II OZ 1197/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Tomasz Bąkowski po rozpoznaniu w dniu 16 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażaleń D.K.1, D.K.2, K.P. oraz R.P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 maja 2025 r., sygn. akt VII SPP/Wa 789/24 o odmowie przyznania K.P. prawa pomocy w sprawie ze skargi D.K.1, D.K.2 oraz K.P. na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 25 lipca 2024 r., nr 900/2024 w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego postanawia: 1. oddalić zażalenie K.P.; 2. odrzucić zażalenia D.K.1, D.K.2 oraz R.P. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 12 maja 2025 r., sygn. akt VII SPP/Wa 789/24, odmówił przyznania K.P. prawa pomocy w sprawie ze skargi D.K.1, D.K.2 oraz K.P. na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z 25 lipca 2024 r., nr 900/2024 w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego. Sąd wyjaśnił, że w myśl art. 247 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej: "p.p.s.a."), prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. Zatem nawet jeśli zachodzą przesłanki związane z trudną sytuacją materialną strony, określone w art. 246 p.p.s.a., oczywista bezzasadność skargi wyłącza możliwość przyznania stronie prawa pomocy. O oczywistej bezzasadności skargi można mówić wtedy, gdy bez konieczności dokonywania gruntownej analizy stanu faktycznego i prawnego sprawy jest niewątpliwe, że skarga nie może zostać uwzględniona. Zgodnie z art. 50 § 1 p.p.s.a., uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym. Legitymacja do złożenia skargi została oparta na kryterium interesu prawnego, rozumianego jako istnienie związku między sferą indywidualnych praw i obowiązków danego podmiotu a zaskarżonym aktem lub czynnością. Brak bezpośredniego wpływu aktu na sferę prawną osoby nie pozwala na uznanie jej za stronę. Sąd podniósł, że K.P. zaskarżyła decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z 25 lipca 2024 r., nr 900/2024, mocą której organ po rozpoznaniu odwołania D.K.1 i D.K.2 umorzył postępowanie odwoławcze. Zaskarżona decyzja dotyczy wyłącznie dokonanej przez organ oceny w zakresie dopuszczalności wniesionego przez D.K.1 i D.K.2 odwołania od decyzji PINB dla m.st. Warszawy z 18 stycznia 2024 r., nr IIWT/69/2024, a zatem nie ma bezpośredniego wpływu na sferę prawną K.P. K.P. nie posiadała zatem interesu prawnego pozwalającego zaskarżyć ww. decyzję, co stanowiło podstawę odrzucenia skargi postanowieniem z dnia 12 maja 2025 r. W ocenie Sądu skoro wniosek K.P. o przyznanie prawa pomocy dotyczył skargi, która podlegała odrzuceniu wobec jej niedopuszczalności, oczywista bezzasadność skargi obligowała Sąd do oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy (bez konieczności prowadzenia postępowania w kierunku oceny sytuacji osobistej i majątkowej strony). Pismem z 10 czerwca 2025 r. D.K.1, D.K.2, K.P. oraz R.P. wnieśli zażalenia na powyższe postanowienie. W uzasadnieniu podniesiono argumentację wskazującą na niezasadność odmowy "udzielenia pomocy i zwolnienia z kosztów sądowych" oraz negującą samą możliwość wydawania orzeczeń przez referendarza sądowego, jak również kwestionującą czynności organu wskazując na zasadność wniesionej skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie K.P. nie zasługuje na uwzględnienie, natomiast zażalenia D.K.1, D.K.2 oraz R.P. podlegają odrzuceniu. Zgodnie z art. 247 p.p.s.a., prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. Zastosowanie regulacji art. 247 p.p.s.a. następuje, gdy obowiązujące prawo jasno i jednoznacznie wyklucza możliwość uwzględnienia żądania skarżącego, przy stanie faktycznym i prawnym, który nie budzi najmniejszych wątpliwości, że wniesiona skarga kwalifikuje się do odrzucenia (por. postanowienia NSA z 11.01.2013 r., I ONP 10/12; z 30.01.2013 r., II OZ 37/13), w szczególności gdy skarga kwalifikuje się do odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 pkt 1-6 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z 23.01.2014 r., I OZ 13/14). Słusznie zatem przyjął Sąd I instancji, że skoro wniosek K.P. o przyznanie prawa pomocy dotyczył skargi, która podlegała odrzuceniu wobec jej niedopuszczalności, to uznać należy, że skarżąca nie nabyła prawa do ubiegania się o przyznanie jej prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. Z uwagi na treść art. 258 § 2 pkt 4 p.p.s.a., postanowienie oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy na podstawie art. 247 p.p.s.a. wydaje sąd w składzie jednego sędziego na posiedzeniu niejawnym, natomiast na podstawie art. 227 § 1 p.p.s.a. służy na nie zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zgodnie zaś z art. 173 § 2 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., zażalenie na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego może wnieść wyłącznie strona lub uczestnik na prawach strony (oraz podmioty wymienione w art. 173 § 2 p.p.s.a.). Z kolei zażalenie niedopuszczalne podlega odrzuceniu na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 178 p.p.s.a., zaś art. 197 § 2 p.p.s.a. stanowi, że do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej, z wyłączeniem art. 185 § 2 p.p.s.a. Za odrzuceniem zażaleń D.K.1, D.K.2 oraz R.P. przemawia to, że skutki orzeczenia Sądu I instancji dotyczą wyłącznie K.P. D.K.1, D.K.2 oraz R.P. nie byli inicjatorami postępowania o udzielenie prawa pomocy. Postanowienie w tym przedmiocie zapadło w postępowaniu wywołanym wnioskiem K.P. i dotyczyło wyłącznie uprawnień procesowych tej osoby. Z tych przyczyn zażalenia złożone przez D.K.1, D.K.2 oraz R.P. na postanowienie odmawiające przyznania prawa pomocy K.P. na podstawie art. 247 p.p.s.a. są niedopuszczalne. Ze względu na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 178 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.