II OZ 160/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Tomasz Bąkowski po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J.L. i H.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 lutego 2023 r., sygn. akt II SA/Po 773/22 o odmowie przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi oraz odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi J.L. i H.M. na decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 7 września 2022 r., nr WOA.7721.179.2022.ARO w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 6 lutego 2023 r., sygn. akt II SA/Po 773/22, odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi J.L. i H.M. na decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 7 września 2022 r., nr WOA.7721.179.2022.ARO w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego (pkt 1), odrzucił skargę (pkt 2) oraz postanowił o zwrocie stronie skarżącej kwoty 500 (pięćset) złotych tytułem uiszczonego wpisu stałego od skargi (pkt 3). Postanowienie to zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. J.L. oraz H.M., reprezentowane przez pełnomocnika – r. pr. M.D. – złożyły skargę na wyżej powołaną decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (dalej: "WWINB"). Skarga została złożona w piśmie z dnia 3 października 2022 r. W odpowiedzi na skargę WWINB wniósł o jej oddalenie. Organ odwoławczy w pełni podtrzymał swoje stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. W związku z dostrzeżonymi brakami formalnymi skargi, Przewodnicząca Wydziału II wezwała pełnomocnika Skarżących do uzupełnienia braków formalnych poprzez nadesłanie jednego egzemplarza odpisu skargi poświadczonego za zgodność z oryginałem lub własnoręcznie podpisanego oraz nadesłanie numeru PESEL. Wezwanie zawierało pouczenie, że nieusunięcie braków formalnych w terminie siedmiu dni od dnia jego doręczenia będzie skutkować odrzuceniem skargi. Wezwanie do usunięcia braków formalnych wraz z odpisem odpowiedzi na skargę zostało doręczone pełnomocnikowi Skarżących w dniu 3 listopada 2022 r., tj. w czwartek. Do dnia 10 listopada 2022 r. nie wpłynęło żadne pismo strony skarżącej w przedmiocie braków formalnych. Pismem z dnia 15 listopada 2022 r. (złożonym osobiście w Biurze Podawczym Sądu) pełnomocnik Skarżących wniósł o przywrócenie terminie do "udzielenia odpowiedzi na zobowiązanie zwarte w wezwaniu z dnia 31 października 2022 roku" z uwagi na błąd sekretariatu wysyłającego w dniu 7 listopada 2022 r. odpowiedzi na wezwanie Sądu. Pełnomocnik podniósł, że pismo z odpowiedzią na wezwanie Sądu zostało zwrócone do kancelarii w dniu 15 listopada 2022 r., ponieważ koperta z odpowiedzią została opatrzona błędnym adresem Sądu. Pełnomocnik stwierdził, że osoba pracująca w sekretariacie dopiero rozpoczęła pracę w kancelarii i wysłała pismo na błędny adres, pomimo treści pisma wskazującego wprost na adres właściwego organu, tj. Sądu. Było to, według pełnomocnika, wynikiem błędu pracownika sekretariatu, a nie strony skarżącej. Pełnomocnik dodał jeszcze, że brak przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych będzie rodzić skutek w postaci odrzucenia skargi, co wywoła negatywne dla jego mandantek konsekwencje. Do wniosku dołączono oświadczenie pracownika sekretariatu kancelarii, trzy sztuki odpisu wniosku oraz pismo z dnia 7 listopada 2022 r. Pełnomocnik uczestniczki postępowania A.M. – adw. Ł.J. – po zapoznaniu się z aktami sprawy, odpowiedział na wniosek Skarżących o przywrócenie terminie do uzupełnienia braków formalnych skargi. W piśmie z dnia 5 grudnia 2022 r. pełnomocnik uczestniczki postępowania wniósł o oddalenie wniosku, a tym samym odrzucenie skargi jako niedopuszczalnej. Pełnomocnik uczestniczki postępowania podniósł, że problemy z funkcjonowaniem sekretariatu, czy konkretnych pracowników kancelarii pełnomocnika Skarżących nie mogą świadczyć o tym, że Skarżące bez własnej winy nie uczyniły zadość wezwaniu Sądu. Skarżące decydując się na korzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika muszą liczyć się z tym, że wszelkie zaniedbania z jego strony obciążają je ze wszystkimi tego konsekwencjami. Z daleko posuniętej ostrożności pełnomocnik uczestniczki postępowania podniósł, w razie przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych, że zaskarżona decyzja WWINB odpowiada prawu prezentując własną argumentację na poparcie tego stanowiska. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienie braków formalnych skargi nie zasługiwał na uwzględnienie, tym samym skarga podlega odrzuceniu. Sąd podkreślił, że Skarżące spełniły wymóg nadesłania wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych w terminie siedmiu dni od dnia ustania przyczyny. W dniu, w którym spostrzeżono błędne zaadresowanie korespondencji do Sądu, sporządzono wniosek i złożono go w Biurze Podawczym Sądu. Skarżące uzupełniły także braki formalne, a więc wskazały nr PESEL oraz dołączyły brakujący odpis skargi wraz z załącznikami. W ocenie Sądu Skarżące nie uprawdopodobniły jednak braku swojej winy w zakresie terminowości dokonania czynności procesowej, jaką jest uzupełnienie braków formalnych skargi. Mimo spełnienia pozostałych przesłanek przywrócenia terminu nie ma to żadnego wpływu na ostateczny wynik sprawy. Korespondencja sądowa została doręczona w dniu 3 listopada 2022 r. Fakt ten został odnotowany na zwrotnym potwierdzeniu odbioru. Pełnomocnik Skarżących odebrał korespondencję i, jak twierdzi, zastosował się do wezwania Sądu. Z jego relacji wynika, że w dniu 7 listopada 2022 r. została nadana odpowiedź na wezwanie, jednakże z uwagi na błędne zaadresowanie korespondencji przez pracownicę sekretariatu kancelarii, korespondencja nie dotarła do Sądu na czas. Na tę okoliczność przedłożono oświadczenie pracownicy, które miało poświadczyć prawdę, a także kopertę, w której odpowiedź na wezwanie Sądu miała zostać nadana. Z koperty wynika, że rzeczywiście wskazano nieprawidłowy adres Sądu, a także fakt nadania przesyłki w dniu 7 listopada 2022 r. Sąd zaznaczył, że do wniosku o przywrócenie terminu nie dołączono, wbrew deklaracji pełnomocnika Skarżących, pisma z dnia 7 listopada 2022 r. Nie ma nigdzie pisma, z którego wynikałoby, że pełnomocnik Skarżących zastosował się do wezwania Sądu. Według Sądu to jednak nie ma żadnego znaczenia dla sprawy. Nawet gdyby pełnomocnik dołączył to pismo, pogląd Sądu o konieczności odmowy przywrócenia terminu pozostawałby niezmieniony. Sąd zauważył, że pełnomocnik profesjonalny zastępuje swoich mandantów ze wszystkimi tego konsekwencjami. Ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika sprowadza konsekwencje jego działań, a także osób działających w jego imieniu na osobę udzielającą pełnomocnictwo. Oznacza to, że uchybienia ze strony pełnomocnika obciążają Skarżące tak, jakby same dokonały tego uchybienia. Zdaniem Sądu, pełnomocnik Skarżących dopuścił się uchybienia, które skutkowało nienadesłaniem korespondencji na czas, a przez tą niedbałość przywrócenie terminu do uzupełnienia braków skargi nie może mieć miejsca. J.L. i H.M., reprezentowane przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosły zażalenie na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zaskarżając je w całości oraz wnosząc o uchylenie postanowienia w całości oraz o przywrócenie Skarżącym terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania w postaci normy z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej: "p.p.s.a."), które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez błędną i nadmiernie formalistyczną interpretację powyższej normy polegającą na przyjęciu, iż błąd pisarski pracownika sekretariatu Kancelarii w której czynności zawodowe wykonuje pełnomocnik w żadnych okolicznościach nie może zostać uznany za okoliczność pozwalającą na przyjęcie, iż strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, gdy prawidłowa wykładnia niniejszego przepisu winna zakładać każdoczesną ocenę stanu faktycznego w konkretnej sprawie, w szczególności ustalenie winy bądź jej braku obciążającej stronę (a w okolicznościach niniejszej sprawy – pełnomocnika), czego konsekwencją winno być uznanie braku winy Stron odnośnie nie dokonania w terminie czynności polegającej na uzupełnieniu braków formalnych skargi w okolicznościach niniejszego postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 87 § 1 i 2 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Natomiast stosownie do art. 88 p.p.s.a., spóźniony wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuca. Z brzmienia powołanych przepisów wynika, że Sąd w pierwszej kolejności bada, czy wniosek o przywrócenie terminu został wniesiony z zachowaniem terminu. Dopiero w razie uznania, że termin ten został zachowany, badaniu podlegają przesłanki uprawdopodobniające brak winy w uchybieniu terminu do dokonania danej czynności procesowej. W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji sprostał powyższemu. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie czy trafnie Sąd I instancji ocenił, że Skarżące nie uprawdopodobniły braku swojej winy w zakresie terminowości dokonania czynności procesowej, jaką jest uzupełnienie braków formalnych skargi. Na tak postawione pytanie należało udzielić odpowiedzi twierdzącej. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia (postanowienie NSA z dnia 18 sierpnia 2000 r., sygn. akt III SA 1716/99, LEX nr 45409). Jeżeli natomiast strona reprezentowana jest przez profesjonalnego pełnomocnika, przy ocenie możliwości przywrócenia terminu należy uwzględnić wiedzę i konieczność zachowania należytej staranności przez tego pełnomocnika (wyrok SN z dni 21 lutego 2002 r., sygn. akt I PKN 903/00, OSNP – wkł. 2002/19/11). Ponadto, przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminu, należy wziąć pod uwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez nią działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 października 1998 r., sygn. akt II CKN 8/98, LEX nr 50679). Należy podzielić również pogląd, iż nieuwagi lub zaniedbania nie można kwalifikować jako braku winy, będącego przesłanką przywrócenia uchybionego terminu (postanowienie NSA z dnia 28 maja 2004 r., sygn. akt FZ 93/04, niepubl.). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z przedstawionych we wniosku oraz zażaleniu okoliczności nie można wysnuć wniosku, iż Skarżące skutecznie uprawdopodobniły brak winy w uchybieniu terminowi. Przede wszystkim wskazać należy, że Skarżące były reprezentowane przez profesjonalnego pełnomocnika, który jako osoba zaznajomiona z regulacjami dotyczącymi terminów składania środków zaskarżenia i mająca doświadczenie w tym zakresie, działając czy to samodzielnie, czy też posługując się osobami trzecimi, powinien dołożyć należytej staranności przy podejmowaniu wszelkich czynności w tym zakresie. Oznacza to, że nawet w sytuacji zlecenia pewnych czynności swojemu pracownikowi nie jest on zwolniony z obowiązku starannego ich wykonania. Wobec czego profesjonalny pełnomocnik dochowując należytej staranności powinien był sprawować pieczę nad prawidłowością zaadresowania przesyłki kierowanej do sądu, znając konsekwencje jakie może przynieść uchybienie w tym zakresie, w tym błędne adresowanie. Podkreślić należy, że w orzecznictwie jednoznacznie wskazuje się, że w sprawach, w których stronę reprezentuje profesjonalny pełnomocnik, kryterium braku winy w uchybieniu terminu należy oceniać z uwzględnieniem podwyższonego miernika staranności, jakiej można wymagać od profesjonalnych uczestników obrotu prawnego. Tym bardziej, że skutki prawne działań i zaniechań pełnomocnika obciążają reprezentowaną przez niego stronę postępowania. (por. postanowienie NSA z dnia 25 listopada 2021 r., sygn. akt I OZ 484/21) Procedura zmierzająca do przywrócenia terminu, któremu strona uchybiła, może być wdrożona dopiero po stwierdzeniu, że czynność procesowa podjęta przez stronę jest – właśnie na skutek upływu terminu – bezskuteczna. Stwierdzenie takie wynika najczęściej z postanowienia sądu o odrzuceniu pisma procesowego. W niniejszym przypadku odrzucenie skargi było konsekwencją nieuzupełnienia braków formalnych. Jednocześnie Sąd I instancji zaskarżonym postanowieniem odmówił Skarżącym przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi uznając, że Skarżące nie uprawdopodobniły braku winy w uchybieniu terminu, w konsekwencji odrzucił skargę. Takie postępowanie nie może być uznane za właściwe, gdyż w pierwszej kolejności przedmiotem procedowania przez Sąd I instancji powinien być wniosek strony o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Odrzucenie skargi z powodu odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia jej braków bez oczekiwania na prawomocne zakończenie ewentualnego postępowania zażaleniowego należy uznać za przedwczesne. (por. postanowienie NSA z dnia 28 listopada 2019 r., sygn. akt I GZ 376/19) Jednakże złożenie wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi nie stanowi okoliczności, która czyni wadliwym odrzucenie skargi. Jeśli jednak Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrzyłby pozytywnie kwestię przywrócenia terminu, to wówczas byłaby podstawa do uchylenia postanowienia o odrzuceniu skargi, albowiem w takim przypadku zaistniałyby podstawy aby termin został na nowo wyznaczony. Nie mniej w niniejszym przypadku, uchylanie postanowienia o odrzuceniu skargi byłoby zbytnim formalizmem oraz kłóciłoby się z zasadą ekonomiki procesu. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.