II GSK 557/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Przegalińska (spr.) Sędzia NSA Stanisław Gronowski Sędzia del. WSA Ludmiła Jajkiewicz Protokolant Patrycja Czubała po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2011 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 21 grudnia 2009 r. sygn. akt VI SA/Wa 1737/09 w sprawie ze skargi P. K. na postanowienie Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W., 2. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz P. K. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania Zaskarżonym wyrokiem z dnia 21 grudnia 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 1737/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. po rozpoznaniu sprawy ze skargi P. K. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą "[...]" Międzynarodowy Transport i Spedycja na postanowienie Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w sprawie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym, oddalił skargę. Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia. Decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. P. Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego nałożył na P. K. karę pieniężną w wysokości 20.900 zł za wykonywanie transportu drogowego z naruszeniem przepisów dotyczących: dokumentacji kierowcy, czasu pracy kierowcy oraz stosowania tachografu. Decyzja została doręczona stronie w dniu 24 grudnia 2008 r. W dniu 15 stycznia 2009 r. P. K. złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania i jednocześnie wniósł odwołanie. Wskazał, iż decyzję otrzymał w okresie międzyświątecznym, w którym były dni wolne od pracy. Ponadto, do dnia 14 stycznia 2009 r. P. K. był obłożnie chory. Przy piśmie z dnia 16 stycznia 2009 r. doręczono kserokopię zaświadczenia lekarskiego, z którego wynikało, iż w okresie od dnia 29 grudnia 2008 r. do dnia 14 stycznia 2009 r. P. K. był niezdolny do pracy. Główny Inspektor Transportu Drogowego pismami z dnia [...] lutego 2009 r. wezwał wystawcę zaświadczenia lekarskiego o potwierdzenie faktu wystawienia zaświadczenia niezgodnego z formularzem ZUS ZLA, którego wzór znajduje się w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu wystawiania zaświadczeń lekarskich, wzoru zaświadczenia lekarskiego i zaświadczenia lekarskiego wydanego w wyniku kontroli lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 65, poz. 741 ze zm.) oraz stronę do nadesłania oryginału lub uwierzytelnionej kopii zaświadczenia lekarskiego. Wystawca zaświadczenia nie odpowiedział na wezwanie natomiast strona nadesłała oryginał żądanego dokumentu. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2009 r. Główny Inspektor Transportu Drogowego na podstawie art. 58 § 1 i art. 59 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: k.p.a.) po rozpatrzeniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Uzasadniając powyższe organ powołał się na przepis art. 58 k.p.a., wskazując, iż strona nie uprawdopodobniła braku swojej winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania oraz nie dochowała również należytej staranności. P. K. (dalej: skarżący) zaskarżył postanowienie Głównego Dyrektora Transportu Drogowego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. wnosząc o jego uchylenie. Wniósł ponadto o dopuszczenie dowodu z karty pacjenta na okoliczność stanu zdrowia i jego zdolność do działania z należytą starannością w dniach zwolnienia lekarskiego. W uzasadnieniu podniósł, iż organ dokonał błędnej interpretacji przesłanki uprawdopodobnienia braku winy poprzez przyjęcie, iż powinien udowodnić brak swojej winy. Podkreślił, iż uprawdopodobnił, iż był obłożnie chory i na tę okoliczność przedłożył zaświadczenie lekarskie. Zdaniem skarżącego wystawienie zaświadczenia na niewłaściwym druku nie powinno obciążać skarżącego. Zarzucił organowi brak postępowania wyjaśniającego obejmującego stan zdrowia pacjenta, zalecenia lekarskie, zwrócenie się do strony o wyjaśnienie wątpliwości dotyczących jego stanu zdrowia bądź możliwości działania z należytą starannością. Podniósł, iż nie był informowany o przedłużeniu postępowania związanego z rozpatrzeniem wniosku o przywrócenie terminu tylko o przedłużeniu rozpatrzenia odwołania. Ponadto wskazał, iż organ wydał decyzję w terminie 6 miesięcy od dnia złożenia wniosku co naruszyło art. 35 k.p.a. Przy piśmie z dnia 11 września 2009 r. załączył historię choroby. Główny Inspektor Transportu Drogowego w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podkreślając, iż strona składając wniosek o przywrócenie terminu winna uprawdopodobnić, iż uchybienie nie nastąpiło z jej winy. Samo zaświadczenie lekarskie nie wskazywało na stan zdrowia uniemożliwiający załatwianie jakichkolwiek spraw. Nie zgodził się z zarzutami odnośnie naruszenia wskazanych w skardze przepisów k.p.a. akcentując, iż w pismach informujących o przedłużeniu postępowania informował skarżącego o treści art. 10 k.p.a. Na rozprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowił oddalić wniosek o dopuszczenie dowodu z karty pacjenta na okoliczność wykazania stanu zdrowia skarżącego. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd I instancji uznał, że zaskarżona decyzja nie naruszyła wskazanych przepisów k.p.a. Wskazał, iż pewne uchybienia organu odnośnie długotrwałego postępowania nie miały żadnego wpływu na wynik sprawy. Sąd I instancji wskazał, iż ciężar uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniającej brak winy w uchybieniu terminu spoczywa na stronie postępowania, która występuje z prośbą o jego przywrócenie. Organ powinien jedynie przedstawione przez nią okoliczności ocenić w świetle przesłanek z art. 58 § 1 k.p.a. W ocenie Sądu I instancji organ zasadnie uznał, iż twierdzenie skarżącego, iż był obłożnie chory nie zostało poparte żadnym dowodem. Skarżący nie przedstawił dokumentacji mającej potwierdzić twierdzenie, że stan zdrowia uniemożliwiał mu załatwienie jakiejkolwiek sprawy, w tym złożenia odwołania. Sama niezdolność do pracy nie jest wystarczającą okolicznością dla uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu. Sąd podzielił w pełni pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarty w wyroku z dnia 30 listopada 2006 r. (sygn. akt II OSK 1397/05), odnoszący się do kwestii interpretacyjnych art. 58 k.p.a. Wynika z niego, iż we wniosku o przywrócenie terminu wnioskodawca powinien wykazać, iż mimo całej staranności nie udało mu się zachować terminu do wniesienia odwołania. W ocenie Sądu przesłanką przywrócenia uchybionego terminu nie może być sam fakt okresowej niezdolności do pracy. Niezdolność do pracy nie wyklucza możliwości sporządzenia odwołania, ewentualnie posłużenia się inną osobą w jego sporządzeniu. Od strony postępowania można oczekiwać i wymagać szczególnej staranności w zakresie prowadzenia swych spraw. W tym też kontekście należało oceniać przesłankę braku winy w uchybieniu terminu. P. K. wniósł skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości i wnosząc o jego uchylenie i rozpoznanie sprawy co do istoty, ewentualnie: jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie: I. przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy a w szczególności art. 58 k.p.a. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż w przedmiotowej sprawie skarżący nie uprawdopodobnił braku swojej winy w złożonym wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania z uwagi, iż przedłożył zaświadczenie lekarskie na druku M2/L-1a zamiast na druku ZUS ZLA oraz poprzez przyjęcie, iż skarżący nie dochował należytej staranności w przedmiotowej sprawie. II. przepisów o postępowaniu w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, w rozumieniu art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) tj. art. 106 § 3 i 5 oraz art. 113 § 1 tej ustawy, przez nieprzeprowadzenie dowodu żądanego przez skarżącego a mianowicie z karty pacjenta na okoliczność wykazania stanu zdrowia skarżącego i zamknięcie rozprawy w sytuacji gdy sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona. W uzasadnieniu skarżący wskazał, iż składając oryginał zwolnienia lekarskiego, na okoliczność przeszkody w dokonaniu czynności, nie miał wiedzy na temat, iż zostało ono wystawione na niewłaściwym druku, tym samy podkreślił iż brak jest podstaw aby obciążać go błędami popełnionymi przez osoby trzecie. Ponadto wskazał, iż zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej organ powinien podjąć wszelkie kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy a nie oczekiwać na przedstawienie dowodów przez stronę potwierdzających jej żądanie. Jedyną czynnością wyjaśniającą podjętą przez organ było skierowanie wezwania z dnia 17 lutego 2009 r. do NZOZ P. L., które zdaniem strony nigdy nie dotarło do adresata. Tym samym stwierdził, że organ w ciągu sześciu miesięcy od dnia złożenia wniosku przez skarżącego podjął tylko jedną ww. czynność w sposób nierzetelny. Ponadto strona zarzuciła organowi, iż nie zwrócił się o wyjaśnienie zaistniałych wątpliwości dotyczących jego stanu zdrowia bądź możliwości działania z należytą starannością. Skarżący wskazał, iż z jego karty pacjenta ewidentnie wynika, iż przy olbrzymiej otyłości rozpoznane tam wskazania świadczą, iż jego stan zdrowia niewątpliwie wymagał leżenia w łóżku. Ponadto wskazał, iż w świetle działalności jaką prowadzi jego pobyt na zwolnieniu lekarskim spowodowany jest jedynie wyjątkowymi, szczególnie poważnymi sytuacjami zdrowotnymi, które miały miejsce m.in. w okresie przedmiotowej choroby. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Z akt sprawy nie wynika, by zaskarżone orzeczenie zostało wydane w warunkach nieważności, której przesłanki określa art.183 § 2 p.p.s.a., zatem rozważania Naczelnego Sądu Administracyjnego ograniczają się do zarzutów naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów. Przechodząc do oceny zasadności zarzutu skargi kasacyjnej dotyczącego naruszenia przez Sąd I instancji wskazanych przepisów prawa materialnego zarzut oparty jest na usprawiedliwionej podstawie. W postępowaniu administracyjnym, skarżący wskazał, iż okolicznościami usprawiedliwiającymi uchybienie terminowi do wniesienia odwołania była jego choroba w okresie 29 grudnia 2008 r. – 14 stycznia 2009 r. oraz okoliczność otrzymania decyzji w okresie międzyświątecznym. Na dowód powyższego twierdzenia złożył zaświadczenie lekarskie na druku M2/L-1a. Sąd I instancji wyprowadził wniosek, że twierdzenie strony, iż był obłożenie chory nie zostało poparte żadnym dowodem, podzielając stanowisko organu, iż skarżący nieuprawdopodobnił uchybienia terminu bez swojej winy a sama niezdolność do pracy nie jest wystarczającą okolicznością dla uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu. Ponadto Sąd I instancji uznał, iż przesłanką przywrócenia uchybionego terminu nie może być sam fakt okresowej niezdolności do pracy. Skarga kasacyjna zasadnie zarzuca naruszenie przez Sąd I instancji art. 58 § 1 k.p.a. W świetle tego przepisu, co wymaga zaakcentowania, przesłanką dla przywrócenia uchybionego terminu jest uprawdopodobnienie, że uchybienie nastąpiło bez winy strony. Natomiast w rzeczywistości, zarówno organ, jak i Sąd I instancji, obarczyli skarżącego dalej idącym obowiązkiem procesowym, a mianowicie udowodnienia uprawdopodobnienia, co nie znajduje uzasadnienia w treści art. 58 § 1 k.p.a. W piśmiennictwie wskazuje się na następujące różnice między udowodnieniem a uprawdopodobnieniem faktu (okoliczności). I tak, udowodnienie czyni istnienie pewnego faktu pewnym, uprawdopodobnienie - tylko prawdopodobnym. Udowodnienie służy celowi przekonania organu orzekającego o prawidłowości pewnego twierdzenia, uprawdopodobnienie służy celowi obudzenia w organie orzekającym ufności w to, że pewne twierdzenie odpowiada prawdzie. Uprawdopodobnienie jest to czynność procesowa stwarzająca w świadomości organu orzekającego mniejszy lub większy stopień przekonania o prawdopodobieństwie jakiegoś faktu (por. A. Wróbel w M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego, Komenarz, Zakamycze 2000, str. 371). Wychodząc z powołanej wyżej przesłanki przywrócenia wnioskowanego przez skarżącego terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu, jaką jest uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu, zarówno organ, jak i Sąd I instancji, pod tym kątem nie analizowali wniosku skarżącego. Organ bowiem, co podzielił Sąd I instancji, domagał się od skarżącego przedłożenia dowodu na okoliczność choroby skarżącego w okresie 29 grudnia 2008 r. do dnia 14 stycznia 2009 r., a więc w rezultacie udowodnienia tej okoliczności, a tym samym i braku winy, podczas gdy w myśl art. 58 § 1 k.p.a. wystarczające jest tutaj uprawdopodobnienie braku winy. Uprawdopodobniając określoną okoliczność na potrzeby zastosowania art. 58 § 1 k.p.a. można posłużyć się domniemaniem faktycznym, przy posiłkowym zastosowaniu art. 231 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 ze zm., dalej: k.p.c.). Domniemanie faktyczne nie jest środkiem dowodowym w ścisłym tego słowa znaczeniu, ale konstrukcją opartą na doświadczeniu życiowym i logicznym wyciąganiu wniosków płynących z ustalonych faktów. Należy zatem rozważyć, czy w dostatecznym stopniu przedłożone zaświadczenie lekarskie wystawione na druku M2/L-1a wskazujące na niezdolność do pracy skarżącego w okresie 29 grudnia 2008 r. do dnia 14 stycznia 2009 r., uprawdopodabnia twierdzenie skarżącego, iż z powodu choroby nie mógł dochować wymaganego terminu a zatem, czy usprawiedliwia to brak winy w uchybieniu terminu, stosownie do przepisu art. 58 § 1 k.p.a. Pod tym kątem Sąd I instancji powinien skontrolować zaskarżone postanowienie przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Ponadto nie poddaje się ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego podniesiony w pkt. 2 skargi kasacyjnej zarzut naruszenia przepisów postępowania z uwagi na trafność zarzutu wskazanego w pkt. 1 skargi kasacyjnej. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd I instancji weźmie pod uwagę dowody zgromadzone w sprawie i oceni ich przydatność przy ewentualnym przywróceniu skarżącemu terminu do wniesienia odwołania. Skoro zatem zaskarżony wyrok zapadł z naruszeniem art. 58 § 1 k.p.a. skargę kasacyjną należało uwzględnić. W tym stanie Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 185 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.