II OZ 1593/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 22 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Krajowego Zasobu Nieruchomości z siedzibą w Warszawie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 26 sierpnia 2025 r. sygn. akt II SA/Gd 790/24 o odmowie przywrócenia terminu do usunięcia braków formalnych skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 5 lutego 2025 r. sygn. akt II SA/Gd 790/24 w sprawie ze skargi Krajowego Zasobu Nieruchomości z siedzibą w Warszawie na czynność Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Gdańsku z dnia 16 maja 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany zaleceń pokontrolnych postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 26 sierpnia 2025 r., sygn. akt II SA/Gd 790/24, odmówił Krajowemu Zasobowi Nieruchomości z siedzibą w Warszawie przywrócenia terminu do usunięcia braków formalnych skargi kasacyjnej wniesionej przez ten podmiot od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 5 lutego 2025 r. oddalającego skargę Krajowego Zasobu Nieruchomości z siedzibą w Warszawie na czynność Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Gdańsku z dnia 16 maja 2024 r., nr [...], w przedmiocie odmowy zmiany zaleceń pokontrolnych. Jak wskazał Sąd pierwszej instancji, zarządzeniami Przewodniczącej Wydziału z dnia 17 kwietnia 2025 r., doręczonymi w dniu 22 kwietnia 2025 r., wezwano pełnomocnika strony skarżącej do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł oraz do usunięcia jej braku formalnego przez złożenie wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie lub oświadczenia o zrzeczeniu się rozprawy - w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu tych zarządzeń pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej. Z uwagi na to, że braki formalne skargi kasacyjnej nie zostały uzupełnione, WSA w Gdańsku postanowieniem z 30 maja 2025 r. odrzucił skargę kasacyjną. Pismem z dnia 6 czerwca 2025 r. strona skarżąca wniosła o przywrócenie terminu do usunięcia braków formalnych skargi kasacyjnej. Uzasadniając wniosek wskazano, że 5 czerwca 2025 r. pełnomocnik strony skarżącej otrzymał postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej, z uzasadnienia którego pozyskano informację, iż przyczyną odrzucenia skargi kasacyjnej jest okoliczność braku udzielenia odpowiedzi na wezwanie, które zostało wyrażone w piśmie WSA w Gdańsku z dnia 18 kwietnia 2025 r. przez złożenie wniosku o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie lub oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy. Strona skarżąca zaznaczyła, że do dnia doręczenia ww. postanowienia jej pełnomocnik funkcjonował w przekonaniu, że odpowiedź na wezwanie została przekazana do WSA w Gdańsku w terminie wynikającym z tego wezwania, tj. do dnia 29 kwietnia 2025 r. Podano, że odpowiedź na wezwanie została przygotowana i podpisana przez pełnomocnika, a następnie przekazana osobie zajmującej się wysyłką w Krajowym Zasobie Nieruchomości z siedzibą w Warszawie (dalej jako: "KZN") w dniu 28 kwietnia 2025 r. Następnego dnia rano pełnomocnik KZN odebrał z kancelarii egzemplarz "a/a" tego pisma, na którym znajdowała się pieczątka wskazująca na dokonanie wysyłki tego pisma w dniu 28 kwietnia 2025 r. wraz ze stosowną adnotację, a mianowicie: "Wysłano dnia 2025-04-28; KANCELARIA Krajowego Zasobu Nieruchomości; L.dz. [...]; list polecony". Wskazano, że w dniu 28 kwietnia 2025 r. pełnomocnik KZN przygotował drugie pismo, przy którym przedstawiono dowód uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Na egzemplarzu "a/a" tego pisma również znajdowała się tożsama z powyższą adnotacja: "Wysłano dnia 2025-04-28; KANCELARIA Krajowego Zasobu Nieruchomości; L.dz. [...]; list polecony". Skarżący podkreślił, że istotny dla obu tych przypadków jest numer [...], który wskazuje, zgodnie z zasadami wysyłki funkcjonującymi w KZN, że oba te pisma zostały przeznaczone do wysyłki w jednej kopercie. Jest to też zgodne z faktami, które pamięta pełnomocnik KZN, który przygotował dwa pisma i jedną etykietę z uwagi na tożsamość adresata. Podano, że zgodnie z zasadami wysyłki funkcjonującymi w KZN edycji i rejestracji dokonuje w ramach systemu EZD (Elektroniczne Zarządzanie Dokumentacją) osoba odpowiedzialna merytorycznie za daną sprawę i później przekazuje wydrukowaną etykietę zawierającą dane adresata wraz z przesyłką pracownikowi odpowiedzialnemu za techniczne przygotowanie wysyłki. Pracownik odpowiedzialny za wysyłkę dobiera kopertę stosowną do objętości przygotowanej korespondencji, nakleja na kopercie etykietę, wsuwa korespondencje do przygotowanej koperty i zakleja ją. Tak przygotowana korespondencja jest później przekazywana przez listonosza. W ocenie Skarżącego, biorąc pod uwagę treść uzasadnienia postanowienia WSA w Gdańsku z 30 maja 2025 r., wydaje się, że pismo, przy którym przedstawiono dowód uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, dotarło do WSA w Gdańsku, choć w uzasadnieniu wskazano jedynie, że wpis został uiszczony w dniu 25 kwietnia 2025 r., co jest zgodne z datą przelewu z rachunku KZN na rachunek sądu. Ponad wszelką jednak wątpliwość do sędziego sprawozdawcy w niniejszej sprawie nie dotarło natomiast pismo KZN zawierające wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Z powyższego, zdaniem KZN, wynikają następujące możliwości: 1) albo korespondencja z KZN zaginęła; 2) albo wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie zaginął już w sądzie; 3) albo do koperty zawierającej korespondencję z 28 kwietnia 2025 r. do WSA w Gdańsku, na skutek omyłki pracownika kancelarii KZN, nie został włożony wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Pełnomocnik KZN wskazał, że zgodnie z jego pamięcią ww. wniosek został przygotowany w dwóch egzemplarzach - jednym dla sądu, drugim "a/a", jednak nie jest w stanie wskazać jedynej przyczyny zaistniałego stanu rzeczy, również pracownicy zajmującymi się obsługą kancelarii KZN nie potrafili wskazać ani też wykluczyć którejś z ww. hipotez. Pierwsza z tych hipotez wydaje się najmniej prawdopodobna, a wręcz niemożliwa, ponieważ ani w osobistych doświadczeniach pełnomocnika KZN, ani dotychczasowej historii KZN taki przypadek nie miał miejsca. Druga z hipotez również wydaje się mało prawdopodobna. Natomiast trzecia z nich mogła zaistnieć, ponieważ podobna sytuacja miła już miejsce w KZN kilka lat temu. Skarżący podał, że pracownik KZN zajmujący się w dniu 28 kwietnia 2025 r. wysyłką korespondencji w KZN nie potrafił wskazać, czy ostatecznie włożył, czy też nie włożył do koperty okazywanej mu korespondencji. Należy przyjąć tym samym, że termin na udzielenie odpowiedzi na wezwanie do usunięcia braków skargi kasacyjnej nie został dochowany z powodu omyłki pracownika prowadzącego wysyłkę w KZN. Zaznaczono, że pracownik KZN zajmujący się w dniu 28 kwietnia 2025 r. wysyłką korespondencji w KZN nie posiadał w tych czynnościach dużego doświadczenia, ponieważ do jego codziennych obowiązków należy archiwizacja, a czynności związane z wysyłką pełnił w zastępstwie z uwagi na urlop innego pracownika. Pracownik ten starał się usprawiedliwić ewentualny swój błąd brakiem doświadczenia oraz realizacją licznych obowiązków służbowych tego dnia, w tym rejestracji i prowadzeniu pilnej i terminowej korespondencji KZN przychodzącej i wychodzącej. Nadto pracownik ten wskazał na gorsze samopoczucie i obniżoną koncentrację w dniu 28 kwietnia 2025 r., jak również w dniu wcześniejszym, związaną - jak się wyraził - z "kobiecymi sprawami". Odwołując się do orzecznictwa sądowego Skarżący zaznaczył, że tego rodzaju błąd nie może być automatycznie interpretowany jako efekt braku należytej dbałości o swoje interesy. Doświadczenie życiowe wskazuje na możliwość zaistnienia drobnych pomyłek poznawczych, w tym związanych z czynnością pisania (adresowania koperty), czy pakowania korespondencji do koperty - jak w niniejszej sprawie - pomimo subiektywnej koncentracji osoby wykonującej dane zadanie, pomimo ponownego sprawdzenia wykonania tego zadania oraz pełnego przeświadczenia, że wykonało się je prawidłowo. Nie można zatem zbyt rygorystycznie ocenić tego rodzaju omyłek, mając również na względzie pewien szczególny zbieg okoliczności, który pojawił się w danej chwili (natężenie pracy, silne wzruszenia emocjonalne), gdyż w tym przypadku zasadna wydaje się maksyma errare humanum est. Rozpoznając powyższy wniosek Sąd pierwszej instancji uznał, że nie zawiera on usprawiedliwionych podstaw. Zdaniem tego Sądu skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do usunięcia braków formalnych skargi kasacyjnej. Nie uzasadniają przywrócenia uchybionego terminu okoliczności takie, jak dopuszczenie się choćby lekkiego niedbalstwa przez stronę, czy też niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw (zob. postanowienie NSA z dnia 11 czerwca 2014 r. sygn. akt I OZ 414/14, LEX nr 1480920). Sąd meriti podkreślił przy tym, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, jeśli strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa (zob. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2014 r. sygn. akt II GZ 223/14, LEX nr 1465314). Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", postanowił jak w sentencji. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł KZN. Zaskarżając powyższe postanowienie w całości, zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj.: 1) art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia w sposób wadliwy i niepełny, w szczególności poprzez nieustosunkowanie się do wszystkich okoliczności faktycznych i argumentów podnoszonych przez stronę, a zwłaszcza nieuwzględnienie realnej możliwości popełnienia błędu przez pracownika sądu przyjmującego korespondencję; 2) art. 83 § 3 P.p.s.a. w zw. z art. 17 Prawa pocztowego polegające na nieuwzględnieniu, że skarżący przedłożył dowód nadania pisma, który w świetle przepisów prawa stanowi dowód jego wniesienia do sądu; 3) art. 86 § 1 P.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że skarżący ponosi winę w uchybieniu terminowi, podczas gdy ze zgromadzonego materiału wynika, iż to ewentualne uchybienie było skutkiem nadzwyczajnych, usprawiedliwionych okoliczności i nie można przypisać stronie choćby lekkiego niedbalstwa. W oparciu o powyższe zarzuty żalący się wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku oraz przywrócenie terminu do złożenia przedmiotowego oświadczenia, które to oświadczenie zostało faktycznie przygotowane przez pełnomocnika skarżącego, a brak jego odnalezienia w aktach sprawy wynika z nadzwyczajnych i usprawiedliwionych okoliczności, pozostających poza sferą zawinienia skarżącego. W uzasadnieniu zażalenia powyższe zarzuty szerzej umotywowano. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 zdanie 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Warunkiem skuteczności wniosku o przywrócenie uchybionego terminu jest łączne spełnienie przesłanek ustanowionych w przepisach art. 86 i art. 87 P.p.s.a.: uprawdopodobnienie przez stronę braku winy w uchybieniu terminu (art. 86 § 1 i art. 87 § 2), spowodowanie przez uchybienie terminu ujemnych skutków dla strony (art. 86 § 2), dochowanie terminu do wniesienia wniosku (art. 87 § 1), dopełnienie uchybionej czynności (art. 87 § 4). Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia powinien zatem powoływać się na okoliczności wskazujące na brak winy skarżącego w uchybieniu terminu, które zapewniają uprawdopodobnienie zasadności tego wniosku. Sąd pierwszej instancji trafnie ocenił, że strona skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu, gdyż okoliczności podane we wniosku o przywrócenie terminu nie dają podstaw do przyjęcia, że uchybienie było niezawinione. Kryterium braku winy jako przesłanki zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania staranności przy dokonywaniu czynności. Powszechnie przyjmuje się - jako kryterium przy ocenie istnienia winy lub jej braku w uchybieniu terminu procesowego - obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia z 14 stycznia 1972 r., II CRN 448/71, OSPiKA 1972, z. 7-8, poz. 144), czy postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lutego 2015r., sygn. akt I OZ 104/15 (LEX nr 1643284). Przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia z dnia 6 października 1998 r., II CKN 8/98, LEX nr 50679). Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyroku z dnia 14 maja 1998 roku, sygn. akt IV SA 1153/96 (LEX nr 45637), brak winy w uchybieniu terminu należy przyjąć wtedy, gdy zainteresowany nie był w stanie przeszkody pokonać (usunąć) przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych, nie ryzykując własnym bądź innych zdrowiem, życiem lub narażając siebie bądź innych na poważne straty majątkowe. Jak wynika z akt sprawy strona skarżąca ustanowiła swoim pełnomocnikiem własnego pracownika, dokładnie - osobę zatrudnioną na stanowisku radcy prawnego. W okolicznościach przedmiotowej sprawy podkreślenia wymaga przede wszystkim to, że pełnomocnik jest osobą dokonującą czynności procesowych w imieniu i na rzecz swojego mandanta, co oznacza, że czynności procesowe (i zaniechania) pełnomocnika oceniane są w taki sposób, jakby sama strona ich dokonywała, tyle że przy wykorzystaniu fachowej pomocy. Wszelkie działania pełnomocnika traktuje się jak czynności i zaniechania osoby reprezentowanej. Od dawna w orzecznictwie utrwalony jest pogląd, wedle którego zawinienie pełnomocnika jest zawinieniem strony. Mocodawcę obciążają przeto wszelkie skutki - zarówno pozytywne jak i negatywne - działań i zaniechań pełnomocnika. W tej sytuacji należy wskazać, że problemy w kontaktach KZN z jej pracownikami, w tym z wybranym przez KZN pełnomocnikiem, jak również kwestie przekazywania sobie informacji wewnątrz KZN i obieg dokumentów tamże należą do kategorii stosunków wewnętrznych pomiędzy mandantem, a jego pełnomocnikiem i nie uzasadniających przywrócenia terminu do dokonania czynności prawnej. Powyższe świadczy wyłącznie o braku wymaganej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych. Przy czym w stosunku do fachowego pełnomocnika miernikiem tym jest staranność szczególna (por. np. wyrok NSA z dnia 2 października 2015 r., sygn. akt II OSK 148/14, LEX nr 1987030). Niezasadny okazał się również zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 P.p.s.a. Wskazać należy, że zarzut taki może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie rozstrzygnięcia sądu nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny ustalił lub przyjął za podstawę orzekania (por. uchwałę składu siedmiu sędziów NSA z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. II FPS 8/09, ONSAiWSA 2010 r., nr 3, poz. 39). Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a samo uchybienie musi uniemożliwiać kontrolę kasacyjną zaskarżonego orzeczenia. Za jego pomocą nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, czy też stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego. W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia zawarł zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. W tym stanie rzeczy trafnie przyjęto, że w niniejszej sprawie nie zachodzi przesłanka ustanowiona w art. 86 § 1 P.p.s.a., warunkująca przywrócenie uchybionego terminu, a zatem postanowienie Sądu pierwszej instancji odpowiada prawu. Z powyższych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji.