II GSK 1117/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Skoczylas (spr.) Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia del. WSA Izabella Janson Protokolant Monika Majak po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2022 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 października 2020 r. sygn. akt VI SA/Wa 421/20 w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę adwokatów 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od M. P. na rzecz Ministra Sprawiedliwości 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z 19 października 2020 r. o sygn. akt VI SA/Wa 421/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.), oddalił skargę M. P. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2018 r. w przedmiocie odmowy wpisu na listę adwokatów. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku WSA złożył M. P., zaskarżając to orzeczenie w całości. Strona wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi. Ponadto wniesiono o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, według norm przepisanych, a także o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie: 1. art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, mimo rażącego naruszenia przez Organ przepisu prawa materialnego, co miało wpływ na wynik sprawy, to jest art. 65 pkt 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1184; powoływanej dalej jako: p.o.a.), poprzez dokonanie błędnej wykładni przesłanki "nieskazitelnego charakteru" i dawania "swym dotychczasowym zachowaniem" rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata polegającej na uznaniu, iż zatarcie skazania w rozumieniu prawnokarnym nie uniemożliwia dokonania oceny czynów będących podstawą wydania wyroku karnego oraz, że uprzednie skazanie prawomocnym wyrokiem sądu wyklucza nieskazitelność charakteru i wyłącza możliwość wpisu na listę adwokatów; 2. art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez uznanie, iż w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie dowody załączone do skargi nie stanowią dowodów, o których mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a., które byłyby niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w niniejszej sprawie, podczas gdy dowody te zostały przedstawione na okoliczności zachowania Skarżącego, oceny jego osoby i postawy etyczno-moralnej, a więc w celu wykazania spełniania przesłanek z art. 65 pkt 1 p.o.a. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumenty na poparcie zarzutów sformułowanych w jej petitum. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 174 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Ze wskazanych przepisów wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania. Wychodząc z tego założenia, należy na wstępie zaznaczyć, że wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny zagadnienia prawidłowości dokonanej przez sąd I instancji wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa. W rozpoznawanej skardze kasacyjnej postawiono Sądowi I instancji zarzuty, które w istocie obejmują następujące zagadnienia: - naruszenie zasad prowadzenia postępowania sądowego w przedmiocie załączonych do skargi dowodów, - istnienie podstaw do zakwestionowania przez Ministra Sprawiedliwości oraz organy samorządu zawodowego przesłanki nieskazitelnego charakteru i rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata, a tym samym prawidłowości przyjęcia braku tej przesłanki. Oparcie skargi kasacyjnej na obu podstawach z reguły wymusza rozpoznanie w pierwszej kolejności zarzutów procesowych albowiem tylko wówczas, gdy stan faktyczny sprawy został poprawnie ustalony i nie doszło do mających wpływ na wynik sprawy naruszeń procesowych, można przejść do oceny zastosowania i wykładni prawa materialnego. Odnosząc się zatem do zarzutów o charakterze procesowym, należy zauważyć, że aprobaty Naczelnego Sądu Administracyjnego nie zyskał zarzut naruszenia art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez uznanie, iż w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie dowody załączone do skargi nie stanowią dowodów, o których mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a., które byłyby niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w niniejszej sprawie, podczas gdy dowody te zostały przedstawione na okoliczności zachowania Skarżącego, oceny jego osoby i postawy etyczno-moralnej, a więc w celu wykazania spełniania przesłanek z art. 65 pkt 1 p.o.a. W uzasadnieniu podkreślono, że mimo złożenia wraz ze skargą dowodów, Sąd I Instancji nie przeprowadził z nich dowodów, mimo uprzedniej oceny załączonych dokumentów. Co za tym idzie podjęte zostały czynności zmierzające do analizy dowodów, ale nie w postępowaniu sądowym. Ze stanowiskiem skarżącego kasacyjnie nie można się zgodzić. Analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku jednoznacznie wskazuje, że WSA odnosząc się do załączonych przez Skarżącego dokumentów, potraktował je jako część twierdzeń strony. Dokumenty te (załączone do akt sprawy sądowej) zostały zatem uznane przez Sąd I instancji za część składową wywodów Skarżącego, dodatkowo wspierającą jego argumentację. Jak trafnie zauważono w odpowiedzi na skargę kasacyjną, omawianych opinii – pracodawców oraz dotyczącą działalności społecznej - nikt nie kwestionował, a dokonana ocena, zarówno organów wpisowych, jak i organu nadzorczego, opiera się na zważeniu okoliczności "za" i "przeciw". Natomiast to ciężar gatunkowy okoliczności negatywnych przeważył w tej ocenie. Prawidłowo zatem sąd, rozważając załączone opinie, potraktował je nie jako dowód z dokumentu, ale jako część twierdzeń strony, które mogą być pomocne dla oceny, czy organy administracji publicznej ustaliły stan faktyczny sprawy administracyjnej zgodnie z unormowaniami procedury administracyjnej, a następnie oceny tego, czy prawidłowo dokonały subsumcji przepisu prawa materialnego do poczynionych ustaleń faktycznych. Dodatkowo należy pamiętać, że dopuszczenie nowego dowodu jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem sądu. Nawet w sytuacji, gdy dowód taki był oferowany przez stronę w postępowaniu sądowym, to jego nieprzeprowadzenie przez sąd nie może być oceniane jako naruszenie przepisu postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy (por. wyrok NSA z dnia 4 czerwca 2007 r., sygn. akt I OSK 982/06, niepublikowany, treść (w:) System Informacji Prawnej LEX nr 354691). Kwestionowanie w skardze kasacyjnej ustaleń faktycznych, do czego sprowadzała się omawiana podstawa kasacji, nie może być dokonywane w oparciu o zarzut naruszenia art. 106 § 3 p.p.s.a. (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 9 marca 2007 r., sygn. akt I OSK 1026/06, niepublikowanego, treść (w:) System Informacji Prawnej LEX nr 322261; Bogusław Dauter (w:) B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi", Kantor Zakamycze 2006, s. 244-245). Przechodząc w tym miejscu do analizy zarzutów materialnoprawnych Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, iż podziela pogląd Sądu I Instancji, że zaskarżona decyzja o utrzymaniu w mocy uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w Warszawie z dnia [...] sierpnia 2018 r. oraz utrzymanej przez nią w mocy uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w Siedlcach nr [...] z dnia [...] kwietnia 2018 r. w przedmiocie odmowy wpisu M. P. na listę adwokatów Izby Adwokackiej w Siedlcach nie narusza przepisu prawa w stopniu dającym podstawy do jej uchylenia. Przytoczony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 65 pkt 1 p.o.a. sprowadza się do twierdzenia, iż nie było podstaw do oceny, że skarżący swym dotychczasowym zachowaniem nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Zdaniem skarżącego zaakceptowanie przez Sąd pierwszej instancji takiej oceny dokonanej przez Ministra Sprawiedliwości oraz organy samorządu zawodowego prowadzi do "rażącego naruszenia" art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut ten nie jest trafny. Art. 65 pkt 1 p.o.a. jest normą zawierającą kryteria ocenne (zob. wyrok TK z 7 maja 2002 r., sygn. akt SK 20/00, publ. OTK-A 2002/3/29). W hipotezie tej normy prawnej ustawodawca posłużył się zwrotami niedookreślonymi. Nie oznacza to jednak dowolności rozstrzygnięcia organów administracji w zakresie oceny stanu faktycznego i konkluzji wynikających z tej oceny. Im bardziej niedookreślone są przesłanki podjęcia decyzji, tym bardziej szczegółowe, pełne i przekonujące musi być uzasadnienie powodów przyjęcia przez organ stosujący prawo danego rozumienia określonego pojęcia. Proces ustalania treści pojęcia podlega pełnej kontroli poprawności metodologicznej i merytorycznej również w tym zakresie, w jakim decyzja opierająca się na normie zawierającej pojęcia niedookreślone podlega rygorom określonym w art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.; powoływanej dalej jako: k.p.a.). Poprawność rozumowania organu stosującego prawo podlega pełnej kontroli legalności w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Zawód adwokata jest zawodem zaufania publicznego. Wprowadzając wymogi dotyczące charakteru osoby zawód ten wykonującej, czy też rękojmi prawidłowego wykonywania, ustawodawca stworzył normatywne przesłanki dla zapewnienia odpowiedniej realizacji zadań przypisanych temu zawodowi. Kryteria te wprowadzone są w tym celu, by zagwarantować odpowiedni poziom zawodowy i moralny członków korporacji. Skarżący, kwestionując zaskarżony wyrok, całkowicie pomija okoliczności faktyczne, które stanowiły podstawę oceny, że nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata, a w szczególności w ogóle nie odnosi się do tego, że podstawą tej oceny były popełnione przez skarżącego czyny, które skutkowały wydaniem wyroku przez Sąd Okręgowy w K. z [...] marca 2008 r., sygn. akt [...] i skazaniem na karę łączną 1 roku pozbawienia wolności, której wykonanie warunkowo sąd zawiesił na okres lat dwóch. Nie ma wątpliwości, że popełnione czyny, będące przedmiotem wydanego wyroku skazującego, mają znaczenie także obecnie dla oceny, czy skarżący daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Minister Sprawiedliwości prawidłowo wymienił okoliczności i czyny, które zaprzeczają nieskazitelności charakteru i podważają wiarygodność skarżącego, w tym wskazał na czynności polegające między innymi na posługiwaniu się przez Skarżącego kasacyjnie w sądzie poświadczającą nieprawdę dokumentacją medyczną, celem doprowadzenia do orzeczenia wobec skazanego przerwy w wykonaniu kary pozbawienia wolności, przez co Skarżący utrudniał postępowanie karne wykonawcze, a ponadto działając wspólnie i w porozumieniu z inną osobą, powołując się na swoje wpływy w Wydziale Penitencjarnym i Nadzoru Sądu Okręgowego w G. podjął się pośrednictwa w załatwieniu sprawy, polegającej na doprowadzeniu do wydania przez Sąd Okręgowy w G. orzeczenia o udzieleniu przerwy w odbywaniu kary pozbawienia wolności przez skazanego w zamian za korzyść majątkową. Dodatkowo słusznie zauważono w rozstrzygnięciach organów samorządu zawodowego, że przez dwukrotne zatajenie (przy wniosku o wpis na listę radców prawnych OIRP w L. w 2008 r. i na listę adwokatów ORA w S. w 2011 r.) faktu toczącego się wobec niego postępowania karnego, dał wyraz braku lojalności wobec organów samorządu radcowskiego i adwokackiego, co również świadczy o braku cechy nieskazitelnego charakteru. Są zatem podstawy do przyjęcia, iż wymienione działania były wyrazem braku poszanowania dla takich wartości jak szczerość czy uczciwość w życiu codziennym oraz podważają nieskazitelność charakteru osoby wykonującej zawód zaufania publicznego. Prawidłowości dokonanej oceny nie może podważyć to, że skarżący wykonywał już zawód adwokata oraz po wyroku przestrzegał porządku prawnego, posiada pozytywne opinie pracodawców oraz opinię dotyczącą istotnej działalności społecznej (w T. [...] - K.), skoro nadużył wykonywanego zawodu przy popełnieniu przestępstwa, okazując tym samym, że wykonywanie przez niego zawodu adwokata zagraża istotnym dobrom chronionym prawem. Oznacza to, że błędny jest pogląd skarżącego, iż informacja o niekaralności kandydata (a taka jest treść informacji w razie zatarcia skazania) jest równoznaczna ze spełnieniem wymogu dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. W orzecznictwie NSA podkreśla się bowiem w kontekście zawodów prawniczych, że nie każdy, kto jest niekarany, daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu zaufania publicznego (por. wyrok NSA z 11 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 2052/12 oraz wyrok NSA z 2 września 2015 r. , sygn. akt II GSK 1840/14 - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przez rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata należy rozumieć, oprócz wiedzy zweryfikowanej w prawem przewidziany sposób, taki zespół cech charakteru i zachowań w sferze zawodowej i prywatnej, które składają się na wizerunek osoby, na której nie ciążą żadne zarzuty podważające jej wiarygodność. Tylko taka osoba może wykonywać zawód zaufania publicznego, jakim jest zawód adwokata. Minister Sprawiedliwości oraz organy samorządu adwokackiego mają ustawowo zagwarantowane prawo odmowy wpisu na listę adwokatów właśnie po to, aby ten zawód wykonywały tylko te osoby, które mogą sprostać wysokim wymaganiom także moralnym, etycznym i osobowościowym (zob. art. 64 ust. 4-6a p.o.a.). Wszechstronnie badając, czy kandydat daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata, zarówno organ samorządu zawodowego, jak i Minister Sprawiedliwości, powinien brać pod uwagę wszystkie okoliczności składające się na wizerunek kandydata, a więc także znane mu zdarzenia, które legły u podstaw wydania wyroku skazującego, mimo iż skazanie uległo zatarciu. Zachowania te, jako fakty społeczne nadal istnieją i mogą być brane pod uwagę przy ocenie sylwetki kandydata. Nietrafny jest zatem pogląd, że po zatarciu skazania niebyłe są także zdarzenia, które legły u jego podstaw. A zatem fakt posługiwania się przez Skarżącego jako adwokata w sądzie, w latach 2001 – 2004, poświadczającą nieprawdę dokumentacją medyczną, celem doprowadzenia do orzeczenia wobec skazanego przerwy w wykonaniu kary pozbawienia wolności, przez co Skarżący utrudniał postępowanie karne wykonawcze powinien być brany po uwagę przy ocenie przesłanki dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Zarzut kasacyjny dotyczący wadliwej wykładni pojęcia rękojmi i wadliwego zastosowania art. 65 pkt 1 p.o.a. jest więc nieusprawiedliwiony. W tym miejscu należy ponownie podkreślić, iż w orzecznictwie NSA jednoznacznie wskazuje się, że inaczej informacja o niekaralności kandydata (w razie zatarcia skazania) może być oceniana np. w sytuacji zatartego już skazania za czyny, które dotyczyły istoty wykonywania funkcji radcy prawnego, czy adwokata (por. np. wyrok NSA z 11 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 2052/12; wyrok NSA z 2 września 2015 r., sygn. akt II GSK 1840/14 publ. Baza Orzeczeń NSA - http://orzeczenia.nsa.gov.pl), a inaczej w przypadku niektórych innych przestępstw np. ściganych z oskarżenia prywatnego (przykładowo zniesławienia), w przypadku których zatarcie skazania - co do zasady - pozwala już uznać, iż wnioskodawca jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu prawniczego (np. radcy prawnego zob. wyrok NSA z 1 grudnia 2016 r., II GSK 1117/15 - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie NSA wskazane wyżej powody przesądzają, iż nie można także zgodzić się ze sformułowanym w skardze kasacyjnej zarzutem naruszenia art. 151 p.p.s.a., który ma charakter wynikowy, stanowiący o tym, że w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za nieusprawiedliwioną i na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego w pkt 2 sentencji wyroku orzeczono stosownie do art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800), zasądzając od skarżącego kasacyjnie na rzecz organu reprezentowanego przez adwokata, który nie prowadził sprawy w pierwszej instancji 480 zł za udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym oraz terminowe sporządzenie odpowiedzi na skargę kasacyjną.