych złożonych przez skarżącego do Sądu nie zostały zawarte informacje, o udzielenie których skarżący był wzywany w piśmie z 29 maja 2012 r. Rozstrzygnięcie o udzieleniu skarżącemu uprawnienia procesowego w postaci przejęcia finansowania jego udziału w sprawie przez Skarb Państwa, mogło zapaść jedynie na podstawie klarownie przedstawionego przez stronę stanu faktycznego. Dla ustalenia stanu majątkowego skarżącego niezbędne jest porównanie ponoszonych przez niego wydatków z uzyskiwanymi dochodami. Skoro skarżący, mimo wezwania, uchylił się od przedstawienia wysokości osiąganych dochodów z tytułu umowy zlecenia, WSA w Bydgoszczy zobligowany był oddalić wniosek, co też uczynił, stosownie do przepisów obowiązującego prawa. W świetle powyższych rozważań Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji