II OSK 3124/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Gliniecki Sędziowie Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński Sędzia del. WSA Czesława Nowak-Kolczyńska (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Łukasz Pilip po rozpoznaniu w dniu 16 września 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 28 sierpnia 2014 r. sygn. akt III SA/Gd 165/14 w sprawie ze skargi W.P. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia [..] stycznia 2014 r. nr [..] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 28 sierpnia 2014 r., sygn. akt III SA/Gd 165/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę W. P. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego. Sąd przyjął, iż po rozpatrzeniu wniosku M. P. Prezydent Miasta Gdyni decyzją z dnia [...] listopada 2013 r., w oparciu o art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 993 ze zm.) orzekł o wymeldowaniu W. P. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w G. Po rozpatrzeniu odwołania W. P., Wojewoda Pomorski decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta Gdyni. Zdaniem organu odwoławczego z materiału dowodowego sprawy jednoznacznie wynika, że W. P. opuścił lokal przy ul. [...] w G. w sposób trwały i dobrowolny. W odwołaniu zakwestionowano jednak, aby opuszczenie lokalu miało charakter trwały i dobrowolny. W ocenie organu odwoławczego powyższe twierdzenie nie znalazło potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym, obejmującym m.in. wydany wobec skarżącego wyrok karny Sądu Rejonowego w Gdyni z dnia 2 kwietnia 2013 r. Na mocy ww. wyroku skarżący został uznany winnym popełnienia czynu polegającego na znęcaniu się psychicznym nad rodziną (art. 207 § 1 kodeksu karnego w związku z art. 31 § 2 kodeksu karnego) i wymierzono mu karę 8 miesięcy pozbawienia wolności, którą warunkowo zawieszono na okres 3 lat. W punkcie IV wyroku zobowiązano skazanego do opuszczenia przedmiotowego lokalu w terminie miesiąca od daty uprawomocnienia się wyroku. Wyrok ten stał się prawomocny z dniem 28 sierpnia 2013 r. Wcześniej Prokurator Rejonowy w Gdyni w dniu 1 października 2012 r. wydał postanowienie o oddaniu wymienionego pod dozór policyjny razem z zakazem kontaktowania się z pokrzywdzonymi i zakazem przebywania w spornym lokalu w związku z obawą popełnienia kolejnego przestępstwa tego samego typu. Na powyższą decyzję z dnia 13 stycznia 2014 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł W. P. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając skargę przywołanym na wstępie wyrokiem wskazał, że wbrew twierdzeniom zawartym w skardze, okoliczności sprawy zostały ustalone w sposób pozwalający na podjęcie prawidłowej decyzji o wymeldowaniu W. P. z dotychczasowego miejsca stałego pobytu w lokalu nr [...] przy ul. [...] w G. Rozpatrujące sprawę organy, w ocenie sądu, rozważyły wnikliwie jej indywidualne okoliczności. Sąd podkreślił, że sprawy meldunkowe (zameldowanie, wymeldowanie), należące do kategorii zagadnień prawa administracyjnego, służą wyłącznie rejestracji stanu faktycznego, a nie prawnego i nie mają wobec tego żadnego związku z ustalaniem prawa do lokalu, ani tym bardziej nie dotyczą uprawnień w zakresie ich przyznawania tudzież pozbawiania. Sąd podkreślił, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, w rozumieniu omawianego art. 15 ust. 2, jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Innymi słowy, chodzi tu o sytuację, w której osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym miała zorganizowane centrum życiowe, a nieprzebywanie to jest wynikiem woli tej osoby. Zamiar ten ma istotne znaczenie przy ocenie, czy do opuszczenia lokalu rzeczywiście doszło. Przy ustaleniu zamiaru nie można jednak poprzestać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby. Dla jego oceny istotne znaczenie mieć będzie to, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę osoby zainteresowanej, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należeć będą między innymi: sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu, a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim Zdaniem Sądu w sprawie poza sporem pozostaje, że W. P. został skazany prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Gdyni w sprawie [...] na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności za to, że w okresie od lipca 2011 r. do 5 kwietnia 2012 r. w Gdyni znęcał się psychicznie i fizycznie nad rodziną – córką, synem i żoną poprzez wszczynanie awantur, podczas których używał obelżywych słów, zaniżanie poczucia własnej wartości i zakłócanie spokoju nocnego. Wyrokiem tym, z dnia [...] kwietnia 2013 r. (prawomocnym od dnia 28.08.2013 r.), Sąd zobowiązał W. P. m.in. do powstrzymywania się od kontaktowania się z pokrzywdzonymi w jakikolwiek sposób i zbliżania do nich na odległość mniejszą niż 30 metrów w okresie próby , tj. w okresie 3 lat. Nie jest także kwestionowane przez żadną ze stron, że skarżący opuścił lokal, z którego został wymeldowany, w dniu 7 grudnia 2012 r., między innymi potwierdza to skarżący przesłuchiwany w organie I instancji w dniu 25 września 2013 r. Już wcześniej, postanowieniem z dnia [...] października 2012 r. w sprawie [...] Prokuratury Rejonowej w Gdyni nałożono na W. P. obowiązki polegające m.in. na zakazie zbliżania się do pokrzywdzonych i zakazie przebywania w lokalu w G. przy ul. [...] po upływie 3 dni od wydania postanowienia. Skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł W. P. zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu: - naruszenie prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię (art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm. - dalej p.p.s.a.) tj. art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych polegające na tym, że stosując powyższy przepis popełnił błąd w subsumcji, czyli, że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa i w związku z tym przyjęcie, iż skarżący opuścił lokal nr [...] przy ul. [...] w G. w sposób trwały i dobrowolny, podczas gdy z okoliczności stanu faktycznego wynika, iż skarżący nie opuścił przedmiotowego lokalu w sposób trwały i dobrowolny, bowiem zamieszkuje jedynie czasowo w Ośrodku Opiekuńczym dla Mężczyzn w G., tj. w miejscu nie spełniającym przesłanek możliwości stałego zamieszkiwania i nadal zamierza zamieszkiwać we własnym mieszkaniu przy ul. [...] w G.; - naruszenie prawa procesowego mające istotny wpływ na wynika sprawy (art.174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.), tj. 1. art. 227 k.p.c, w zw. z art. 106 § 3 i 5 p.p.s.a. poprzez pominięcie dowodów zgłoszonych przez pełnomocnika skarżącego z przedstawionego do akt dokumentu tj. pisma Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Gdyni z dnia 23 maja 2014 r. sygn. akt [...] oraz nierozpoznanie wniosku o zwrócenie się do Urzędu Miasta Gdyni Wydział Ewidencji Ludności z zapytaniem o miejsce zameldowania małżonki skarżącego, zgłaszanych na okoliczność niezamieszkiwania małżonki skarżącego w lokalu, z którego skarżący został wymeldowany z urzędu, a przez to pominięcie istotnych dowodów w sprawie, mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygniecie; 2. art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 106 § 5 p.p.s.a. poprzez nieprawidłową ocenę dowodu z przesłuchania na rozprawie małżonki skarżącego i danie wiary jej zeznaniom, co do niewyprowadzenia się z lokalu przy ul. [...] w G., które to oświadczenie było sprzeczne ze wskazanym przez nią Komornikowi w postępowaniu egzekucyjnym adresem jej zamieszkania i adresem dla doręczeń. Skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy WSA w Gdańsku do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz pełnomocnika z urzędu nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu. W odpowiedzi na skargę kasacyjną M. P. wniosła o odrzucenie skargi kasacyjnej, względnie o jej oddalenie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do postanowień art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, której w niniejszej sprawie nie stwierdził. Bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa, stosownie do uchwały pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09 (ONSAiWSA, z. 1, poz. 1). Strona, która kwestionuje orzeczenie wojewódzkiego sądu administracyjnego, wnosząc skargę kasacyjną, obowiązana jest wskazać przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania, które jej zdaniem zostały przez Sąd naruszone (art. 174 i 176 p.p.s.a.). Wskazanie naruszonych przepisów winno nastąpić przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Skarżący kasacyjnie powołując się na podstawę z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzuca naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię, a jednocześnie wskazuje, że stosując art. 15 ust. 2 popełniono błąd w subsumcji uznając, że stan faktyczny przyjęty w sprawie odpowiada hipotezie normy prawnej zawartej w tym przepisie. Podkreślenia wymaga, że w ramach podstawy kasacyjnej wskazanej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. strona może zarzucić naruszenie prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Pierwsza z wymienionych form naruszenia polega na przyjęciu przez sąd wadliwego znaczenia przepisu prawa. Stawiając taki zarzut strona winna wskazać, jak przepis ten powinien być rozumiany i na czym polegał błąd sądu przy jego interpretacji. Zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu polega zaś na wykazaniu, że rzeczywisty, ustalony w sposób niewątpliwy stan faktyczny nie odpowiada stanowi hipotetycznemu, wskazanemu w zastosowanym przepisie (por. wyrok NSA z dnia 8 października 2015 r., I OSK 448/14, LEX nr 1985931). Skarżący kasacyjnie nie wskazywał na czym polegał błąd sądu I instancji w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, co skutkuje oceną, że przyjęta interpretacja tego przepisu jest prawidłowa. Natomiast powołując się na to, że przyjęty stan faktyczny nie odpowiada hipotezie normy prawnej przyjętej za podstawę rozstrzygnięcia autor skargi kasacyjnej podejmuje w istocie polemikę co do okoliczności związanych z opuszczeniem przez W. P. przedmiotowego lokalu. Stosownie do art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej do sądu administracyjnego decyzji stanowił, że organ gminy wydaje na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Słusznie więc Sąd Wojewódzki przyjął, iż obowiązkiem organu było ustalenie niedopełnienia przez stronę obowiązku wymeldowania w sytuacji faktycznego opuszczenia miejsca dotychczasowego pobytu. Zasadniczo chodzi tu o sytuację, w której osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym miała zorganizowane centrum życiowe, a nieprzebywanie to jest wynikiem woli tej osoby. W orzecznictwie sądowym, zarówno przed jak i po orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. (sygn. akt K 20/01), prezentowano jednolite stanowisko, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Jednak trafnie wskazywał Sąd Wojewódzki, iż z brzmienia powyższego przepisu nie wynika, by w każdym przypadku konieczne było ustalenie dobrowolności opuszczenia miejsca stałego pobytu. Przyjąć bowiem należy, że mogą zaistnieć sytuacje, w których nie będzie wymagane ustalenie woli osoby, wobec której prowadzone jest postępowanie o wymeldowanie. Z ustaleń przyjętych przez Sąd I instancji, które nie zostały zakwestionowane, wynika że opuszczenie lokalu przez W. P. związane było z postanowieniem Prokuratora Rejonowego w Gdyni z dnia 1 października 2012 r., sygn. akt [...] dotyczącym zastosowania wobec wymienionego dozoru policyjnego połączonego z zakazem zbliżania się do członków rodziny i zakazem przebywania w przedmiotowym lokalu. Do opuszczenia lokalu zobowiązał stronę również prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w Gdyni z dnia [...] kwietnia 2013 r., sygn. akt [...] wydany w sprawie o znęcanie się psychiczne i fizyczne nad rodziną, który nakazywał W. P. m.in. powstrzymywanie się od kontaktów z pokrzywdzonymi w jakikolwiek sposób i zbliżania do nich na odległość mniejszą niż 30 metrów w okresie próby, tj. w okresie 3 lat. Wykonanie tego wyroku i opuszczenie lokalu nr [...] przy ul. [...] w G. było więc równoznaczne z ustaniem pobytu stałego tej osoby w tym lokalu, tj. pobytu, o jakim mowa w art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że przyjęte przez Sąd I instancji ustalenia faktyczne dawały podstawę do konstatacji, iż spełnione zostały przesłanki określone w art. 15 ust. 2 ustawy, co obligowało organ ewidencyjny do wydania decyzji o wymeldowaniu W. P. z przedmiotowego lokalu. Nadto podkreślenia wymaga, iż decyzja o wymeldowaniu podejmowana na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych nie skutkuje zmianą stosunków prawnorzeczowych dotyczących danej nieruchomości. Zameldowanie oraz wymeldowanie jest jedynie stwierdzeniem pewnego faktu i nie wpływa w żaden sposób na uprawnienia osoby wynikające z prawa własności. Chybiony jest także zarzut dotyczący naruszenia art. 106 § 3 i 5 p.p.s.a. w zw. z art. 227 i art. 233 k.p.c. poprzez pominięcie dowodów zgłoszonych przez pełnomocnika skarżącego oraz nieprawidłową ocenę dowodu z przesłuchania na rozprawie małżonki skarżącego. Zgodnie z art. 233 § 1 k.p.c. sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Powyższy przepis może zostać naruszony tylko wówczas, gdy sąd przeprowadza uzupełniające postępowanie dowodowe, o jakim mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 2006 r., II CK 372/05, LEX nr 172186). W myśl przywołanego przepisu sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Do postępowania dowodowego, o którym mowa w przywołanej regulacji, stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania cywilnego (§ 5). Jest to zatem uprawnienie Sądu, a nie jego obowiązek. Co do zasady nie jest możliwe prowadzenie postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym, który kontrolę legalności opiera na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu przed organem administracji wydającym zaskarżoną decyzję, czy inny akt prawny. Przeprowadzenie dowodów uzupełniających i to jedynie z dokumentów jest zatem wyjątkiem dopuszczalnym tylko w przypadku, gdy ustalenia stanu faktycznego w zakresie przesądzającym o prawidłowości rozstrzygnięcia sprawy budzą istotne wątpliwości (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2012 r., sygn. akt I OSK 1200/11). Zakres postępowania dowodowego jest bowiem wyznaczony przez podstawową funkcję sądowej kontroli administracji, tj. ocenę z punktu widzenia legalności zaskarżonego aktu lub czynności. Sąd administracyjny nie dokonuje zatem ustaleń, które mogłyby służyć merytorycznemu rozstrzyganiu sprawy. Zgodzić należy się ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartym w wyroku z dnia 24 listopada 2015 r., II OSK 1647/14, iż celem postępowania dowodowego, o którym mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a. nie jest ponowne ustalenie stanu faktycznego danej sprawy, lecz ocena, czy organy prawidłowo ustaliły ten stan i czy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego do poczynionych ustaleń. To zaś oznacza, że postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym nie może zmierzać do ponownego rozpatrzenia sprawy, w tym ustalania stanu faktycznego sprawy. Tym samym w postępowaniu przed sądem administracyjnym strona nie może oczekiwać, iż sąd będzie prowadził postępowanie dowodowe i ustalał stan faktyczny sprawy. Konkludując, regulacja zawarta w art. 106 § 3 p.p.s.a. nie daje podstaw by żądać przeprowadzenia przed sądem administracyjnym postępowania dowodowego wskazującego na istnienie nowych okoliczności faktycznych, których strona nie podniosła w toku postępowania przed organem administracji. Przepis ten nie jest również instrumentem służącym do zwalczenia ustaleń faktycznych, z którymi strona się nie zgadza. Z uwagi zatem na brak możliwości przypisania zarzutom skargi kasacyjnej usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny skargę kasacyjną oddalił, na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.