II OSK 3039/24

WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2025-11-13

Skład orzekający: Anna Żak, Tomasz Bąkowski, Anna Szymańska

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy organ nadzoru budowlanego ma obowiązek nakazać przywrócenie poprzedniego sposobu użytkowania obiektu budowlanego lub jego części, jeśli właściciel nie wykonał w terminie obowiązku zgłoszenia zmiany sposobu użytkowania lub nadal użytkuje obiekt pomimo wstrzymania jego użytkowania?
Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że organ nadzoru budowlanego nie dysponuje luzem decyzyjnym i jest zobowiązany do wydania decyzji nakazującej przywrócenie poprzedniego sposobu użytkowania obiektu budowlanego lub jego części w przypadku niewykonania w terminie obowiązku zgłoszenia zmiany sposobu użytkowania lub dalszego użytkowania obiektu pomimo wstrzymania. Sąd podzielił stanowisko WSA, że doszło do samowolnej zmiany sposobu użytkowania garażu podziemnego na lokal usługowy, co skutkowało zmianą warunków bezpieczeństwa i innych istotnych wymagań obiektu, a właściciel nie dopełnił wymaganych procedur legalizacyjnych.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji nakazującej przywrócenie poprzedniego sposobu użytkowania pierwszej kondygnacji podziemnej budynku usługowego, która została zmieniona z garażu podziemnego na lokal usługowy. Organ I instancji nałożył nakaz, a decyzję tę utrzymał w mocy organ II instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę właściciela, uznając zmianę sposobu użytkowania za samowolną i niezgłoszoną. Właściciel wniósł skargę kasacyjną, zarzucając naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, w tym przepisów Prawa budowlanego oraz miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną.

Pełny tekst orzeczenia

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Żak (spr.) sędzia NSA Tomasz Bąkowski sędzia del. WSA Anna Szymańska po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 21 czerwca 2024 r. sygn. akt II SA/Kr 634/24 w sprawie ze skargi S. S. na decyzję Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia 20 lutego 2024 r. nr 73/2024 w przedmiocie nakazu przywrócenia poprzedniego sposobu użytkowania oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 21 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Kr 634/24, wydanym po rozpoznaniu sprawy ze skargi S. S. na decyzję nr 73/2024 Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia 20 lutego 2024 r. nr WOB.7721.357.2023.JKUT w przedmiocie nakazu przywrócenia poprzedniego sposobu użytkowania, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329; dalej: "p.p.s.a."), oddalił skargę. Wyrok wydano w poniższym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją z dnia 2 sierpnia 2023 r. znak: NB.5160.5.81.2020.AP, działając na podstawie art. 71 a ust. 4 w związku z art. 71 ust. 2, art. 80 ust. 2 pkt 1 i art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t.j. Dz. U. z 2023r., poz. 682 z późn. zm., dalej. "Prawo budowlane") Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w [...] nakazał S. S. - właścicielowi budynku usługowego [...] usytuowanego na działce nr ewid. [...] obręb [...] przy ul. [...] w Z. - przywrócenie poprzedniego sposobu użytkowania pierwszej kondygnacji podziemnej, w której utworzono lokal usługowy o nazwie [...], zgodnie z pierwotną funkcją tej części budynku, tj. garażu podziemnego. Postępowanie w sprawie zmiany sposobu użytkowania pierwszej kondygnacji podziemnej budynku usługowego [...] zostało zainicjowane pismem Komendanta Powiatowego Państwowej Straży Pożarnej w [...]. z dnia 11 sierpnia 2020 r. (data wpływu: 12 sierpnia 2020r.) W trakcie oględzin przeprowadzonych 16 października 2020 r. organ ustalił, że na pierwszej kondygnacji podziemnej budynku usługowego [...] umieszczona została wystawa o nazwie [...]. Galeria tworzy jedną otwartą przestrzeń powstałą poprzez likwidację ściany wydzielającej pomieszczenie garaży od pomieszczenia, w którym znajdują się schody ruchome. W ocenie pełnomocnika S. S. ww. wystawa nie wymagała zmiany sposobu użytkowania, ponieważ eksponaty obejmują głównie pojazdy samochodowe, a wjazd do garażu nie został zlikwidowany. Organ I instancji powołał treść przepisów art. 11 ust. 1 pkt 2 oraz art. 71 ust. 2 Prawa budowlanego i wyjaśnił, że w przypadku niezastosowania się do obowiązku zgłoszenia zmiany sposobu użytkowania obiektu, konieczne jest wszczęcie postępowania administracyjnego w trybie art. 71a ust. 1 ww. ustawy. Organ ustalił, że przedmiotowy obiekt został zrealizowany na podstawie decyzji nr 152/11 Starosty [...] znak: AB/BB/7351/10//11 z dnia 5 maja 2011r. zatwierdzającej projekt budowlany i udzielającej pozwolenia na budowę/rozbiórkę dla inwestycji polegającej na budowie budynku usługowego (galerii handlowej) z garażem podziemnym wraz z urządzeniami budowlanymi: komunikacją wewnętrzną, infrastrukturą techniczną (w tym przebudową sieci energetycznej niskiego napięcia, wodociągowej, teletechnicznej), przebudową koryta [...], budową dojścia dla pieszych (kładka) przez [...] oraz rozbiórką obiektów istniejących: 2 budynków usługowych i 1 budowli (estrada) na działkach nr ewid. [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] obr. [...] w Z. oraz zmieniającą decyzją z dnia 28 stycznia 2015 r. znak: AB.6740.10.2011.BB w zakresie zmiany obrysu ścian podziemnych zbiornika przeciwpożarowego, zmian wewnątrz projektowanego budynku, zmiany kubatury oraz zmniejszenia wysięgu płyt balkonowych w związku z wyłączeniem działki nr ewid. [...] obr. [...] z terenu inwestycji. Decyzją z dnia 17 września 2018 r. znak: NB.5121.5.16.2018 Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w [...] udzielił S. S. pozwolenia na użytkowanie budynku usługowego (galerii handlowej) z garażem podziemnym i urządzeniami budowlanymi usytuowanego na w/wym. działkach. Obecnie budynek usytuowany jest na działce nr ewid. [...] obr. [...]. Tym samym budynek usługowy (galeria handlowa) z garażem podziemnym posiada pozwolenie na użytkowanie, jednakże w przypadku zmiany sposobu użytkowania, jego właściciel musi dokonać uprzedniego zgłoszenia w organie administracji architektoniczno-budowlanej, czego jednak w rozpatrywanej nie uczynił. Organ ustalił nadto, że zgodnie z zatwierdzonym projektem budowlanym powierzchnia garażu wynosiła 791,05 m2 (rys. nr A-00 "Rzut garażu" pom. "-101") i stanowiła odrębną strefę pożarową. Likwidacja ściany pomiędzy garażem, a powierzchnią handlową wynoszącą 323,92 m 2 (rys. nr A-00 "Rzut garażu" pom. "-104") spowodowała powstanie jednego pomieszczenia (lokalu usługowego) o powierzchni 1114,97 m2, przy czym powierzchnia ta jest otwarta w stronę kondygnacji parteru ze względu na brak wydzielenia jej przegrodą pionową. Dostęp do utworzonego na pierwszej kondygnacji podziemnej lokalu usługowego odbywa się z kondygnacji parteru schodami ruchomymi, których nie było w zatwierdzonym projekcie budowlanym. Zgodnie z tym projektem dla obiektu przewidziano 25 miejsc postojowych w garażu podziemnym (co odpowiada 50 osobom mogącym przebywać jednocześnie w tym pomieszczeniu) oraz dwa miejsca postojowe (jedno dla osób niepełnosprawnych i jedno dla samochodów dostawczych) na poziomie terenu. W wyniku dokonanej zmiany sposobu użytkowania garażu podziemnego na lokal usługowy, obiekt został pozbawiony 25 miejsc postojowych. Zdaniem organu, zasadnym było zatem przyjęcie, że na pierwszej kondygnacji podziemnej budynku usługowego [...] dokonano samowolnej zmiany sposobu użytkowania obiektu, bez uprzedniego zgłoszenia. Mając na uwadze powyższe ustalenia postanowieniem z dnia 20 października 2020 r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w [...], działając na podstawie art. 71 a ust. 1pkt 1 i 2 Pr. bud. wstrzymał użytkowanie części budynku usługowego [...], tj. pierwszej kondygnacji podziemnej, w której utworzono lokal usługowy o nazwie [...] i nałożył na właściciela tego obiektu obowiązek przedłożenia wymienionych w postanowieniu dokumentów do dnia 30 grudnia 2020 r. Po zakończeniu postępowania zażaleniowego (zainicjowanego zażaleniem na powyższe postanowienie), pismem z dnia 29 marca 2022 r. S. S. zwróciła się z prośbą o przedłużenie terminu do dostarczenia ww. dokumentów , tj. do dnia 30 czerwca 2022 r. Postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2022 r. PINB w [...] wydłużył ww. termin do dnia 30 czerwca 2022 r. Z kolei w odpowiedzi na kolejną prośbę, postanowieniem z dnia 5 lipca 2022 r. po raz kolejny wydłużono termin do złożenia dokumentacji do dnia 31 grudnia 2022 r. Organ podał, że po upływie ww. terminu, do organu nie wpłynęła żadna dokumentacja, a podczas kontroli przeprowadzonej w dniu 14 lipca 2023 r. ustalono, że pierwsza kondygnacja podziemna w budynku usługowym przy ul. [...] w [...] jest nadal użytkowana jako [...]. Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej od ww. decyzji, Małopolski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Krakowie (dalej także jako: MWINB) utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Zdaniem organu odwoławczego, w wyniku czynności przeprowadzonych na terenie ww. obiektu w dniach 16 października 2020 r. i 14 lipca 2023 r. PINB jednoznacznie potwierdził, że powierzchnia pierwszej kondygnacji podziemnej wykorzystywana jest obecnie w celach usługowych. W wyniku usunięcia ściany pomiędzy pomieszczeniami części garażowej i części handlowej w pierwszej kondygnacji podziemnej budynku powstał lokal usługowy o powierzchni 1114,97 m2, w którym obecnie prowadzona jest [...]. Likwidacja ww. ściany pomiędzy pomieszczeniami spowodowała również, że ww. lokal usługowy tworzy przestrzeń otwartą na ruchome schody oraz pozostałą część obiektu (parter) wobec braku przegród. Taka zaś zmiana spowodowała, że pomieszczenie w którym pierwotnie zaprojektowano garaż podziemny nie stanowi już odrębnej strefy pożarowej. MWINB uznał, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że powierzchnia ww. lokalu wykorzystywana jest na cele usługowe jako [...]. Świadczą o tym przede wszystkim eksponaty wystawowe (figury [...]), reklamy [...] rozmieszczone w obiekcie, miejsce zakupu biletów wstępu do [...]. W żadnym natomiast razie, poczynione w toku przedmiotowych kontroli ustalenia nie pozwalają na przyjęcie, że w spornym pomieszczeniu możliwe jest parkowanie pojazdów. Organ II instancji wyjaśnił również, że definicję garażu dla samochodów osobowych można wyprowadzić z treści § 102 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (tj.: Dz. U. z 2022 r., poz. 1225). W świetle powyższego, garaż, niezależnie czy stanowi samodzielny obiekt budowlany czy część innego obiektu budowlanego, służy do przechowywania i bieżącej (lecz niezawodowej) obsługi pojazdów osobowych. W garażu - oprócz samochodów - może być również przechowywane inne przedmioty, jednak muszą mieć one związek z podstawowym przeznaczeniem pomieszczenia - skoro garaż jest obiektem lub pomieszczeniem w obiekcie z zasady służącym parkowaniu pojazdów to przechowywanie w nim innych rzeczy powinno mieć charakter uboczny, pomocniczy. W konsekwencji, w ocenie MWINB, w rozpoznawanej sprawie porównanie poprzedniego sposobu użytkowania pierwszej kondygnacji podziemnej budynku (pomieszczenie garażu) z obecnym sposobem użytkowania tej części budynku (lokal usługowy) wskazuje na oczywistość zmiany sposobu użytkowania. Wbrew opinii skarżącej, przedmiotowa zmiana przeznaczenia tej części budynku powoduje zmianę warunków jego eksploatacji, co wynika wprost z przepisów Warunków technicznych. Odmienne są bowiem regulacje dotyczące garaży dla samochodów osobowych (o czym mowa w definicji garażu zamieszczonej w § 102 Warunków technicznych) i dla pomieszczeń (budynków) użyteczności publicznej. Pełnienie funkcji usługowych odpowiada definicji budynku (lokalu) użyteczności publicznej, o którym mowa w § 3 pkt 6 Warunków technicznych. Tym samym przeznaczenie pomieszczeń garażu na pomieszczenia usług, czyli użyteczności publicznej, wiąże się ze zmianą warunków użytkowania obiektu budowlanego w zakresie określonym art. 71 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo budowlane, np. w kwestii bezpieczeństwa pożarowego (wymusza potrzebę dostosowania zmienionej funkcji pomieszczeń do wymagań przepisów przeciwpożarowych), czy bezpieczeństwa pracy (wymaga zastosowania odpowiednich przepisów kodeksu pracy w odniesieniu do warunków stworzonych nowych miejsc pracy w obiekcie). Organ podniósł nadto, że przedmiotowa zmiana sposobu użytkowania części obiektu spowodowała zlikwidowanie wszystkich zaprojektowanych miejsc postojowych w garażu podziemnym, co niewątpliwie zwiększyło ograniczenia i uciążliwości dla nieruchomości sąsiednich. Na powyższą decyzję S. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Sąd I instancji uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności Sąd I instancji wyjaśnił, że przez zmianę sposobu użytkowania obiektu budowlanego lub jego części rozumie się, zgodnie z art. 71 ust. 1 Prawa budowlanego, w brzmieniu ustalonym na podstawie art. 25 ustawy z dnia 19 września 2020 r. o zmianie ustawy Prawo budowlane i niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 471), w szczególności: podjęcie bądź zaniechanie w obiekcie budowlanym lub jego części działalności zmieniającej warunki: bezpieczeństwa pożarowego, powodziowego, pracy, zdrowotne, higieniczno-sanitarne, ochrony środowiska bądź wielkość lub układ obciążeń (pkt 2), podjęcie w obiekcie budowlanym lub jego części działalności zaliczanej do przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko w rozumieniu ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (pkt 3). Zgodnie z art. 71 ust. 2 Prawa budowlanego. zmiana sposobu użytkowania obiektu budowlanego lub jego części wymaga zgłoszenia organowi administracji architektoniczno-budowlanej. W zgłoszeniu należy określić dotychczasowy i zamierzony sposób użytkowania obiektu budowlanego lub jego części. W rezultacie Sąd I instancji podzielił stanowisko orzekających w sprawie organów, że doszło do samowolnej zmiany sposobu użytkowania budynku usługowego galerii handlowej znajdującego się na działce nr [...] obr. [...] w [...], w części stanowiącej pierwszą kondygnację podziemną. W tym zakresie WSA w Krakowie powtórzył ustalenia stanu faktycznego dokonane w toku postępowania administracyjnego w I i II instancji w całości je akceptując. Sąd podkreślił, że dokonane zmiany sposobu użytkowania obiektu doprowadziły do sytuacji, w której zastosowanie mają już inne normy z zakresu bezpieczeństwa pożarowego, powodziowego, pracy, zdrowotne, higieniczno-sanitarne, ochrony środowiska, czy mające wpływ na obciążenie konstrukcji budynku, aniżeli normy, które miały zastosowanie względem dotychczasowego sposobu użytkowania, przy czym, zmiana taka nie musi każdorazowo prowadzić do zwiększenia zagrożeń, m.in. w zakresie dziedzin wymienionych w art. 71 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego. Ponadto, jak stwierdził dalej Sąd I instancji, dokonana zmiana sposobu użytkowania obiektu budowlanego nie została objęta uprzednim zgłoszeniem, a okoliczność ta również została w sposób jednoznaczny ustalona podczas przeprowadzonego postępowania administracyjnego. W końcowej części uzasadnienia, Sąd I instancji – odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi, dotyczących naruszeń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego - wyjaśnił, że istotą rozpoznanej sprawy nie było rozstrzygnięcie o zgodności dokonanej zmiany sposobu użytkowania z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, a wyłącznie ustalenie konsekwencji samowolnej zmiany sposobu użytkowania, wobec nieprzedłożenia dokumentów legalizacyjnych i niezaprzestania użytkowania części obiektu budowlanego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła S. S., reprezentowana przez adwokata. Skarżąca kasacyjnie zaskarżyła wyrok WSA w Krakowie w całości i wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Wystąpiła również o zasądzenie na jej rzecz kosztów zastępstwa adwokackiego. Oświadczyła, że wnosi o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym. Zaskarżonemu wyrokowi skarżąca kasacyjnie zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie : art. 151 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i oddalenie skargi, w przypadku istnienia podstaw do jej uwzględnienia, albowiem decyzja organu II instancji, utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, wydana została z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 104 k.p.k. w zw. z art. 71 a ust. 4 w zw. z art. 71 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane poprzez jego zastosowanie skutkujące utrzymaniem w mocy decyzji nakazującej właścicielowi budynku usługowego [...], usytuowanego na działce o numerze ewidencyjnym [...] obręb [...] przy ul. [...] w [...], przywrócenie poprzedniego sposobu użytkowania pierwszej kondygnacji podziemnej, w której utworzono lokal usługowy o nazwie [...], zgodnie z pierwotną funkcją tej części budynku, tj. garażu podziemnego przy jednoczesnym naruszeniu postanowień Miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego [...], a to § 9 ust. 12 pkt 7 lit. c) oraz naruszenie art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy". W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniosła m.in., że zapis planu dla obszaru 9c.U/M w § 9 ust. 12 pkt 7 lit. c) stanowi, że "dopuszcza się realizację garaży wyłącznie jako podziemnych", natomiast w pkt 10, wskazano, iż "dopuszcza się realizacje miejsc postojowych w garażach podziemnych, przy czym obowiązek zapewnienia w ww. garażach nie mniej niż 25 miejsc postojowych". Wg skarżącej kasacyjnie ze sposobu sformułowania przytoczonych zapisów planu wprost wynika, iż realizacja miejsc postojowych w obiekcie nie stanowi obowiązku, a jest jedynie "dopuszczalna", z którego to uprawnienia inwestor może nie skorzystać, analogicznie jak w przypadku "lokalizacji reklamy", która również, zgodnie ze stosownymi zapisami planu, jest "dopuszczalna". To z kolei, zdaniem skarżącej kasacyjnie, oznacza, że normy planu miejscowego, jako powszechnie obowiązujące stoją naturalnie wyżej w hierarchii norm, od norm indywidualnych wynikających z decyzji administracyjnych. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Na wstępie należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w jej granicach, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zaistniała, wobec czego kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego ograniczyła się wyłącznie do zbadania zawartych w skargach zarzutów sformułowanych w granicach podstawy kasacyjnej. W skardze kasacyjnej zarzucono wyłącznie naruszenie przepisu postępowania, tzn. art. 151 p.p.s.a. w powiązaniu z przepisami k.p.a., tzn. art. 138 § 1 pkt 1 i art. 104 k.p.a. (omyłkowo powołanego w skardze kasacyjnej jako "k.p.k."), a także z art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. oraz w dalszej części tego zarzutu w powiązaniu z przepisami prawa materialnego, czyli z przepisem art. 71 a ust. 4 w zw. z art. 71 ust. 2 Prawa budowlanego oraz z przepisami prawa miejscowego – z przywołanymi przepisami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Sformułowany zarzut skargi kasacyjnej jest niezasadny. Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, Sąd pierwszej instancji słusznie zaakceptował stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji MWINB, który utrzymał w mocy decyzję organu I instancji nakazującej skarżącej kasacyjnie przywrócenie poprzedniego sposobu użytkowania pierwszej kondygnacji podziemnej budynku usługowego [...], w której utworzono lokal usługowy o nazwie [...] do funkcji pierwotnej wynikającej z decyzji o pozwoleniu na budowę tj. funkcji garażu podziemnego. Na wstępie należy zauważyć, że, jak słusznie podniosły orzekające w sprawie organy nadzoru budowlanego, a następnie Sąd I instancji, wydane w tejże sprawie decyzje administracyjne zostały oparte na przepisach Prawa budowlanego w brzmieniu obowiązującym sprzed nowelizacji, która weszła w życie 19 września 2020 r. na mocy art. 25 ustawy z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 471 z późn. zm.), co jednoznacznie wynikało z zestawienia treści ww. przepisu międzyczasowego z datą wszczęcia postępowania administracyjnego – 12 sierpnia 2020 r. Kluczowym zagadnieniem w sprawie rozstrzygniętej zaskarżonym wyrokiem było to, czy w odniesieniu do obiektu budowlanego stanowiącego własność skarżącej kasacyjnie doszło do zmiany sposobu użytkowania pierwszej kondygnacji podziemnej, w ten sposób, że w tej części budynku utworzono lokal usługowy o nazwie [...], mimo że zgodnie z pierwotną funkcją tej części budynku, był to garaż podziemny. Zdaniem Sadu I instancji, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, daje na tak zadane pytanie odpowiedź twierdzącą, a tak wyprowadzony wniosek jest, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie rozpoznającym niniejszą skargę kasacyjną, nie tylko wnioskiem logicznym i zgodnym z prawem, ale wnioskiem opartym na prawidłowo i wszechstronnie ustalonym stanie faktycznym. I tak, jak wynika z akt administracyjnych sprawy, a co zostało szczegółowo przedstawione w części historycznej niniejszego uzasadnienia, zarówno w toku oględzin w dniu 16 października 2020 r., jak też podczas czynności kontrolnych przeprowadzonych w dniu 14 lipca 2023 r. (a zatem, co wymaga podkreślenia, już po bezskutecznym upływie, wielokrotnie przedłużanego, terminu na wykonanie obowiązku nałożonego na skarżąca kasacyjnie na podstawie art. 71a ust. 1 pkt 1 i 2 Prawa budowlanego), stwierdzony pierwotnie stan zmiany sposobu użytkowania pierwszej kondygnacji podziemnej budynku utrzymywał się – zamiast garażu (zlikwidowano wszystkie zaprojektowane miejsca postojowe) użytkowano w dalszym ciągu lokal usługowy. Oznaczało to, że nastąpiło nie tylko niewykonanie w terminie obowiązku, o którym mowa w ust. 1 art. 74a Prawa budowlanego, ale także i przewidziane w przepisie art. 74a ust. 4 dalsze użytkowanie obiektu budowlanego lub jego części, pomimo jego wstrzymania. W tej zaś sytuacji należało zgodzić się z poglądem prawnym Sądu I instancji, a wcześniej organów nadzoru budowlanego, że wymienione w art. 71 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego, w sposób niewyczerpujący, sytuacje przesądzające o zmianie sposobu użytkowania wskazują, że nie chodzi o jakąkolwiek zmianę sposobu użytkowania w odniesieniu do pierwotnego, czyli też dotychczasowego legalnego sposobu użytkowania, ale o zmianę, która wpływa na zmianę istotnych wymagań odnoszących się do danego obiektu, związanych z konkretnym sposobem korzystania z niego. Wobec tego w postępowaniu w sprawie samowolnej zmiany sposobu użytkowania obiektu budowlanego niezbędne było ustalenie, czy podjęta w obiekcie budowlanym działalność spowodowała zmianę warunków: bezpieczeństwa pożarowego, powodziowego, pracy, zdrowotne, higieniczno-sanitarne, ochrony środowiska bądź wielkość lub układ obciążeń (por. również wyrok NSA z dnia 19 marca 2024 r., sygn. akt II OSK 1596/21, Legalis 3067400, czy też wyrok NSA z dnia 6 grudnia 2023 r., sygn. akt II OSK 661/21, Legalis nr 3065332). Takich też ustaleń w sprawie dokonano, a tytułem przykładu wypada choćby przytoczyć tak istotną zmianę w obiekcie wynikającą ze zmiany sposobu jego użytkowania jak choćby likwidację ściany wydzielającej pomieszczenie garaży od pomieszczenia, w którym znajdują się schody ruchome, co w sposób oczywisty wymusiło potrzebę dostosowania zmienionej funkcji pomieszczeń do wymagań przepisów przeciwpożarowych. To z kolei prowadziło do dalszych, podstawowych dla prawidłowości rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej i sądowoadministracyjnej skutków prawnych, wymienionych przez ustawodawcą właśnie w przepisie art. 71a ust. 4 Prawa budowlanego. W myśl tego przepisu (przytoczonego poniżej w całości), w przypadku niewykonania w terminie obowiązku, o którym mowa w ust. 1, albo dalszego użytkowania obiektu budowlanego lub jego części, pomimo jego wstrzymania, albo zmiany sposobu użytkowania obiektu budowlanego lub jego części, pomimo wniesienia sprzeciwu, o którym mowa w art. 71 ust. 3-5, organ nadzoru budowlanego, w drodze decyzji, nakazuje przywrócenie poprzedniego sposobu użytkowania obiektu budowlanego lub jego części. Jak wskazano już powyżej, w sprawie ziściły się okoliczności składające się na hipotezę normy prawnej wynikającej z treści tego przepisu. Toteż, w rezultacie prawidłowej subsumpcji, norma prawna miała zastosowanie w związku i zgodnie z kierunkiem jej dyspozycji. Co więcej, jak podkreśla się w orzecznictwie (m.in. wyrok NSA z dnia z dnia 18 stycznia 2024 r., sygn. akt II OSK 1012/21, Legalis nr 3039418), organ nadzoru budowlanego nie dysponuje żadnym luzem decyzyjnym i w wypadku niewykonania w terminie obowiązku przedstawienia w wyznaczonym terminie dokumentów, o których mowa w art. 71 ust. 2 Prawa budowlanego, albo dalszego użytkowania obiektu budowlanego lub jego części, pomimo jego wstrzymania, jest zobowiązany do wydania decyzji nakazującej przywrócenie poprzedniego sposobu użytkowania obiektu budowlanego lub jego części. Organ, działając na podstawie prawa (art. 6 k.p.a.), musi więc wykonać dyspozycję cogentis (bezwzględnie obowiązującą) art. 71a ust. 4 Prawa budowlanego. Z tych powodów należało uznać, że WSA w Krakowie zasadnie oddalił skargę, ponieważ w toku kontrolowanego przez ten Sąd postępowania administracyjnego nie doszło do naruszenia art. 71 a ust. 4 w zw. z art. 71 ust. 2 Prawa budowlanego, a stan faktyczny wynikał z materiału dowodowego zebranego i ustalonego zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. Nie doszło również do naruszenia prawa poprzez oddalenie skargi ze względu, jak podnosi skarżąca kasacyjnie, na naruszenie postanowień miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. W tym zakresie skarżąca kasacyjnie nie dostrzega, że przedmiot sprawy obejmował już dalszy etap postępowania – etap następujący po postępowaniu w sprawie legalizacji samowolnej zmiany sposobu użytkowania obiektu budowlanego, a tylko na takim naprawczym etapie – pierwszym w kolejności – badaniu podlega kwestia zgodności zamierzonego sposobu użytkowania obiektu budowlanego z ustaleniami obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, co wynika z kolei wprost z przepisu art. 71 ust. 2 pkt 4 Prawa budowlanego. Z akt sprawy (vide m.in. odpowiedź na skargę udzielona przez MWINB oraz, przede wszystkim, powołany w niej wyrok NSA z dnia 28 września 2023 r., sygn. akt II OSK 1032/22) wynika, że skarżąca kasacyjnie w tak ustalonym stanie faktycznym i prawnym nie uzyskała i już nie uzyska (ww. wyrokiem NSA prawomocnie potwierdził prawidłowość odmowy wydania skarżącej kasacyjnie zaświadczenia) zaświadczenia lub kopii zaświadczenia wójta, burmistrza albo prezydenta miasta o zgodności zamierzonego sposobu użytkowania obiektu budowlanego z ustaleniami obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Toteż formułowanie zarzutu w oparciu o samo przekonanie skarżącej kasacyjnie o zgodności aktualnego (po zmianie) sposobu użytkowania obiektu budowlanego, w oderwaniu od zaistniałych okoliczności prawnych, nie mogło odnieść zamierzonego przez nią skutku. Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny nie miał podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej, co skutkowało jej oddaleniem w oparciu o przepis art. 184 p.p.s.a. Na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a. rozpoznano skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło