II GSK 2282/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz Sędzia NSA Maria Jagielska Sędzia del. WSA Ireneusz Fornalik (spr.) Protokolant Piotr Suchoń po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej T. V. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 7 lipca 2011 r. sygn. akt VI SA/Wa 140/11 w sprawie ze skargi T. V. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od T. V. na rzecz Ministra Sprawiedliwości 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z 7 lipca 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 140/11, oddalił skargę T. V. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z [...] marca 2009 r. w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską, z następującym uzasadnieniem. Komisja Egzaminacyjna nr 2 do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w P. uchwałą z [...] września 2008 r. ustaliła negatywny wynik egzaminu konkursowego na aplikację radcowską T. V. (dalej: skarżący). Z uzasadnienia uchwały wynika, że uzyskał on z testu wyboru 189 punktów, co w świetle art. 339 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. (j.t.: Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059, dalej: ustawa o radcach prawnych) przesądza o negatywnym wyniku egzaminu. Skarżący złożył odwołanie od powyższej uchwały, po rozpoznaniu którego Minister Sprawiedliwości decyzją z 30 marca 2009 r., orzekł o jej utrzymaniu w mocy. Organ nie zgodził się z zarzutami skarżącego dotyczącymi pytania nr 139, które brzmiało: "Zgodnie z kodeksem spółek handlowych, odwołanemu członkowi zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, nie będącemu jej wspólnikiem, legitymacja do wytoczenia przeciwko spółce powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników sprzecznej z ustawą: A. przysługuje; B. nie przysługuje; C. przysługuje wyłącznie po wykazaniu interesu prawnego." Organ wskazał, że prawidłowa odpowiedź na to pytanie to odpowiedź "B" oparta na art. 250 pkt 1 w zw. z art. 252 § 1 k.s.h. Skarżący udzielił odpowiedzi "A", podnosząc, że w jego ocenie w pytaniu nie sprecyzowano, czy chodzi o skutecznie odwołanego członka zarządu, czy też o takiego w stosunku do którego podjęto tylko uchwałę o jego odwołaniu, a jeden i drugi członek zarządu jest odwołanym członkiem zarządu. W tej sytuacji, zdaniem skarżącego można zasadnie przyjąć, że pytanie dotyczyło członka zarządu, w stosunku do którego wspólnicy podjęli uchwałę o jego odwołaniu. Poza tym pytanie nie precyzuje czego dotyczyła uchwała zarządu. Skarżący wskazał na rozbieżność w doktrynie, orzecznictwie a więc można przyjąć, że stanowiska zawarte zarówno w odpowiedzi "A" jak i "B" są do obrony zgodnie z obowiązującymi w prawie regułami wykładni. Zdaniem organu zarzuty skarżącego nie są zasadne, gdyż przepis art. 250 k.s.h. w związku z art. 252 § 1 k.s.h. wymienia osoby i organy, które mają legitymację do wytoczenia powództwa przeciwko spółce z o.o. o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników sprzecznej z ustawą. Poprawność odpowiedzi "B" potwierdził Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 1 marca 2007 r., której nadano moc zasady prawnej. Znajomość tych zasad stanowi także fragment znajomości prawa. Waga uchwał jest poważna, bowiem składy Sądu Najwyższego nie mogą orzekać sprzecznie z zasadą prawną dopóty, dopóki nie nastąpi zmiana stanu prawnego (wyrok Sądu Najwyższego z 8 sierpnia 2007 r. w sprawie II KK 23/07). W tym stanie rzeczy, jedyną poprawną odpowiedzią jest odpowiedź "B". Skarżący złożył skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości zarzucając jej naruszenie art. 331 ust. 3 ustawy o radcach prawnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z 3 września 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 851/09, uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Sprawiedliwości i stwierdził, że nie podlega ona wykonaniu. Sąd I instancji stanął na stanowisku, że organ nie wykazał dostatecznie jasno wszystkich okoliczności przekonywujących o trafności swojego rozstrzygnięcia w zakresie pytania nr 139, w związku z powyższym uznał, że Minister Sprawiedliwości w sposób istotny uchybił art. 7, art. 8, art. 77 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (j.t.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm.: dalej k.p.a.). Uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na ostateczny wynik sprawy, gdyż skarżący uzyskał jeden punkt mniej od wymaganego minimum, określonego w przepisie art. 339 ust. 3 ustawy o radcach prawnych. U podstaw wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny powołał art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.). Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 14 grudnia 2010 r., sygn. akt II GSK 1056/09, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji uznając, że skarga kasacyjna Ministra Sprawiedliwości opiera się na usprawiedliwionej podstawie, gdyż w żadnej mierze Sąd I instancji nie wykazał powodów, dla których uznał, że kontrolowana decyzja narusza art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Minister Sprawiedliwości odnosząc się do poprawności konstrukcji spornego pytania wykazał, że prawidłowa odpowiedź na to pytanie wynika z treści art. 250 w zw. z art. 252 § 1 k.s.h., a zatem stanowisko Sądu I instancji, że organ dopuścił się naruszenia prawa procesowego nie jest zasadne. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Minister Sprawiedliwości w sposób zgodny z wymogami rzetelnej procedury uzasadnił prezentowaną tezę o poprawności konstrukcji pytania nr 139. Orzekając ponowienie w sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., stosownie do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w W., kierując się treścią art. 190 p.p.s.a., uznał, że skarga nie jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja Ministra Sprawiedliwości nie narusza prawa. Sąd podzielił pogląd organu odnośnie do poprawności sformułowania pytania nr 139, w którym tylko jedna tj. odpowiedź "B" jest prawidłowa. Zastosowanie wykładni logiczno-językowej tych przepisów, które ma pierwszeństwo przed innymi rodzajami wykładni prowadzi do wniosku, że odwołanemu członkowi zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie przysługuje legitymacja do wytoczenia przeciwko spółce powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników sprzecznej z ustawą. Sąd wskazał, że po okresie rozbieżności występujących w tym temacie w orzecznictwie i w doktrynie Sąd Najwyższy w uchwale, mającej moc zasady prawnej z 1 marca 2007 r., sygn. akt III CZP 94/06, przesądził o braku legitymacji odwołanego członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością do wytoczenia takiego powództwa. Uchwała ta została podjęta przed egzaminem konkursowym na aplikację radcowską w 2008 roku i wyraża wiążące stanowisko Sądu Najwyższego w tej sprawie. Jej skutkiem było usunięcie rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych. W ocenie Sądu skarżący przygotowując się do egzaminu powinien znać tę uchwałę i jej konsekwencje w praktyce orzeczniczej sądów po 1997 roku. Z tego względu jedyną poprawną odpowiedzią na pytanie nr 139 jest odpowiedź "B" a zatem wbrew stanowisku skarżącego nie doszło w niniejszej sprawie do naruszenia art. 331 ust. 3 ustawy o radcach prawnych. W skardze kasacyjnej T. V. zaskarżył powyższy wyrok w całości, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do WSA w W. do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, w szczególności przepisów art. 331 ust. 3 i art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, w brzmieniu obowiązującym w dniu egzaminu konkursowego z 20 września 2008 r. przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a w szczególności przez niesłuszne przyjęcie, że pytanie nr 139 zostało poprawnie sformułowane i w którym tylko jedna tj. odpowiedź "B" jest prawidłowa i nietrafnie przyjmując – odwołując się do uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 kwietnia 2010 r., sygn. akt II GSK 27/10 – że do udzielenia odpowiedzi zgodnej z uchwałą 7 sędziów Sądu Najwyższego z 1 marca 2007 r. w sprawie III CZP 94/06, wystarczyło aby zdający umiał rekonstruować nieskomplikowane normy prawne lub potrafił rozstrzygać proste problemy interpretacyjne, a ponadto przygotowując się do egzaminu powinien znać tę uchwałę i jej konsekwencje w praktyce orzeczniczej sądów oraz że uchwała ta ostatecznie rozstrzyga poprawność odpowiedzi, podczas gdy w rzeczywistości w art. 250 pkt 1 w zw. z art. 252 § 1 k.s.h. nie określono uprawnień osób, które po odwołaniu ze składu organów spółki nie są już jej wspólnikami i w orzecznictwie oraz w doktrynie zaznaczyły się wyraźne rozbieżności na tle istnienia lub braku legitymacji do wytoczenia takiego powództwa przez osoby, które oprócz odwołania ich ze składu organów spółki nie są także jej wspólnikami, a uchwała, której Sąd Najwyższy nadał moc zasady prawnej, spotkała się z wysoce zróżnicowaną oceną, także krytyczną i nie stanowi ani źródła prawa, ani nie przesądza ostatecznie o prawidłowości rozstrzygnięcia, gdyż może być zmieniona w trybie określonym w art. 62 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 240, poz. 2052). W uzasadnieniu skarżący wskazał, że w ocenianym pytaniu przyjęto założenie, że chodzi o legitymację odwołanego członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością niebędącego jej wspólnikiem, do wytoczenia przeciwko spółce powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników sprzecznej z ustawą. W obu wymienionych przepisach k.s.h. nie określono natomiast uprawnień takich osób, które po odwołaniu ze składu organów spółki nie są już jej wspólnikami. W zależności od rodzaju zastosowanej wykładni tych przepisów w orzecznictwie Sądu Najwyższego i doktrynie zaznaczyły się wyraźnie rozbieżności na tle istnienia lub braku legitymacji do wytoczenia takiego powództwa przez osoby, które oprócz odwołania ich ze składu organów spółki nie są także jej wspólnikami. Należy podkreślić, że egzamin na aplikację jest egzaminem ze znajomości określonych dziedzin prawa i instytucji prawnych ukształtowanych przez prawo pozytywne, nie zaś egzaminem ze znajomości poglądów wyrażanych przez komentatorów prawa i orzecznictwo. Zatem w zakresie materii obejmującej egzamin konkursowy na aplikację radcowską nie powinny się pojawiać pytania budzące wątpliwości. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 dalej: p.p.s.a.) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Skarżący oparł skargę kasacyjną na podstawie naruszenia prawa materialnego, tj. art. 331 ust. 3 i art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniósł, że Sąd I instancji rozpoznając po wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 grudnia 2010 r., sygn. akt II GSK 1056/09, po raz kolejny skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości z 30 marca 2009 r. w sprawie ustalenia wyniku konkursowego na aplikację radcowską, był związany wykładnią prawa dokonaną przez Sąd odwoławczy na mocy postanowień art. 153 i 190 p.p.s.a. W ocenie skarżącego Wojewódzki Sąd Administracyjny w swoim uzasadnieniu ograniczył się do powtórzenia zapatrywań prawnych zaprezentowanych przez Naczelny Sąd Administracyjny. Przedmiotowe wywody, w ocenie skarżącego, nie są słuszne i z tego powodu podjął on próbę podważenia wyroku WSA w Warszawie z 7 lipca 2011 r., a pośrednio również powielonej w nim wykładni, zawartej w wyroku NSA z 15 kwietnia 2010 r., sygn. akt II GSK 27/10, dotyczącej pytania nr 139 testu konkursowego. Odnosząc do tak zaprezentowanych zarzutów skargi kasacyjnej należy stwierdzić, że są one całkowicie pozbawione usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do postanowień 153 p.p.s.a. związanie sądu administracyjnego oceną prawną oznacza, że nie może on formułować ocen prawnych sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Sąd rozpatrując ponownie sprawę obowiązany był zastosować się do oceny prawnej zawartej w orzeczeniu sądu, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego przyjmuje się powszechnie, że ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie ten sąd oraz organ administracji publicznej w przyszłości, ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd i organ, jeżeli ocena prawna wyrażona w tym orzeczeniu nie zostanie uchylona w prawem określonym trybie i jeżeli nie uległy zmianie przepisy prawne stanowiące podstawę oceny w danej sprawie (Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz pod red. T. Wosia, 2011 r., str. 477). Natomiast zgodnie z treścią art. 190 p.p.s.a. "Sąd, któremu sprawa została przekazana związany jest z wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny". Oznacza to, że sąd, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, nie ma całkowitej swobody przy wydawaniu nowego orzeczenia. Sąd ten jest związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Związanie wykładnią ma bardzo szeroki zasięg, ponieważ nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez NSA. W rozpoznawanej sprawie NSA wyrokiem z 14 grudnia 2010 r., sygn. akt II GSK 1056/09, uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z 3 września 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 851/09, i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji wskazując, że brak jest jakichkolwiek powodów do uznania, że kontrolowana przez Sąd I instancji decyzja narusza art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a., a tym samym nie istniały powody do jej uchylenia z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Minister Sprawiedliwości w sposób zgodny z wymogami rzetelnej procedury uzasadnił prezentowaną tezę o poprawności konstrukcji pytania nr 139. Uchybienie to polegało na nieprawidłowym przyjęciu, że pytanie nr 139 testu konkursowego nie spełniało wymagań określonych w tym przepisie. Jednocześnie Sąd odwoławczy wskazał, że WSA ponownie rozpoznając sprawę powinien kierować się oceną prawną zawartą w tym orzeczeniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając ponownie sprawę zastosował się w pełni do wykładni prawa dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdził bowiem, że pytanie nr 139 zostało prawidłowo skonstruowane przez organ. Kasator natomiast oparł skargę kasacyjną na zarzucie naruszenia prawa materialnego, tj. art. 331 ust. 3 i art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, w odniesieniu do pytania konkursowego nr 139. Wojewódzki Sąd Administracyjny może odstąpić od zawartej w orzeczeniu NSA wykładni prawa jedynie w wyjątkowych sytuacjach, a mianowicie, gdy stan faktyczny sprawy ustalony w wyniku ponownego jej rozpoznania uległ tak zasadniczej zmianie, że do nowego ustalonego stanu faktycznego należy stosować przepisy prawa odmienne od wyjaśnionych przez NSA (por. wyrok SN z 9 lipca 1998 r., I PKN 226/98, OSNAP 1999, nr 15, poz. 486), jak również w przypadku, gdy przy niezmienionym stanie faktycznym sprawy, po wydaniu orzeczenia zmienił się stan prawny. Taka wyjątkowa sytuacja nie zaszła w rozpoznawanej sprawie. Zatem należy stwierdzić, że skarga kasacyjna wniesiona od orzeczenia WSA wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy, zgodnie z wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Sąd kasacyjny, oparta na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez ten Sąd, podlega oddaleniu, jako niezawierająca usprawiedliwionych podstaw kasacyjnych, stosowanie do art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono stosownie do treści art. 204 pkt 1 p.p.s.a.