II OSK 1739/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Teresa Zyglewska Sędziowie sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon sędzia del. WSA Marta Laskowska-Pietrzak /spr./ po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej W.H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 8 marca 2019 r., sygn. akt III SA/Łd 949/18 w sprawie ze skargi W.H. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2018 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 8 marca 2019 r., sygn. akt III SA/Łd 949/18 oddalił skargę W.H. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2018 r., nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] sierpnia 2018 r., nr [...] orzekającą o wymeldowaniu W.H. z pobytu stałego z nieruchomości oznaczonej nr [...], położonej w [...], gm. [...]. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł profesjonalny pełnomocnik W.H., który zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucił: 1/ naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: p.p.s.a.) w związku z art. 6, 7, 8, 77 § 1 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie skargi mimo naruszenia przez organ odwoławczy przepisów postępowania administracyjnego polegające na nieprzeprowadzeniu rzetelnego postępowania dowodowego, przekroczeniu zasady swobodnej oceny dowodów, nierozpatrzeniu w sposób wyczerpujący zebranego materiału dowodowego, jednostronnej ocenie zebranego materiału dowodowego; 2/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności poprzez jego błędną wykładnię. Wskazując na powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącego kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania oraz przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, oświadczając, że koszty te nie zostały uiszczone w żadnej części. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącego kasacyjnie podkreślił, że Sąd bezpodstawnie podzielił ocenę organu odwoławczego dotyczącą zebranego materiału dowodowego, zgodnie z którą skarżący spełnił przesłankę wymeldowania z pobytu stałego, określoną w art. 35 ustawy. Zgodnie z tym przepisem, organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotów wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Co do zasady opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu powinno być wynikiem dobrowolnej decyzji osoby zameldowanej, jednakże w pewnych przypadkach wola osoby zameldowanej nie ma wpływu na wydanie decyzji o wymeldowaniu z pobytu stałego. Taka sytuacja wystąpi w przypadku eksmisji, kiedy to wolę opuszczenia miejsca zameldowania zastępuje orzeczenie wydane przez sąd lub w przypadku skazania tej osoby na karę pozbawienia wolności i wykonywania wobec niej tego orzeczenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 marca 2014 r., sygn. akt II OSK 2573/12). Zdaniem pełnomocnika skarżącego kasacyjnie mimo to, w sytuacji gdy osoba podlegająca wymeldowaniu przebywa w zakładzie karnym w związku z odbywaniem kary pozbawienia wolności, należy przede wszystkim ocenić, czy okoliczności zmieniające się w związku z upływem czasu przemawiają za ustaleniem, że przebywający w zakładzie karnym trwale opuścił swoje dotychczasowe miejsce pobytu stałego. Długotrwały, wieloletni pobyt w zakładzie karnym, któremu towarzyszą zmiany w sytuacji osobistej osadzonego, a także zmiany w stanie faktycznym związanym ze statusem czy nawet istnieniem danego mieszkania, może uzasadniać dokonanie wymeldowania, gdy powrót do miejsca zameldowania w świetle zasad doświadczenia życiowego i przepisów prawa, budzi wątpliwości. Przy tym w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że trwałość opuszczenia miejsca pobytu stałego nie zależy wyłącznie od długości kary pozbawienia wolności. Oznacza to, że nawet kara niższa, lecz długotrwała, w zasadzie przesądza o definitywności opuszczenia miejsca pobytu (wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 2013 r., sygn. akt II OSK 2407/11, wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2014 r., sygn. akt II OSK 1236/13). W sprawie bezsporne jest, że skarżący nie przebywa w miejscu swego zameldowania ponieważ od dnia [...] kwietnia 2017 r. przebywa w zakładzie karnym, gdzie odbywa orzeczoną karę pozbawienia wolności, której końcowy termin przypada na [...] lutego 2020 r., jednak organy obu instancji, a za nimi także Sąd, nie zbadały w sposób prawidłowy spełnienia przesłanki dobrowolności i trwałości opuszczenia miejsca pobytu stałego przez skarżącego. Przede wszystkim nie ustaliły za jaki czyn skarżący został skazany i czy popełnione przez niego przestępstwo było umyślne czy też nie, co uniemożliwia prawidłową ocenę spełnienia przesłanki dobrowolności opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu. Z kolei także spełnienie przesłanki trwałości opuszczenia mieszkania budzi wątpliwości, gdyż organy administracji oraz Sąd zaniechały zbadania poprzez odniesienie do zobiektywizowanych czynników, na ile powrót skarżącego do miejsca zameldowania w świetle zasad doświadczenia życiowego i przepisów prawa jest możliwy, biorąc pod uwagę deklarowany zamiar stałego pobytu i fakt pozostawienia w nieruchomości oznaczonej nr [...] w [...] jego rzeczy osobistych. Powyższe stanowi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 6, 7, 8, 77 § 1 i 80 k.p.a. Przystępując do uzasadnienia zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego pełnomocnik skarżącego kasacyjnie podniósł, że Sąd naruszył art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności poprzez jego błędną wykładnię mającą wpływ na wynik sprawy ponieważ błędnie przyjął, że bez znaczenia dla wyniku sprawy było, za jaki czyn skarżący został skazany i czy popełnione przez niego przestępstwo było umyślne czy też nie, gdyż uniemożliwiło to prawidłową ocenę spełnienia przesłanki dobrowolności opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu. Rozpoznając skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie podstawy nieważności wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a. nie zachodzą, zaś granice skargi kasacyjnej zostały wyznaczone przez jej podstawy, czyli wskazane naruszenia przepisów prawa. Rozpoznając zatem skargę kasacyjną w tak określonych granicach NSA uznał, że jest ona pozbawiona usprawiedliwionych podstaw. Skarga kasacyjna oparta została na obu podstawach kasacyjnych, przy czym w ramach zarzutu przepisów postępowania wskazano na art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 k.p.a. Naruszenie tych przepisów ma polegać na nieuchyleniu decyzji organów w przedmiocie wymeldowania w sytuacji, gdy organy obu instancji dopuściły się naruszenia przepisów w zakresie prowadzenia postępowania dowodowego oraz dokonały błędnych ustaleń faktycznych. Skarga kasacyjna nie podważa natomiast ustaleń, że skarżący przebywa w zakładzie karnym. Badając zasadność wniosku o wymeldowanie organy poza informacjami zawartymi we wniosku oraz uzyskanymi od wnioskodawczyni przesłuchanej w charakterze strony, przeprowadził dowód z przesłuchania świadka. Ustalono również, że skarżący przed rozpoczęciem wykonywania kary pozbawienia wolności wyprowadził się do innej miejscowości. W świetle takiego materiału dowodowego zasadnie Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego wymienionych w petitum skargi kasacyjnej. Co do zakresu postępowania dowodowego Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zebrane dowody w zupełności wystarczyły do poczynienia ustaleń faktycznych. Bezsporna okoliczność przebywania w zakładzie karnym, brak tytułu prawnego do przedmiotowego lokalu (domu) i jedynie deklaracje skarżącego o chęci powrotu, nie mogły prowadzić do odmiennych ustaleń a mianowicie, że skarżący nie opuścił lokalu (domu) trwale i dobrowolnie. W tym ostatnim zakresie zaznaczyć należy, że na równi z dobrowolnością opuszczenia lokalu należy traktować te sytuacje, w których osoba podlegająca wymeldowaniu nie może zgodnie z prawem lub na skutek okoliczności faktycznych dalej zamieszkiwać w miejscu, w którym była zameldowana (np. nakaz eksmisji, odbywanie kary pozbawienia wolności, nakaz opuszczenia lokalu, zakaz zbliżania się do członków rodziny). Innymi słowy, chodzi tu o te wszystkie sytuacje, gdy opuszczenie miejsca pobytu stałego jest wynikiem wykonania prawomocnych wyroków sądów powszechnych bądź orzeczeń właściwych organów administracji publicznej. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje w tej sytuacji stanowisko skarżącego, że działania związane z jego wymeldowaniem podjęte zostały przez siostrę w momencie otrzymania przez nią praw do domu, co skarżący uznaje za niesprawiedliwe, gdyż wskazuje, że należy mu się połowa domu. Należy mieć bowiem na uwadze, że przepisy dotyczące zameldowania i wymeldowania mają charakter rejestrowy a utrzymywanie zameldowania prowadziłoby do utrzymywania fikcji meldunkowej (por. wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2019 r. sygn. II OSK 2025/7, LEX nr 2965729). Wszystko to prowadzi do wniosku, że zarzut naruszenia przepisów postępowania jest nieusprawiedliwiony. Wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 35 ustawy o ewidencji ludności, organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Z przepisu tego wynika, że podstawą wymeldowania jest jedynie opuszczenie miejsca pobytu stałego i niedopełnienie obowiązku wymeldowania. W świetle ustaleń faktycznych zaaprobowanych przez Sąd, których skarga kasacyjna nie podważyła stwierdzić należy, że zaistniały przesłanki do wymeldowania skarżącego. Skarżący opuścił bowiem miejsce pobytu stałego (pobyt w zakładzie karnym) i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Zatem o błędzie w wykładni nie może być mowy. Końcowo zaznaczyć należy, że zameldowanie nie służy powstaniu, czy też potwierdzeniu prawa własności do określonego lokalu, zaś wymeldowanie w żaden sposób prawa tego nie niweczy. Celem decyzji o wymeldowaniu jest doprowadzenie do zgodności faktycznego miejsca pobytu osoby z miejscem rejestracji. Decyzja ma więc charakter czysto ewidencyjny i służy jedynie aktualizacji i doprowadzeniu do zgodności pomiędzy miejscem zamieszkania, a miejscem zameldowania. Podkreślić jeszcze raz należy, że w przypadku zmiany miejsca pobytu spowodowanej pobytem w zakładzie karnym nie wymaga się dobrowolności opuszczenia miejsca zamieszkania, co jest oczywiste, gdyż zmianie tej nie towarzyszy dobrowolność. W tej sytuacji brak dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu stałego nie oznacza przeszkody do wymeldowania, gdyż opuszczenie lokalu jest zdarzeniem spowodowanym i zawinionym przez osobę pozbawioną wolności. Zatem za bezzasadne należało uznać zarzuty naruszenia art. 6, 7, 8, 77 § 1, k.p.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku. Odnosząc się do wniosku pełnomocnika skarżącego o przyznanie wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej udzielonej na zasadzie prawa pomocy, wyjaśnić należy, że wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego (art. 254 § 1 p.p.s.a.), który przyznaje je w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 p.p.s.a.