II GZ 472/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Myślińska po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 czerwca 2014 r. sygn. akt III SA/Gl 569/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach o niskich wygranych poza kasynem gry postanawia: oddalić zażalenie. NSA/post.1 – postanowienie "ogólne" Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 27 czerwca 2014 r., sygn. akt III SA/Gl 569/14 odmówił [...] przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach o niskich wygranych poza kasynem gry. Jak wskazał Sąd I instancji z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy spółki zamyka się w kwocie 50.000 zł, natomiast wartość środków trwałych wnioskodawcy wynosi 37.430,93 zł, a wg bilansu w ostatnim roku obrotowym spółka poniosła stratę w wysokości 36.919,95 zł. Spółka posiada rachunek bankowy w [...]. Na rachunku tym, wg oświadczenia brak jest jakichkolwiek środków pieniężnych. Pismem z dnia 29 kwietnia 2014 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą spółkę, za pośrednictwem jej pełnomocnika procesowego, o nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, w tym także o przedstawienie aktualnych wyciągów z posiadanych przez spółkę rachunków bankowych obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, jak również o nadesłanie raportu kasowego obrazującego stan gotówki w kasie spółki na koniec ostatniego miesiąca. W odpowiedzi na to wezwanie, spółka nadesłała do akt: zeznanie CIT – 8 za 2013 r.; deklaracje VAT – 7 za okres od lipca 2013 r. do stycznia 2014 r.; raport kasowy za okres od dnia 1 stycznia 2014 r. do dnia 31 stycznia 2014 r.; jednostronne rachunki zysków i strat z uwzględnieniem bufora za okres od listopada 2013 r. do stycznia 2014 r.; ewidencję środków trwałych za 2013 r.; pismo z [...] potwierdzające stan salda na dzień 31 grudnia 2013 r. (saldo zerowe) oraz pismo tego banku z dnia 7 marca 2014 r., informujące o tym, że na rachunku tym znajdują się zajęcia komornicze na łączna kwotę 307.580 zł. W ocenie Sądu I instancji wniosek spółki o przyznanie prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie. Sąd uznał, że strata, na którą powoływała się skarżąca jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych. Sąd wskazał, że strata jako przewaga kosztów na przychodami netto, wskazana na miesięcznych rachunkach zysków i strat, wykazuje stabilność i zrównoważenie. Również wysokość podstawy opodatkowania podatkiem VAT wynosi od 120.836 zł w styczniu 2014 r. do 141.843 zł we wrześniu 2013 r., jedynie wartość dla lipca 2013 r. wyniosła 36.773 zł. Na tej podstawie Sąd stwierdził, że skarżąca wykazuje regularny i zrównoważony obrót od sierpnia 2013 r., a to oznacza, że funkcjonuje w obrocie gospodarczym w sposób aktywny. Fakt ten potwierdza również analiza raportu kasowego spółki za styczeń 2014 r. Strata wykazywana przez spółkę jest wartością stałą, nie ulega ona wahaniom, a w szczególności gwałtownemu powiększeniu. Sąd I instancji wskazał ponadto, że z raportu kasowego za styczeń 2014 r. wynika, że czterokrotnie w miesiącu, do kasy spółki wpłynęły relatywnie wysokie kwoty, których wysokość przekracza 30.000 zł, których tytułem jest "inkasacja z automatów". Sąd stwierdził, że jest to sytuacja powtarzalna i kasa spółki jest regularnie zasilana środkami pieniężnymi pochodzącymi z inkasacji z automatów. Spółka nie wykazała, aby było odwrotnie, gdyż nie nadesłano raportu kasowego za następny okres – luty 2014, który mógłby wskazać na potencjalne pogorszenie kondycji finansowej spółki. W konkluzji Sąd stwierdził, że analiza nadesłanych dokumentów dotyczących jej kondycji finansowej, wykazała, że spółka jest w stanie wygenerować środki finansowe w kwocie 720 zł i uiścić wpis sądowy od skargi w tej sprawie. Również nie zmienia tej oceny fakt, że skarżąca jest już stroną wielu postępowań toczących się przed sądami administracyjnymi. W zażaleniu złożonym do Naczelnego Sądu Administracyjnego spółka wniosła o uchylenie powyższego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie: 1. art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) poprzez dowolną i pobieżną ocenę przedstawionej sytuacji, która w konsekwencji doprowadziła do błędnego przyjęcia, że skarżący nie znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, posiada dostateczne środki i jest w stanie ponieść samodzielnie pełne koszty postępowania przed sądem administracyjnym bez uszczerbku; 2. art. 78 w zw. z art. 184 Konstytucji RP, poprzez ich niezastosowanie, w sytuacji gdy wskazane artykuły stanowią, że skarżący ma prawo do zaskarżania orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji, a sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, podczas gdy mocą zaskarżonego postanowienia odmawia się skarżącej prawa do rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny, pomimo istnienia przesłanek do przyznania skarżącej spółce prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu zażalenia spółka wyjaśniła, że wszystkie swoje przychody zmuszona jest wydatkować na bieżące utrzymanie i aktualną działalność, dlatego też nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek dodatkowych i nieprzewidzianych kosztów, a taki właśnie charakter ma wpis sądowy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010r., sygn. akt I GZ 1/10, dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z dokumentów źródłowych wynika, że spółka prowadzi działalność gospodarczą i brak informacji, aby utraciła płynność finansową. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Dokonanej oceny nie zmienia również wykazana przez skarżącą strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za 2012 r. w wysokości 36.919,95 zł. Strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Wykazanie w danym roku podatkowym niewielkiego dochodu lub nawet straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę. O możliwościach płatniczych spółki świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą. Jak podnosi się w orzecznictwie, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008r., sygn. akt I OZ 208/08, dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że spółka nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym, gdyż z analizy deklaracji podatkowych VAT – 7 wynika, że spółka wykazuje regularnie obrót. Dane z tych deklaracji nie wskazują na wysokość dochodów uzyskiwanych przez spółkę, lecz właśnie na sam fakt prowadzenia przez nią działalności gospodarczej, oraz osiągania obrotów, będących jej udziałem. Wysokość podstawy opodatkowania podatkiem VAT wynosi od 120.836 zł (styczeń 2014 r.) do 141.843 zł (wrzesień 2013 r.). Jedynie wartość ta dla lipca 2013 r. wyniosła 36.773 zł. Można więc stwierdzić, że spółka wykazuje regularny i zrównoważony obrót od sierpnia 2013 r. Do istotnych wniosków prowadzi analiza raportu kasowego skarżącej spółki. Strona nadesłała raport kasowy za okres od dnia 1 stycznia 2014 r. do dnia 31 stycznia 2014 r. Należy stwierdzić, że w raporcie tym występują w większości wydatki, obciążenia kasy (KW – kasa wypłaciła), jednakże łączna kwota wydatków, jest w sposób wyraźny i stabilny zrównoważona zaledwie kilkoma wpływami (KP – kasa przyjęła). Wpływy te są określone jako "inkasacja z automatów". W styczniu 2014 r. miało miejsce 59 operacji, z czego tylko 5 operacji było operacjami uznaniowymi – stanowiącymi wpływ do kasy wnioskodawcy. Wpływy te stanowiły relatywnie wysokie kwoty, mianowicie: 31.630 zł (2 stycznia 2014 r.); 38.715 zł (14 stycznia 2014 r.); 36.468 (22 stycznia 2014 r.); 34.837 zł (31 stycznia 2014 r.). Powyższe kwoty wpływały do kasy spółki jako inkasacja z automatów. Jedynie w dniu 31 stycznia 2014 r. dokonano wpłaty, której tytułem nie była inkasacja gotówki z automatów. Wpłata ta zamknęła się w kwocie 6.978,21 zł (kwota wpłacona została przez [...]). Jednocześnie należy stwierdzić, że spółka nadesłała potwierdzenie salda na posiadanym przez nią rachunku bankowym w Banku Zachodnim WBK, obrazującym stan na dzień 31 grudnia 2013 r. Tymczasem brak w aktach sprawy wyciągów, obrazujących wszelkie operacje, dokonywane na tym rachunku bankowym w ciągu ostatnich trzech miesięcy (taka bowiem była treść wezwania, zawarta w piśmie z dnia 29 kwietnia 2014 r.). W tym stanie rzeczy brak jest odpowiedniego materiału, który pozwoliłby na dokonanie dokładnej analizy stanu środków finansowych, zgromadzonych przez stronę skarżącą na prowadzonym przez nią rachunku bankowym. Co więcej, przedłożenie tylko takiego dokumentu bankowego, może zostać uznane, jako wybiórcze przedstawienie wyciągów z rachunku bankowego. Istotnym jest fakt, że na druku urzędowego formularza PPPr spółka oświadczyła, że posiada jedynie konto w [...]. W odpowiedzi na pismo z dnia 29 kwietnia 2014 r. do akt załączyła jednak tylko pisma odnoszące się do jej rachunku w [...]. Natomiast wyciągi, stanowiące załącznik do wniosku o przyznanie prawa pomocy, z [...] obrazują stany salda z pierwszej połowy roku 2013. Ostatni druk potwierdza stan salda na dzień 31 maja 2013 r. Wyciągi te więc nie mogą być w żadnym wypadku miarodajne przy rozpoznawaniu wniosku w maju 2014 r. Z przedłożonych dokumentów wynika, że pomimo wykazywanych strat spółka jest w stanie opłacić koszty sądowe. Zaskarżone postanowienie jest zatem zgodne z prawem; nie narusza też elementarnej zasady konstytucyjnej, o której mowa w art. 78 Konstytucji RP. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.