II OSK 580/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maria Czapska-Górnikiewicz Sędziowie Sędzia NSA Robert Sawuła Sędzia del. WSA Piotr Korzeniowski (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Paweł Konicki po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej D. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 29 października 2015 r. sygn. akt III SA/Lu 539/15 w sprawie ze skargi D. S. na decyzję Wojewody L. z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z 29 października 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 października 2015 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Wojewody [...] z [...] marca 2015 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego - oddalił skargę. Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy: W dniu 28 października 2014 r. wpłynął do Prezydenta Miasta [...] (dalej: organ I instancji) wniosek P. S.A. o wymeldowanie D. S. z lokalu przy ulicy N. [...] w L.. Do wniosku dołączono miedzy innymi odpis wyroku Sądu Rejonowego [...] w L. II Wydział Cywilny z [...] czerwca 2013 r. sygn. [...], nakazujący eksmisję D. S. oraz protokół komornika sądowego z 19 września 2014 r. sporządzony na okoliczność wykonania powyższego wyroku i dokonania czynności przymusowego opróżnienia przedmiotowego lokalu mieszkalnego. Organ I instancji ustalił, że D. S. przebywa w Zakładzie Karnym w [...], gdzie odbywa karę pozbawienia wolności. Wykonywanie kary rozpoczął w dniu 14 listopada 2013 r. zaś przewidywany termin zakończenia kary to 12 czerwca 2017 r. Organ I instancji w decyzji z [...] lutego 2015 r., znak: [...] odmówił wymeldowania D. S. przyjmując, że opuszczenie lokalu przez skarżącego nie było dobrowolne i w związku z tym nie są spełnione przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Od powyższej decyzji odwołały się P. S.A., zarzucając naruszenie art. 69 ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2010 r. nr 217, poz. 1427 z zm.) oraz art. 15 ust. 2 ustawy z 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W uzasadnieniu P. S.A. wyjaśniło, że organ zastosował przepisy tej ostatniej ustawy, zamiast nowej ustawy z 2010 r. W decyzji z [...] marca 2015 r. nr [...] Wojewoda [...] uchylił w całości decyzję organu I instancji i wymeldował D. S. ze spornego lokalu. Skargę na powyższą decyzję Wojewody wniósł D. S. podnosząc, że w wyroku z [...] czerwca 2013 r. sygn. [...] Sąd wstrzymał wykonanie eksmisji do czasu złożenia przez Gminę L. oferty zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego. Wojewoda niesłusznie przyjął, że D. S. został zobowiązany do opróżnienia lokalu i wydania go P. S.A. Skarżący zarzucił również, że przy wykonywaniu czynności przez komornika złamano prawo, gdyż eksmisja mogła dotyczyć tylko Z. S., ojca skarżącego, a nie innych osób. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu wyroku z 29 października 2015 r., sygn. III SA/Lu 539/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie (dalej: Sąd I instancji), wskazał, że w realiach rozpoznawanej sprawy wykonanie prawomocnego wyroku dotyczącego eksmisji z lokalu oznacza, że ustał pobyt skarżącego w lokalu mieszkalnym przy ul. N. [...] w L. i wystąpiły prawne podstawy do wymeldowania skarżącego. W ocenie Sądu I instancji, orzeczenie Wojewody [...] o wymeldowaniu skarżącego (stanowiące rozstrzygnięcie co do istoty sprawy) znajduje normatywne uzasadnienie w treści art. 35 ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (przepisu obowiązującego w dacie orzekania przez organ odwoławczy). Według Sądu I instancji, oceny w przedmiocie legalności zaskarżonej decyzji nie podważały zarzuty i wnioski skargi wywiedzione na tle dokonanej przez skarżącego interpretacji wyroku z [...] czerwca 2013 r. sygn. [...], jak też pogląd prawny skarżącego, że eksmisja wobec jego osoby została wstrzymana do czasu złożenia przez Gminę L. oferty zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego. W sytuacji, kiedy lokal został opróżniony i wydany wierzycielowi P. S.A., to wobec D. S. eksmisję wykonano. W skardze kasacyjnej D. S. (dalej: skarżący kasacyjnie) reprezentowany przez adw. J. P. zaskarżył w całości wyrok Sądu I instancji. Zaskarżonemu wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie zarzucono: Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., naruszenie prawa materialnego, a mianowicie: 1) art. 15 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 1, art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 ustawy z 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn.: Dz. U. 2006r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) poprzez błędne przyjęcie, że adres dotyczący L. przy ul. N. [...] nie jest miejscem stałego pobytu odwołującego się D. S.; 2) art. 15 ust. 2 ustawy z 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn.: Dz. U. 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że pobyt skarżącego w zakładzie karnym, w związku z pozbawieniem jego wolności, jest utożsamiany z opuszczeniem miejsca pobytu stałego w rozumieniu tego przepisu ustawy i skutkuje wymeldowaniem. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: 1) art. 1 § 1 i 2 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na oddaleniu pomimo, że nie zebrano i nie rozważono całego materiału dowodowego w niniejszej sprawie, w tym nie wyjaśniono stanu faktycznego sprawy co doprowadziło w konsekwencji do błędnego przeprowadzenia postępowania- dowodowego (przed organem II instancji) i mylnego ustalenia, że wymeldowanie D. S. było zasadne pomimo braku przesłanki jego dobrowolności; 2) art. 1 § 1 i 2 p.p.s.a. w zw. z "art. 145 § 1 ust. 1 lit. c) p.p.s.a." w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego i uznanie za nieistotny tego materiału dowodowego, który wskazywał na przyczyny i okoliczności opuszczenia przez skarżącego przedmiotowego lokalu, orzeczenie w sposób dowolny i brak ustalenia woli D. S. zamieszkiwania w spornym lokalu oraz braku przesłanki trwałości tej sytuacji; 3) art. 1 § 1 i 2 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 2 k.p.a., poprzez uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Prezydenta Miasta w [...] z [...] lutego 2015 r. odmawiającej wymeldowania D. S. w sytuacji gdy decyzja organu I instancji została wydana w sposób prawidłowy, a następnie organ II instancji wydał decyzję z rażącym naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy, który miał istotny wpływ na jej rozstrzygniecie nie został wyjaśniony. Wskazując na powyższe zarzuty wniesiono: 1) na podstawie art. 176 p.p.s.a. w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a., o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie; 2) na podstawie art. 250 p.p.s.a., wniesiono o przyznanie adw. J. P. wynagrodzenie oraz zwrotu wydatków tytułem sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej na zasadzie prawa pomocy według norm przepisanych; ponadto: 3) na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a., wniesiono o wstrzymanie wykonania w całości zaskarżonej decyzji Wojewody [...] z [...] marca 2015 r.; 4) na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a., wniesiono o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że w przypadku skarżącego nie wystąpiła przesłanka trwałego opuszczenia miejsca pobytu, ponadto skarżącego łączy nadal z przedmiotowym miejscem zamiar stałego w nim pobytu, a co więcej niebawem kończy on odbywanie kary pozbawienia wolności. Powyższe fakty jednoznacznie wskazują w ocenie skarżącego kasacyjnie, o istniejącym konflikcie między stronami (co do spornego lokalu) a zatem nie sposób twierdzić, że skarżący opuścił lokal dobrowolnie. Po prawomocnym zakończeniu wykonywaniu wyroku w sprawie karnej D. S. zamierza on samodzielnie zamieszkać w tym lokalu. Zamiar stałego pobytu nadal pozostaje po jego stronie. Skarżący kasacyjnie twierdzi, że podjął wszelkie środki prawne umożliwiające mu powrót do lokalu. Skarżący kasacyjnie wskazuje, że aktualnie zmuszony jest przebywać w zakładzie karnym. Okoliczności sprawy są niesporne. Według skarżącego kasacyjnie, wypowiedzi WSA w Lublinie co do słuszności zajętego stanowiska w niniejszej sprawie nie są prawidłowe. W przedmiotowej sprawie opuszczenie lokalu przez skarżącego miało miejsce tylko w związku z jego aresztowaniem. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono również uzasadnienie wniosku o wstrzymanie wykonania w całości zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestnik postępowania P. S.A. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Na wstępie należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnymi jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Nadto zgodnie z treścią art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej. Ponadto w przypadku podniesienia w skardze kasacyjnej jednocześnie zarzutów naruszenia przepisów postępowania i prawa materialnego należy w pierwszej kolejności rozpatrzyć te pierwsze, ponieważ determinują one ocenę prawidłowego zastosowania lub właściwej wykładni przepisów prawa materialnego powołanych w tej sprawie. Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut dotyczący naruszenia art. 1 § 1 i 2 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Sąd I instancji wskazał, jakie przesłanki legły u podstaw wydania decyzji Wojewody [...] z [...] marca 2015 r. i uzasadnił, dlaczego dokonując kontroli legalności tej decyzji, uznał ją za prawidłową. Okolicznością faktyczną będącą podstawą wydania zaskarżonej decyzji była eksmisja skarżącego, wykonana przez komornika w toku postępowania egzekucyjnego. Zgodzić należy się z Sądem I instancji, który wyjaśnił, że w sprawie jest poza sporem, że D. S. odbywa karę pozbawienia wolności w zakładzie karnym. Z akt sprawy wynika ponadto (i jest to okoliczność mająca decydujące znaczenie dla kwestii wymeldowania), że w dniu 19 września 2014 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym [...] w L., wykonał orzeczony wyrokiem Sądu Rejonowego [...] z [...] czerwca 2013 r. sygn. akt. [...] nakaz opróżnienia lokalu położonego przy ulicy N. [...] w L.. Nie ulega wątpliwości, że lokal mieszkalny został wydany P. S.A. Potwierdzają to wyjaśnienia T. G., który wskazał, że po przeprowadzonej eksmisji, lokal znajduje się w dyspozycji P. S.A. [...] w K. Zasadnie zatem uznał Sąd I instancji, że w realiach rozpoznawanej sprawy wykonanie prawomocnego wyroku dotyczącego eksmisji z lokalu oznacza, że ustał pobyt skarżącego w lokalu mieszkalnym przy ul. N. [...] w L. i wystąpiły prawne podstawy do wymeldowania skarżącego. Z protokołu komornika z 19 września 2014 r. w sprawie sygn. [...] wynika, że na miejscu zastano drzwi zamknięte i stwierdzono brak osób zamieszkujących w lokalu. Mieszkająca w sąsiednim budynku córka Z. S. – D. K. R. dostarczyła klucze do mieszkania podlegającego opróżnieniu i dokonała otwarcia drzwi oraz złożyła stosowne wyjaśnienia. Po opróżnieniu z rzeczy lokalu podlegającego egzekucji komorniczej wolny lokal wydano przedstawicielowi P. S.A., tym samym wykonując nakaz opróżnienia lokalu w stosunku do pozostałych pozwanych objętych tym nakazem. W konsekwencji wykonanej eksmisji i wydania wolnego lokalu uczestnikowi, nie ulega wątpliwości, że od dnia 18 września 2014 r. w lokalu nikt z osób objętych nakazem opróżnienia nie przebywał. Prawidłowo zatem ocenił organ, a następnie także Sąd I instancji akceptując to stanowisko, że za równoznaczne z ustaniem pobytu w lokalu, w sprawach, w których przeprowadzona została egzekucja komornicza, należy uznać wykonanie eksmisji. Pogląd ten jest ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 lipca 2008 r., sygn. II OSK 788/07, z 3 września 2015 r. sygn. II OSK 127/14) i stanowiska tego zdaje się nie kwestionować także skarżący kasacyjnie. W rozpoznawanej sprawie okolicznością, która nie budzi wątpliwości jest wykonanie eksmisji skarżącego w dniu 19 września 2014 r. Ustalenia Sądu I instancji w tym zakresie znajdują potwierdzenie w materiale zgromadzonym w aktach sprawy. Tym samym, kontroli zaskarżonej decyzji dokonanej przez Sąd I instancji nie można skutecznie postawić zarzutu naruszenia art. 1 § 1 i 2 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W konsekwencji powyższych rozważań za nietrafny należy uznać także zarzut naruszenia prawa materialnego. Odnosząc się do zarzutu naruszenia prawa materialnego wskazać należy, że w skardze kasacyjnej błędnie zarzucono naruszenie prawa materialnego obejmującego art. 15 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 1, art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 ustawy z 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn.: Dz. u. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.). Organ II instancji wydał decyzję na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 35 ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2010 r. Nr 217 poz. 1427 ze zm.). Artykuł 69 ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności wprowadza regułę międzyczasową dotyczącą właściwych przepisów do rozstrzygania spraw w toku, a więc tych, które nie zostały zakończone do chwili wejścia w życie ustawy z 2010 r., a więc po 1 stycznia 2015 r. W przepisie tym ustawodawca wprowadził zasadę, że postępowania w sprawach zameldowania, uchylenia czynności materialno-technicznej oraz wymeldowania, a także udostępnienia danych ze zbioru PESEL i gminnych zbiorów meldunkowych są prowadzone na podstawie nowych przepisów. Ustawodawca posługuje się w tym zakresie poprawnym rozwiązaniem, właściwym dla specyfiki stosunków administracyjnoprawnych. Przyjmuje zasadę bezpośredniego działania ustawy nowej. Zasada ta odnosi się on do każdego zakończenia postępowania, skoro ustawa nie rozróżnia postępowania zakończonego decyzją ostateczną lub niestateczną. (zob. Z. Czarnik, Art. 69. [w:] Ustawa o ewidencji ludności. Komentarz, wyd. II. Wolters Kluwer, 2016). Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił. Wyjaśnić także należy, że Naczelny Sąd Administracyjny nie rozstrzygnął w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu, gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym przepisami art. 258-261 p.p.s.a.