II OSK 1327/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Stelmasiak Sędziowie NSA Marzenna Linska-Wawrzon del. WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Tomasz Godlewski po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej M.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 17 lutego 2015 r. sygn. akt II SA/Wr 13/15 w sprawie ze skargi M.W. na decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 17 lutego 2015 r., sygn. akt II SA/Wr 13/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę M.W. na decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego oraz w pkt 2 przyznał od Skarbu Państwa na rzecz adwokata koszty nieopłaconej pomocy prawnej. W uzasadnieniu Sąd I instancji przedstawił następujące ustalenia faktyczne i prawne. Decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. Wojewoda Dolnośląski utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. o wymeldowaniu skarżącego z miejsca pobytu stałego. W uzasadnieniu organ wskazał, że postępowanie wszczęto na wniosek byłej żony skarżącego, będącej najemcą lokalu. W ustaleniach organ przytoczył wyrok Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 25 października 2013 r. orzekający rozwód stron z winy skarżącego oraz nakazujący jego eksmisję z przedmiotowego lokalu z powodu znęcania się nad rodziną. Dalej wyrok Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Krzyków z dnia 27 marca 2013 r. uznający skarżącego winnym znęcania się psychicznego i fizycznego nad rodziną, w którym orzeczono wobec skarżącego zakaz zbliżania się do córki na odległość 10 metrów przez 3 lata. Skarżący został zatrzymany w dniu [...] marca 2012 r., a następnie skazany na karę 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności, którą odbywa obecnie. W wyroku karnym również orzeczono również nakaz opuszczenia lokalu przez skarżącego. Według wyjaśnień byłej żony skarżącego i jego córki, rzeczy należące do skarżącego zostały odesłane do jego rodziców. Z kolei skarżący oświadczył, że nie dokona dobrowolnego wymeldowania, gdyż nie ma innego miejsca, w którym mógłby zameldować się po opuszczeniu zakładu karnego. Przesłuchany świadek, sąsiad stron również potwierdził, że skarżący nie przebywa w lokalu od momentu aresztowania. Dokonując oceny zebranego materiału dowodowego organ przytoczył treść art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993) i rozważał, czy skarżący opuścił miejsce stałego pobytu. Według organu, opuszczenie dotychczasowego miejsca koncentrowania się centrum życiowego powinno być definitywne. Orzeczony zakaz zbliżania się do domownika wywołuje taki sam skutek jak egzekucja obowiązku opróżnienia lokalu (wyrok II SA/Bd 720/10). Przy uwzględnieniu przesłanek nakazów zawartych w powołanych wyrokach karnym i rozwodowym oraz ich wiążącego charakteru dla organu, orzeczenie odmowy wymeldowania skarżącego byłoby sprzeczne z rozstrzygnięciami sądowymi i niweczyło by ich skutki. Niewątpliwie skarżący nie przebywa obecnie w lokalu i nie będzie miał możliwości przebywać w nim w przyszłości. Nie można więc uznać, że w lokalu tym koncentruje się jego centrum interesów życiowych. Dopuszczając się przestępstw przeciwko rodzinie skarżący musiał liczyć się z utratą możliwości przebywania przy tej rodzinie, przez co w dorozumiany sposób zrezygnował z przebywania w lokalu (wyrok II SA/Op 481/12). W skardze do sądu administracyjnego skarżący podtrzymał twierdzenie, że nie rezygnuje z przebywania i zameldowania w dotychczasowym mieszkaniu. Decyzje oparte zostały na nieprawdziwych zeznaniach. Skarżący od dnia 27 marca 2013 r. do 18 grudnia 2013 r. przebywał na wolności, jednak nie próbował powrócić do mieszkania, gdyż zakazał mu tego dzielnicowy. Wyroki sądowe wydane przeciwko skarżącemu też można podważyć, gdyż sądy nie przeprowadziły wszystkich dowodów i oparły się na nieprawdziwych zeznaniach. Córka jest już pełnoletnia i nie musi przebywać w mieszkaniu. Skarżący jest związany z mieszkaniem emocjonalnie, zainwestował w jego remont i nadal jest jego najemcą. Pełni funkcję jego centrum życiowego. Skarżący nie ma innego mieszkania. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie w oparciu o dotychczasową argumentację. Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny po przytoczeniu treści przepisów prawa, w tym art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, wskazał, iż ustawa nie precyzuje przesłanek uznania, że opuszczenie lokalu posiada cechy nakazujące orzec o wymeldowaniu. Ustalenie tej okoliczności wymaga więc rozważenia okoliczności danego przypadku. W orzecznictwie sądowym opracowano pewne ogólne wskazówki czy kryteria dookreślające przesłankę opuszczenia lokalu. W typowych przypadkach wskazuje się na cechy trwałości i dobrowolności, połączone z założeniem w nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów danej osoby. Wymaga się, aby przekonanie o rezygnacji ze stałego przebywania w określonym lokalu wynikało z obiektywnej oceny zachowania się takiej osoby. Jednocześnie jednak występują w niektórych sprawach okoliczności mniej typowe, w których cecha dobrowolności zastępowana jest przez stwierdzenie przymusowego opuszczenia lokalu, jednak gdy przymus ten oparty jest na prawie, a jednocześnie wyłączone są legalne możliwości powrotu do lokalu (wykonanie wyroku eksmisyjnego, pobytu w zakładzie karnym, konkretne nakazy lub zakazy orzeczone prawomocnymi wyrokami sądowymi - patrz wyroki II OSK 394/13, 2556/12, 2145/12, II SA/Sz 663/13, III SA/Kr 1313/13, II SA/Po 517/13, II SA/G I 655/11, II SA/Ke 605/10, II SA/Ol 524/10, III SA/Łd 827/07). Niekiedy pewne ogólne, trafne poglądy prawne wyrażone są na tle specyficznych stanów danej sprawy (powołane przez organ wyroki II SA/Ol 751/10, II SA/Op 481/12 lub II SA/Bd 720/10). Z przytoczonego powyżej orzecznictwa sądowoadministracyjnego wynika jednolity i ustabilizowany pogląd prawny, aby za przesłankę wymeldowania z pobytu stałego sprawcy przestępstw przeciwko rodzinie, wobec którego orzeczono eksmisję lub ponadto zakaz zbliżania się do domowników oraz skazano na karę pozbawienia wolności, nie uznawać typowych i tradycyjnie wymaganych cech trwałości i dobrowolności opuszczenia lokalu. Przeszkodę do wymeldowania takiej osoby nie stanowi również okoliczność nieposiadania innego miejsca stałego pobytu. W omawianej sytuacji wydanie decyzji o wymeldowaniu stanowi przejaw prewencyjnej ochrony konstytucyjnych praw i wolności domowników sprawcy, mającej na celu zapobieżenie lub zmniejszenie możliwości naruszenia tych praw. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł M.W. zarzucając mu: 1. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez niewłaściwe zastosowanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu treści art. 15 ust. 2 i art. 6, art. 4 oraz art. 1 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, w sytuacji , gdy w okresie objętym wymeldowaniem M.W. obowiązywała nowa ustawa z dnia 24 wrzenia 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2014r. poz. 301), a w szczególności jej przepisy w postaci: a) art. 24 ust. 1 i 2 pkt 1 i 2 ww. ustawy - dotyczącego rodzaju przesłanek narzucających obowiązek meldunkowy, b) art. 25 ust. .1 ww. ustawy - dotyczący definicji ustawowej pobytu stałego, c) art. 28 ust. 4 ww. ustawy - dotyczący celowi jakiemu służy obowiązek meldunkowy, d) art. 35 ww ustawy - wskazujący na przesłanki konieczne do wymeldowania obywatela polskiego. 2. naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066) poprzez nieustalenie (brak kontroli) przez Sąd I instancji prawidłowości ustalenia wymaganej podstawy prawnej i faktycznej zaskarżonych decyzji, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazując na powyższe strona wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona podniosła, że prawie od czterech lat obowiązują nowe w swej treści przepisy ustawy z dnia 24 wrzenia 2010 roku o ewidencji ludności (Dz. U. z 2014r. poz. 301), które w przedmiotowej spawie winny znaleźć zastosowanie. W ocenie skarżącego brak właściwego zastosowania nieobowiązujących wobec skarżącego już przepisów i brak ustosunkowania się przez Sąd do nowych regulacji prawnych oraz ich uzasadnienia stanowi uzasadnioną i konieczną przesłankę do uchylenia orzeczenia i ponownego rozpoznania sprawy. Sąd w nowej regulacji prawnej winien przede wszystkim też badać cel zameldowania. Zdaniem skarżącego Sąd I instancji uchybił przepisom art. 1 § 1 i § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych poprzez nieustalenie, czyli należyty brak kontroli przez Sąd prawidłowości dokonanej przez organy wymaganej podstawy prawnej i faktycznej w swych zaskarżonych decyzjach, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. u. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej "Ppsa"), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 Ppsa, a nadto nie zachodzi również żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 Ppsa, które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku Sądu I instancji, Naczelny Sąd Administracyjny dokonał takiej kontroli zaskarżonego wyroku jedynie w zakresie wyznaczonym podstawami skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 174 Ppsa skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszenia prawa materialnego przez błędna wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie ; 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie strona postawiła zarówno zarzut naruszenia przepisów postępowania oraz zarzut naruszenia prawa materialnego. Jednakże wskazać należy, iż oba zarzuty odnoszą się do kwestii zastosowania przez Sąd I instancji przepisów ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, w sytuacji gdy w ocenie skarżącego obowiązywała już ustawa o ewidencji ludności. Odnosząc się do powyższego wskazać należy, że zarzut ten jest nieuzasadniony. Zarówno w dniu orzekania przez organy jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny przepisy ustawy z dnia 24 wrzenia 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2014r. poz. 301 ze zm.) nie obowiązywały. Uwadze skarżącego uszła regulacja art. 80 komentowanej ustawy. Zgodnie z obecnym brzmienie art. 80 ustawy o ewidencji ludności ustawa wchodzi w życie z dniem 1 marca 2015 r., z wyjątkiem art. 62, który wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2013 r. Zatem regulacja zawarta w przytoczonych przez skarżącego przepisach ustawy o ewidencji ludności, wbrew ocenie skarżącego nie obowiązywała w dniu orzekania o wymeldowania ale dopiero od 1 marca 2015 r., a zatem po dacie wydania decyzji administracyjnych ale również wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zgodnie z zasadą praworządności, ustanowioną w art. 7 Konstytucji RP, jak również w art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm. – dalej "Kpa"), organy administracji publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Działanie na podstawie prawa to działanie na podstawie przepisów prawa obowiązujących w dniu wydawania decyzji administracyjnej. Zasada praworządności nakłada zatem na organy orzekające obowiązek ustalenia mocy wiążącej przepisu prawa w dniu wydania decyzji. Po ustaleniu mocy obowiązującej przepisu prawa, organy powinny podjąć czynności w celu ustalenia stanu faktycznego w sprawie, do którego zastosowany zostanie przepis obowiązujący w dniu orzekania. Z zasady praworządności wynika bowiem, że organy administracji publicznej w postępowaniu administracyjnym zobowiązane są stosować przepisy obowiązujące w dniu wydania decyzji. Skoro w dniu orzekania przez organy obowiązywały nadal przepisu ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, to podstawę wydania decyzji mogły stanowić tylko te przepisy. Z powyższych względów zarzut naruszenia prawa materialnego nie mógł zostać uwzględniony. Oceniając zarzut naruszenia art. 1 § 1 i 2 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) stwierdzić należy, że jest on chybiony, bowiem przepis ten stanowi normę o charakterze kompetencyjnym, w której określono zadania sądów administracyjnych i sposób ich wykonywania. Stąd też w swej istocie, jest on przepisem ustrojowym, a nie procesowym i nie może stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej. Wskazać także należy, iż strona nie uzasadniła w żadnym stopniu zasadności powyższego zarzutu, a ponadto nie powiązała go z żadnym przepisem procedury sądowoadministracyjnej, który mógł naruszyć Sąd I instancji. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 184 Ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku. Odnosząc się do wniosku pełnomocnika skarżącego o przyznanie wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej udzielonej na zasadzie prawa pomocy, wyjaśnić należy, iż wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego (art. 254 § 1 Ppsa), który przyznaje je w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 Ppsa.