II OZ 1141/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Gliniecki po rozpoznaniu w dniu 14 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 sierpnia 2016 r. sygn. akt VIII SA/Wa 567/14 umarzające postępowanie z wniosku skarżącego o przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia poprzedniego sposobu użytkowania obiektu postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 19 września 2014 r. sygn. akt VIII SA/Wa 567/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Następnie Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 16 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 1152/14, oddalił zażalenie skarżącego na ww. postanowienie z dnia 19 września 2014 r. Następnie prawomocnym postanowieniem z dnia 20 marca 2015 r. odrzucił skargę M. G. z uwagi na nie uiszczenie wpisu od skargi. W dniu 22 maja 2015 r. do Sądu wpłynął formularz PPF złożony przez M. G., w którym skarżący zwrócił się o udzielenie pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 3 lipca 2015 r., odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Następnie w dniu 28 października 2015 r. skarżący złożył ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 19 listopada 2015 r. referendarz sądowy WSA w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W piśmie z dnia 3 maja 2016 r. skarżący ponownie wystąpił do Sądu o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 17 maja 2016 r. umorzył postępowanie w przedmiocie wniosku skarżącego o przyznanie praw pomocy. Pismem z dnia 30 maja 2016 r. skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego WSA w Warszawie z dnia 17 maja 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2016 r. na podstawie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., umorzył postępowanie z wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. poz. 658) wprowadziła przepis art. 249a p.p.s.a., zgodnie z którym, jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Na podstawie art. 2 ustawy zmieniającej w/w przepis art. 249 a p.p.s.a. ma w sprawie zastosowanie. W ocenie Sądu liczba wniosków o przyznanie prawa pomocy składanych przez skarżącego dowodzi, że jego celem nie jest faktyczna obrona swych praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym lecz inicjowanie postępowań wpadkowych, stanowiące cel sam w sobie. Skarżący składając kolejny - czwarty już wniosek o prawo pomocy w zakresie całkowitym, mimo dokonania negatywnej oceny z punktu widzenia przesłanek zastosowania instytucji prawa pomocy przez Sądy obu instancji, nie wskazuje na żadne nowe okoliczności we własnej sytuacji materialnej, dlatego też musi liczyć się z odmową jego uwzględnienia. Okoliczności powyższe świadczą bowiem o tym, że skarżący nadużywa uprawnienia do przyznania mu prawa pomocy. Argumentów tych skarżący w żaden sposób nie zakwestionował we wniesionym sprzeciwie. Zdaniem Sądu prawo pomocy stanowiące formę realizacji prawa do sądu, nie może być przyznane podmiotowi, który ze swojego prawa czyni nienależyty użytek. Niedopuszczalne jest bowiem używanie uprawnień procesowych do celów innych od tych, które odpowiadają ich przeznaczeniu. W konsekwencji zachowanie, które jest formalnie zgodne z literą prawa lecz sprzeciwia się jej sensowi nie może zasługiwać na ochronę. Tak zaś należy oceniać np. działania podmiotu, który inicjuje szereg postępowań wpadkowych nie w celu ochrony swoich realnych praw, ale dla którego inicjowanie tychże postępowań jest celem samym w sobie. Uznając zatem, że rozpoznanie kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy stało się zbędne Sąd, na podstawie art. 249a p.p.s.a. umorzył postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zażalenie na postanowienie WSA w Warszawie z dnia 8 sierpnia 2016 r. wniósł M. G. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Należy wskazać, że koncepcja zakazu nadużycia prawa do sądu jest przyjmowana w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, głównie w sprawach właśnie z zakresu prawa pomocy. Zakłada się, że działania skarżącego, dla którego inicjowanie postępowań sądowych nie służy ochronie naruszonych praw, a stanowi cel sam w sobie, uznane być musi za nadużycie prawa do sądu (por. postanowienie NSA z dnia 18 marca 2014 r., I OZ 175/14). Podkreśla się jednak, że ocena działań stron postępowania sądowoadministracyjnego pod kątem nadużycia prawa wymaga każdorazowo wnikliwej analizy, tak, by mieć pewność, że rzeczywiste prawo do sądu nie doznaje żadnego uszczerbku (zob. m.in. postanowienie NSA z dnia 26 lipca 2013 r., II FZ 512/13; postanowienie NSA z dnia 19 grudnia 2014 r., I OZ 1171/14; postanowienie NSA z dnia 3 lutego 2015 r., I OZ 61/15; postanowienie z dnia 12 czerwca 2015 r., I OZ 439/15). Mając na uwadze powyższe, niezasługującym na ochronę w demokratycznym państwie prawnym (art. 2 Konstytucji) nadużyciem prawa jest zatem wykorzystywanie instytucji prawnej wbrew jej celowi i funkcji (zob. postanowienie NSA z dnia 16 października 2015 r., I OSK 1992/14). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wymaganą analizę przeprowadził Sąd pierwszej instancji. Skrupulatnie opisał on praktykę inicjowania przez skarżącego postępowań, które obiektywnie nie służą ochronie konkretnych praw czy wolności. Prawo pomocy odnosi się zaś do pomocy w konkretnej sprawie. A zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie nie służył w istocie skarżącemu do realizacji prawa do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że działania procesowe skarżącego stanowią przykład nadużycia prawa do sądu i jako takie nie zasługują na ochronę. Za słuszne należało więc uznać stanowisko Sądu I instancji, że w sytuacji gdy strona postępowania sądowego nadużywa prawa do sądu, to tym samym wykluczona zostaje możliwość przyznania prawa pomocy. Zatem Sąd I instancji prawidłowo zastosował w przedmiotowej sprawie art. 249a p.p.s.a. i umorzył postępowanie z wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.