II GZ 769/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Magdalena Bosakirska po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. S.A. w W., N., A., Japonia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 29 maja 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 2982/13 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi A. S.A. w W., N., A., Japonia na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia patentu na wynalazek postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 29 maja 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 2982/13, odmówił przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi A. S.A. w W., N., A., Japonia na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...], odmawiającą udzielenia patentu na wynalazek. I W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji podał, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału VI Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 24 kwietnia 2014 r. wezwano pełnomocnika A. Sp. z o.o. w W. oraz N. w A. w Japonii rzecznika patentowego – E. M. do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie 500 zł. Odpis zarządzenia doręczono pełnomocnikowi skarżących spółek w dniu 5 maja 2014 r. Wnioskiem nadanym w urzędzie pocztowym w dniu 15 maja 2014 r. pełnomocnik skarżących zwróciła się o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, załączając do wniosku dowód uiszczenia wymaganego wpisu. Uzasadniając wniosek o przywrócenie terminu pełnomocnik wyjaśniła, że w dniu 11 maja 2014 r. udała się do M. na posiedzenie przedstawicieli samorządu zawodowego europejskich rzeczników patentowych z Dyrektorami Europejskiego Urzędu Patentowego. Powrót z wyjazdu nastąpił w dniu 12 maja 2014 r. przed północą. Do wniosku załączono kopię biletu lotniczego oraz karty pokładowej z lotu powrotnego. Wnioskodawczyni stwierdziła, że termin na uiszczenie wpisu został odnotowany w terminarzu czynności zawodowych, ale ze względu na brak instrukcji do wniesienia wpisu od skarżących spółek, przed wyjazdem nie mogła wnieść należnej opłaty sądowej. Po powrocie do biura w dniu 13 maja 2014 r. stwierdziła, że stosowne instrukcje nadeszły 12 maja 2014 r. w godzinach porannych. Podniosła zatem, że instrukcje wpłynęły w terminie umożliwiającym terminowe uiszczenie należnego wpisu sądowego, gdyby nie nieprzewidziana okoliczności wyjazdu zagranicznego. W dalszej części uzasadnienia, pełnomocnik skarżących wskazała, że jej kancelaria jest firmą jednoosobową, niezatrudniającą pracowników, zaś instrukcje mogła odebrać dopiero następnego dnia po upływie wyznaczonego terminu. W tej sytuacji złożono wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, wskazując przy tym, że wniosek spełnia warunki określone w art. 87 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.), gdyż siedmiodniowy termin określony w tym przepisie upływał 20 maja 2014 r. W ocenie pełnomocnika, uchybienie terminu nastąpiło na skutek zaistnienia okoliczności niezależnych od woli skarżących spółek i jednocześnie bez winy osób zaangażowanych w obsługę niniejszego postępowania. Sąd I instancji, rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, wskazał na treść art. 85 p.p.s.a., zgodnie z którym czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Stosownie zaś do treści art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała czynności bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Tryb złożenia wniosku został uregulowany w art. 87 p.p.s.a. Kryterium braku winy o jakiej mowa w art. 87 § 2 p.p.s.a stanowiące przesłankę zasadności wniosku o przywrócenie terminu polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Sąd I instancji stwierdził, ze wniosek o przywrócenie terminu został złożony w prawidłowym trybie i terminie, a ponadto w sprawie dokonano czynności, której nie dokonano w terminie, czyli równocześnie z wniesieniem wniosku uiszczono należny wpis sądowy. Rozpoznając wniosek merytorycznie WSA uznał, że jest on niezasadny. Sąd wskazał , że fakt wyjazdu, na którą to okoliczność powołuje się pełnomocnik skarżących spółek, nie był zdarzeniem nagłym, którego nie można było przewidzieć. WSA podniósł, że opóźnionego działania pełnomocnika nie usprawiedliwia również otrzymanie instrukcji do uiszczenia należnego wpisu w dniu 12 maja 2014 r. Sąd podkreślił, że pełnomocnik spółek powinna uiścić opłatę sądową w postaci wpisu przy wniesieniu do sądu przedmiotowej skargi kasacyjnej. Jeżeli zaś tego nie uczyniła, powinna była się spodziewać, że otrzyma odpis zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu. W ocenie Sądu, nie jest zatem przekonująca argumentacja, iż w związku z wyjazdem zagranicznym pełnomocnik nie mogła uiścić wpisu od skargi kasacyjnej w zakreślonym terminie. Rzecznik Patentowy jako profesjonalny pełnomocnik należycie dbający o interesy skarżących powinien bowiem tak zorganizować pracę swojej kancelarii, aby wymagany wpis od skargi kasacyjnej uiścić w terminie. Zdaniem WSA, ani wyjazd zagraniczny pełnomocnika, ani też otrzymanie odpisu zarządzenia wzywającego do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej nie były zdarzeniami nagłymi i niemożliwymi do przewidzenia. W świetle powyższego Sąd stwierdził, że przywrócenie terminu nie jest możliwe z uwagi na niedostateczną staranność pełnomocnika w prowadzeniu spraw skarżących spółek. II Zażalenie na postanowienie Sądu I instancji złożyły A. S.A. w W., N., A., Japonia, reprezentowane przez rzecznika patentowego E. M. Wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Sąd I instancji oraz o zasądzenie kosztów procesu wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono: I. W ramach podstawy prawnej określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, mających wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 86 § 1 p.p.s.a., polegające na odmowie przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej mimo, iż wniosek o przywrócenie terminu złożony został zgodnie z postanowieniami art. 86 p.p.s.a. do Sądu I instancji; 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez nieuzasadnione uznanie istnienia winy po stronie pełnomocnika skarżących, wynikającej z niedostatecznej staranności w prowadzeniu spraw skarżących, bowiem wykazane zostały obiektywne przyczyny niedotrzymania terminu uiszczenia wpisu sądowego od ww. skargi kasacyjnej, skutkiem czego nastąpiła odmowa przywrócenia terminu. Powyższe okoliczności dowodzą, iż wskazane naruszenia miały istotny wpływ na wynik postępowania. II. W ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. wskazano na subiektywną ocenę Sądu I instancji co do niedostatecznej staranności pełnomocnika skarżących w prowadzeniu ich spraw, w sytuacji, gdy brak jest norm prawnych regulujących te kwestie. W uzasadnieniu podniesiono, że z uwagi na wyjazd zagraniczny, a ponadto z uwagi na brak stosownych instrukcji od skarżących i jednoosobowy charakter kancelarii, termin wyznaczony do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej nie mógł być dotrzymany. Pełnomocnik stwierdziła, że brak winy w uchybieniu terminu wynika z fizycznej nieobecności w W. w dniu, w którym upływał terminu oraz przesłanie instrukcji przez skarżących dopiero w dniu upływu terminu. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wskazać należy, że stosownie do przepisu art. 86 § 1 p.p.s.a. strona, która nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, może wnieść o przywrócenie uchybionego terminu. W związku z powyższym, we wniosku o przywrócenie terminu zobowiązana jest do uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu, stosownie do treści art. 87 § 2 p.p.s.a. Oznacza to, że należy wykazać, iż dołożono szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej, w celu zapobieżenia powstaniu uchybienia. Oceniając wystąpienie tej przesłanki Sąd powinien zatem przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy, bowiem przywrócenie terminu może mieć miejsce wówczas, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2010, s. 244; M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski C. H. Beck 2011, s. 409, postanowienie NSA z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OZ 996/09, postanowienie NSA z dnia 23 października 2009 r., sygn. akt I OZ 989/09, postanowienie NSA z dnia 29 maja 2009 r., sygn. akt II FZ 115/09). Przechodząc do rozpoznania wniesionego zażalenia, należy podnieść, że wywody w nim przedstawione sprowadzają się do stwierdzenia, iż pełnomocnik skarżących nie zawiniła uchybienia terminowi do dokonania czynności procesowej w postaci uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, ponieważ wpływ instrukcji od spółek w zakresie dokonania stosownej czynności procesowej nastąpił dopiero 12 maja 2014 r., kiedy pełnomocnik przebywała na wyjeździe zagranicznym, a który to dzień był ostatnim dniem wyznaczonym na uiszczenie wpisu sądowego. Stanowisko to jest błędne. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie nie można mówić o braku winy w uchybieniu terminu wyznaczonego na dokonanie czynności procesowej w postaci uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Pełnomocnik skarżących spółek wiedziała bowiem, iż od dnia następnego po dniu odbioru zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego, tj. od dnia 6 maja 2014 r. rozpoczyna się bieg terminu do dokonania tej czynności procesowej. Wiedziała także, że dnia 11 maja 2014 r. wyjedzie na wcześniej planowaną, zagraniczną konferencję. Zatem, należyta dbałość o interesy mocodawcy nakazywała dokonanie czynności przed wyjazdem lub ustanowienie pełnomocnika do podjęcia stosownych działań. Istotnie, w orzecznictwie przyjmuje się, że planowanie przez stronę podjęcia czynności w ostatnim dniu terminu nie jest naganne i nie świadczy o braku staranności, a niemożliwa do usunięcia przeszkoda, występująca nawet w ostatnim dniu terminu, może usprawiedliwiać uchybienie. Pogląd ten jest oczywiście trafny, bowiem cały termin jest do dyspozycji strony i to ona wybiera dzień podjęcia czynności. Jednak tylko w sytuacjach, kiedy w tym ostatnim dniu dojdzie do niespodziewanego zdarzenia, które uniemożliwi dokonanie czynności (np. nagła choroba, wypadek) można mówić o niezawinionym uchybieniu terminu. Natomiast w sytuacjach, kiedy w końcowej części terminu, czy też w jego ostatnim dniu ma miejsce wcześniej znana i przewidywana okoliczność uniemożliwiająca podjęcie czynności (wyjazd, urlop), niepodjęcie czynności w terminie nie może być uznane za niezawinione (por. wyrok NSA z dnia 14 listopada 2014 r. o sygn. akt II GSK 1593/13; publikowany na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Taka właśnie sytuacja miała miejsce w sprawie niniejszej. Skoro przez pięć pierwszych dni terminu pełnomocnik nie dokonała wymaganej czynności, a podczas ostatnich dwóch terminu przebywała za granicą na planowanym wyjeździe wiedząc, że w tym czasie termin bezskutecznie upłynie, to zasadnie Sąd I instancji uznał, że nie uprawdopodobniła, iż uchybienie terminu było niezawinione. Skoro zatem nie uprawdopodobniono niezawinienia uchybienia terminu, WSA trafnie przyjął, iż przywrócenie terminu do dokonania opóźnionej czynności nie jest możliwe i odmówił przywrócenia terminu do uiszczenia wpis od skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza ponadto, że bardzo istotne znaczenie w rozpoznawanej sprawie ma okoliczność, czy pełnomocnik skarżących spółek mogła dokonać czynności w ciągu pierwszych pięciu dni wyznaczonego terminu. By zaś ocenić tę kwestię – która odgrywa zasadnicze znaczenie przy analizowaniu zawinienia uchybieniu terminowi – Sąd powinien mieć możliwość zbadania przedstawionych przez wnioskującą jakichkolwiek materiałów dowodowych na tę okoliczność. Oznacza to tym samym, że strona powinna uprawdopodobnić twierdzenie, iż nie mogła dokonać czynności z zachowaniem terminu, bowiem nie otrzymała dyspozycji od klienta i nie otrzymała od niego pieniędzy z przeznaczeniem na stosowną opłatę sądową. Przedstawienie materiałów wskazujących na fakt, iż stosowne dyspozycje od mocodawcy wpłynęły dopiero w ostatnim dniu terminu, kiedy to przebywała za granicą, pozwoliłoby Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu uznać, że do zawinienia w uchybieniu terminu przez pełnomocnika nie doszło. Sąd kasacyjny podnosi, że twierdzenia wnioskującej w przedstawionym zakresie są gołosłowne i w żaden sposób wyjaśnienia strony nie zostały uwiarygodnione, ograniczając się jedynie do zdawkowej informacji. Na potwierdzenie powyższego faktu pełnomocnik nie przedstawiła jednak – poza swoim oświadczeniem - żadnych dokumentów (chociażby korespondencji mailowej między mocodawcą, a pełnomocnikiem). Należy wskazać, że sąd nie jest związany twierdzeniami wniosku, gdyż istota uprawdopodobnienia sprowadza się do przekonania sądu przynajmniej o prawdopodobieństwie zaistnienia okoliczności mających wpływ na brak winy w uchybieniu terminu. Do sądu należy natomiast ocena, czy uprawdopodobnienie braku winy nastąpiło, czy też nie (por. B. Dauter, Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, Wydanie 3, Warszawa 2011 r., s. 288). Zasadnie zatem Sąd I instancji przyjął w rozpoznawanej sprawie, że pełnomocnik skarżących spółek nie wykazała braku winy w uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej i nie uwiarygodniła, że zadbała w sposób należyty o interesy swego mocodawcy, co z kolei skutkować musiało odmową przywrócenia wnioskowanego terminu. W tym stanie rzeczy, nie znajdując podstaw do uwzględnienia wniesionego zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.