II GSK 281/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Robotowska Sędziowie NSA Jan Kacprzak (spr.) Edward Kierejczyk Protokolant Anna Tomza po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2007 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej H. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 maja 2006 r. sygn. akt III SA/Wa 971/06 w sprawie ze skargi H. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 8 lutego 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 23 maja 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 971/06 oddalił skargę H. M. na decyzje Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 lutego 2006 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i odsetek. Wojewódzki Sąd Administracyjny oparł swe ustalenia na następującym stanie faktycznym. Pismem z dnia 14 październik 2005 r. skarżąca H. M. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. o umorzenie zadłużenia powstałego po przeniesieniu przez ZUS odpowiedzialności za zobowiązania spółki nieżyjącego męża skarżącej, za 1998 r. Decyzją z dnia 29 grudnia 2005 r., nr [...], wydaną w wyniku rozpoznania powyższego wniosku skarżącej, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w G. odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek za okresy od stycznia 1998 r. do sierpnia 1998 r. oraz grudnia 1998 r. w kwocie 324.204,68 zł z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, składek na Fundusz Pracy, składek na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń pracowniczych oraz odsetek liczonych na dzień 14 października 2005 r. W uzasadnieniu organ wskazał, iż po wnikliwym przeanalizowaniu zebranych w sprawie materiałów, nie znalazły się przesłanki do umorzenia należności z uwagi na sytuację majątkową wnioskodawczyni, zgodnie z którą ma ona stałe dochody z tytułu świadczenia rentowego i prowadzonej działalności gospodarczej, oraz jest właścicielką nieruchomości. Na podstawie tych okoliczności organ stwierdził, że w przypadku skarżącej nie można było stwierdzić przypadku całkowitej nieściągalności. Pismem z dnia 16 stycznia 2006 r. skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. W wyniku rozpatrzenia powyższego wniosku, decyzją z dnia 8 lutego 2006 r., nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzje z dnia 29 grudnia 2005 r. W uzasadnieniu organ wskazał, iż wobec niewskazania w kolejnym wniosku nowych okoliczności mogących stanowić podstawę do zmiany merytorycznego rozstrzygnięcia, należało podtrzymać dotychczasowe stanowisko. W skardze na tę decyzję skarżąca podniosła, iż trudna sytuacja finansowa spółki jej męża nie pozwoliła ani jemu, ani skarżącej na wywiązanie się z nakazu spłaty zadłużenia wobec ZUS, a nadto podniosła, iż w stosownym czasie o postępowaniu wszczętym względem jej osoby nikt jej nie zawiadomił, co skutecznie uniemożliwiło jej obronę przed nałożeniem odpowiedzialności za zadłużenia firmy jej męża. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, iż na podstawie przepisów art. 28 ust. 1-4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności a nadto w przypadkach określonych w § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365). Fakultatywny charakter tych przepisów nakłada na organ określone obowiązki, przy czym dopiero wszechstronne wyjaśnienie sprawy przy zachowaniu reguł przepisów postępowania administracyjnego daje prawo do podjęcia decyzji. Wojewódzki Sąd zaznaczył, iż pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji organu nie oznacza, iż ma on całkowitą swobodę w tym względzie, bowiem podejmując decyzje w ramach uznania administracyjnego organ zobowiązany jest do bezwzględnego przestrzegania przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż w rozpatrywanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie naruszył reguł procesowych, w szczególności zawartych w przepisach art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 3 i art. 10 k.p.a. i w tym zakresie Sąd nie dopatrzył się okoliczności, które wskazywałyby na to, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, odmawiając umorzenia wnioskodawczyni należności wraz z odsetkami, Prezes ZUS poparł swoje rozstrzygnięcie wyczerpującymi ustaleniami oraz poddał szczegółowej analizie zebrany w sprawie materiał dowodowy. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, iż z zebranego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą i osiąga dochód brutto w wysokości 2.700 zł oraz pobiera świadczenie rentowe w wysokości 1.205,41 zł, mieszka wraz z synem w domu jednorodzinnym o powierzchni 180 m2 , zaś syn skarżącej pokrywa koszty utrzymania w kwocie 150 zł. Skarżąca posiada zobowiązania miesięczne na łączną kwotę 495 zł. Zestawienie dochodów skarżącej z jej zobowiązaniami prowadzi, w ocenie Sądu do wniosku, że skarżąca posiada środki finansowe na zaspokojenie powstałych zobowiązań finansowych. Prowadzone jest również skuteczne postępowanie egzekucyjne. Okoliczności te, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego przemawiają za uznaniem, że organ zasadnie odmówił skarżącej umorzenia powstałych należności finansowych, gdyż w jej sprawie nie zachodzą okoliczności dające podstawę do wydania odmiennej decyzji. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego organ w sposób należyty ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, mając na uwadze sytuację majątkową i rodzinną skarżącej. Wojewódzki Sąd zwrócił uwagę, że należność główna była wynikiem nieopłacenia składek na ubezpieczenie społeczne w trakcie prowadzonej działalności gospodarczej, a ryzyko związane z jej prowadzeniem na własny rachunek ponosi zawsze zobowiązany, który winien poszukiwać możliwości rozwiązywania swojej sytuacji finansowej i płatniczej bez udziału państwa. Trudności związane z uzyskiwaniem dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej nie są równoznaczne z niemożnością zapłaty zaległych zobowiązań i nie mogą stanowić automatycznie podstawy do umorzenia zobowiązań. W odniesieniu do zarzutu skarżącej, że poprzez niepowiadomienie jej o toczącym się postępowaniu pozbawiona ona została prawa do obrony, Wojewódzki Sąd stwierdził, że zarzut ten jest całkowicie chybiony, gdyż to właśnie jej wniosek z dnia 14 października 2005 r. wszczął przedmiotowe postępowanie administracyjne zakończone zaskarżoną decyzją. Nadto skarżąca pismem z dnia 4 listopada 2005 r. nr [...] została powiadomiona o jego zakończeniu i pouczona o prawie zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym i możliwością zgłoszenia żądań w terminie siedmiu dni od jego otrzymania. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku pełnomocnik H. M. wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów według norm przepisanych. Wyrokowi zarzucił: 1. naruszenie prawa materialnego przez niezastosowanie w sprawie art. 28 ust 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 ze zm.), zwanej dalej u.s.u.s. i § 3 ust 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), mimo że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącą i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, tj. na przesłance wynikającej z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. 2. naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 133 § 1 zdanie pierwsze oraz art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w związku z art. 7, 8, 77 § 1 i 80 k.p.a., poprzez przyjęcie, że zasady postępowania administracyjnego nie zostały przez organ naruszone w stopniu, mającym wpływ na wynik sprawy, a także, że stan faktyczny sprawy został ustalony i oceniony przez stronę przeciwną prawidłowo, a zatem, że brak było podstaw do zastosowania wymienionych w pkt 1 przepisów prawa materialnego, tj. na przesłance wynikającej z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, iż w sprawie ewidentnie błędnie ustalony został stan faktyczny, która to wada spowodowała nieprawidłowe zastosowanie prawa materialnego. W ocenie skarżącej błędnym było ustalenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, iż z zestawienia dochodów skarżącej z jej zobowiązaniami wynika, że posiada ona środki finansowe na zaspokojenie powstałych zobowiązań, bowiem środki te nie pozwalają na spłatę należności bez negatywnych skutków dla zobowiązanej i jej rodziny. Skarżąca wskazała, iż nieuregulowane zobowiązanie dotyczyło okresu od stycznia do grudnia 1998 r., co oznaczało że decyzja ZUS z dnia 12 maja 1999 r. o przeniesieniu na skarżącą odpowiedzialności składkowej, powołująca art. 23 i 25 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą i ich rodzin (Dz.U. z 1989 r. Nr 46, poz. 280 ze zm.) oraz art. 40 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych (Dz.U. z 1993 r. Nr 108, poz. 486 ze zm.), wydana została bez podstawy prawnej z uwagi na fakt, iż powołane przepisy można było stosować jedynie do należności powstałych przed 1 stycznia 1998 r. Wobec tego, w ocenie skarżącej okoliczność, że decyzja, stanowiąca źródło jej zobowiązań jest nieważna, powinna mieć oczywisty wpływ na sposób rozpoznania jej wniosków o umorzenie należności. Również strona przeciwna prowadząc postępowanie, winna maksymalnie uwzględnić słuszny interes skarżącej oraz zebrać i rozpatrzyć materiał dowodowy pod kątem wszystkich przesłanek, które pozwoliłyby na uwzględnienie wniosku skarżącej, co w toku postępowania przed Prezesem ZUS się nie stało i powyższa okoliczność została przez organ zignorowana. Wojewódzki Sąd pominął też, że skarżącej nie można przypisać żadnej faktycznej odpowiedzialności za niezapłacone składki. Skarżąca podniosła również, iż jak wynikało z decyzji z dnia 12 maja 1999 r. zaległość wynosiła 147.779,09 zł, zaś w chwili wydania zaskarżonej decyzji zaległość ta wynosiła prawie 325.000,00 zł. Z tego wynika, iż skarżąca pomimo przekazywania bardzo znaczących kwot nie jest w stanie obsługiwać zadłużenia w taki sposób, aby je całkowicie spłacić w bliżej dającej się określić przyszłości. Zdaniem skarżącej z zebranego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że spełnia ona przesłanki do zastosowania do niej przepisów o umorzeniu należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, bowiem wysokość zaległości jest tak duża, że mimo przekazywania znaczących sum na ich pokrycie, nie ma żadnych widoków na spłatę zadłużenia w przyszłości, zaś spłata byłaby możliwa jedynie poprzez pozbawienie skarżącej i jej rodziny możliwości zaspokajania jednej z niezbędnych potrzeb życiowych, jaką jest posiadanie dachu nad głową. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Brak jest podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej. Jeżeli chodzi o zarzuty naruszenia przepisów postępowania, to wbrew zarzutom skargi kasacyjnej Wojewódzki Sąd Administracyjny trafnie uznał, że wszystkie okoliczności faktyczne sprawy istotne dla jej rozstrzygnięcia zostały przez organ prawidłowo ustalone, w szczególności co do stanu majątkowego, źródeł i wysokości dochodów skarżącej i jej stanu rodzinnego. Skarżąca ustaleń w tym zakresie nie kwestionowała ani nie podnosiła, że pozostały niewyjaśnione jeszcze inne elementy jej stanu majątkowego, rodzinnego i osobistego, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, w szczególności w świetle przepisów § 3 ust. 1 pkt 1-3 powołanego rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Bezsporne jest ustalenie, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi brak całkowitej nieściągalności należności w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Powołana w skardze kasacyjnej okoliczność, że Wojewódzki Sąd Administracyjny pominął, iż skarżąca nie ponosi żadnej odpowiedzialności za niezapłacone składki, nie może mieć wpływu na wynik sprawy o umorzenie składek, gdyż przeniesienie odpowiedzialności za zobowiązania płatnika składek z tytułu tych składek następuje bez względu na sytuację majątkową, rodzinną czy osobistą następcy prawnego płatnika, lub osoby trzeciej, na którą odpowiedzialność ta może być przeniesiona, a także nie jest to związane z jakimkolwiek przyczynieniem się tych osób do powstania zaległości. Bezskuteczne jest również powoływanie się w tej sprawie na pominięcie nieważności decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu składek na skarżącą, gdyż dopóki nie została stwierdzona nieważność tej decyzji w odrębnym postępowaniu i w stosownym trybie, dopóty decyzja ta pozostaje w obrocie prawnym i wywołuje wynikające z niej skutki prawne. Podniesiona w skardze kasacyjnej okoliczność, że odmowa umorzenia zobowiązań składkowych i prowadzenie postępowania egzekucyjnego doprowadzi do pozbawienia skarżącej dachu nad głową, czego nie wziął pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny, nie miała także istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż w dacie wydania zaskarżonej decyzji, poza dokonanym zabezpieczeniem wierzytelności przez wpis hipoteki przymusowej do ksiąg wieczystych, nie wszczęto egzekucji z nieruchomości skarżącej - domu, w którym skarżąca zamieszkuje. Taki zarzut w obecnym stanie sprawy jest zatem przedwczesny - nie odpowiada stanowi faktycznemu istniejącemu w dacie wydania zaskarżonej decyzji, przeto Wojewódzki Sąd Administracyjny nie miał podstaw do analizowania tej kwestii przy wydawaniu zaskarżonego wyroku. Prawidłowe jest stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, że zaskarżona decyzja, wydana na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1-3 powołanego rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., ma charakter decyzji uznaniowej, a skoro okoliczności faktyczne sprawy istotne dla jej rozstrzygnięcia zostały prawidłowo ustalone, rozważone, zanalizowane i omówione w uzasadnieniu tej decyzji, to nie zaszły przesłanki do jej zakwestionowania przez Sąd. Z tych względów nie jest także zasadny zarzut naruszenia powyższych przepisów prawa materialnego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym wyroku. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 184 p.p.s.a. o oddaleniu skargi kasacyjnej.