I GZ 376/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Grzelak po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia P.O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 6 września 2019 r. sygn. akt I SA/Gd 1277/19 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, odrzucenia skargi i zwrotu wpisu sądowego w sprawie ze skargi P.O. na informację Zarządu Województwa Pomorskiego z dnia [...], nr [...] w przedmiocie: nieuwzględnienia protestu postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (dalej: "WSA") postanowieniem z dnia 6 września 2019 r., sygn. akt I SA/Gd 1277/19, odmówił P.O. (dalej: "skarżący") przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi na informację Zarządu Województwa Pomorskiego z dnia 18 czerwca 2019 r., odrzucił powyższą skargę oraz zwrócił skarżącemu kwotę 200 zł uiszczoną tytułem wpisu sądowego od skargi. W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd I instancji wskazał, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 8 lipca 2019 r., skarżący został wezwany do uzupełnienia braku formalnego skargi, poprzez podanie swojego numeru PESEL w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Przesyłka zawierająca przedmiotowe wezwanie została wysłana na adres skarżącego i doręczona dorosłemu domownikowi H.P. 19 lipca 2019 r. (zwrotne poświadczenie odbioru (zpo) - k.19 akt sądowych). Na zpo odnotowano również, że przedmiotową przesyłkę pozostawiono w placówce pocztowej we W., o czym w dniu 19 lipca 2019 r. umieszczono zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej. Pismem z 31 lipca 2019 r. skarżący wniósł o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi jednocześnie go uzupełniając. Wskazał, że w dniach od 12 do 27 lipca 2019 r. przebywał na urlopie wypoczynkowym poza granicami Polski, a przedmiotową przesyłkę odebrała sąsiadka przekazując ją skarżącemu w dniu 30 lipca 2019r. WSA uznał, że skarżący uzupełnił brak formalny skargi z uchybieniem terminu, którego koniec upłynął z dniem 26 lipca 2019 r. Jednocześnie, zdaniem Sądu I instancji skarżący w żaden sposób nie uprawdopodobnił podniesionych we wniosku okoliczności, mających usprawiedliwić uchybienie przez niego terminowi do uzupełnienia braku formalnego skargi, ograniczając się wyłącznie do gołosłownych twierdzeń, że w okresie od 12 do 27 lipca 2019 r. przebywał na urlopie wypoczynkowym za granicą oraz, że wbrew adnotacji widniejącej na zpo, została ona odebrana nie przez dorosłego domownika, lecz przez sąsiadkę. W zażaleniu na powyższe rozstrzygnięcie skarżący, reprezentowany przez radcę prawnego wniósł o zmianę postanowienia o odmowie przywrócenia terminu oraz uchylenie postanowienia o odrzuceniu skargi oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji a także o zwrot kosztów postępowania w sprawie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 58 § 1 pkt 3 i art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy przez niewłaściwe ich zastosowanie i błędne przyjęcie, że okoliczności przedstawione we wniosku nie uprawdopodobniają, że do uchybienia terminu do wykonania czynności doszło bez winy skarżącego. Skarżący podniósł, że urlop spędzał w Gruzji a że prowadzi własną działalność gospodarczą i nie wypełnia druków urlopowych stąd wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu nie był w stanie przedłożyć odpowiednich zaświadczeń. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że doręczeń pism osobie fizycznej dokonuje się osobiście (art. 67 § 1 p.p.s.a.) w mieszkaniu, w miejscu pracy lub tam, gdzie się adresata zastanie (art. 69 p.p.s.a.). Jeżeli doręczający nie zastanie adresata w mieszkaniu, może doręczyć pismo dorosłemu domownikowi, a gdyby go nie było – zarządcy domu lub dozorcy, jeżeli nie mają oni sprzecznych interesów w sprawie i podjęli się oddania mu pisma (art. 72 § 1 p.p.s.a.). Jednocześnie zgodnie z art. 73 p.p.s.a. w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65–72, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe albo w urzędzie gminy (§ 1). Zawiadomienie o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe (§ 2). W przypadku niepodjęcia pisma w terminie pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy (§ 3). Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia 14-dniowego okresu (§ 4). W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że wystarczającym dowodem podjęcia się przez domownika oddania pisma adresatowi jest złożenie przez niego podpisu na "potwierdzeniu" odbioru pisma, o ile zawiera ono informację, że doręczenie następuje do rak osoby, która podjęła się oddania pisma adresatowi. Nieobecność adresata pod wskazanym przez niego adresem do doręczeń np. z powodu wyjazdu na urlop, nie powinna stanowić samoistnej przesłanki uznania doręczenia za bezskuteczne i to zarówno wtedy, gdy miała charakter chwilowy, jak też dłuższy. Żaden z przepisów nie uzależnia bowiem skuteczności doręczenia pisma dorosłemu domownikowi od przyczyn nieobecności adresata oraz miejsca jego pobytu w chwili doręczenia. Należy też wskazać, że z uwagi na zakres i charakter możliwych relacji między adresatem i współlokatorem nie należy też oczekiwać, aby ich oceny dokonywał doręczyciel w chwili przekazywania przesyłki. Przenosząc powyższe uwagi o charakterze ogólnym na grunt rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że potwierdzenie przez samego skarżącego, iż Pani H.P., która odebrała wzmiankowaną korespondencję z WSA, adresowaną prawidłowo do (ówczesnego), miejsca zamieszkania strony przekazała ją P.O. w dniu 30 lipca 2019 r. (v. uzupełnienie skargi wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu z 31 lipca 2019 r.) powoduje, że zarówno kwestia niepoprawnego (wykluczającego się) wypełnienia druku zpo, gdzie wskazano, iż przesyłkę odebrał domownik, który zobowiązał się do przekazania przesyłki do rąk adresata oraz, że przesyłkę złożono w Urzędzie Pocztowym nie powoduje takiej wadliwości, która z tych powodów uzasadniałaby uchylenie zaskarżonego postanowienia. Istotne jest bowiem, że przesyłka zawierająca zarządzenie do uzupełnienia braków formalnych skargi została przekazana skarżącemu, jak już powiedziano, w dniu 30 lipca 2019 r. W takiej bowiem sytuacji, a więc wówczas, gdy informacja o doręczeniu pisma dotrze do adresata z opóźnieniem uniemożliwiającym podjęcie czynności procesowej w terminie, nie będzie to samoistną podstawą obalenia domniemania skuteczności doręczenia (które zostało dokonane prawidłowo), lecz wyłącznie przesłanką mogącą uzasadniać przywrócenie terminu. W sprawie niniejszej WSA wydał postanowienie, w którym rozstrzygnął jednocześnie dwie kwestie. Mianowicie: (pkt 1) na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a. odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi uznając, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu, gdyż jedynie gołosłownie stwierdził, iż w okresie od 12 do 27 lipca 2019 r. przebywał na urlopie wypoczynkowym za granicą; oraz (pkt 2) odrzucił skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. wobec odmowy przywrócenia terminu do jej wniesienia. Takie rozstrzygnięcie nie może być uznane za prawidłowe, gdyż w pierwszej kolejności przedmiotem procedowania przez Sąd I instancji powinien być wniosek strony o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Odrzucenie skargi z powodu odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia jej braków bez oczekiwania na zakończenie ewentualnego postępowania zażaleniowego należy uznać za przedwczesne. Zgodnie z art. 87 § 1 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (termin ten został w sprawie dochowany). Wedle natomiast art. 87 § 2 p.p.s.a. w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i winno być traktowane w sposób ścisły – może nastąpić wyłącznie w sytuacji, gdy niedochowanie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych okolicznościach wysiłku (postanowienie NSA z 15 lipca 2014 r., II FZ 832/14; postanowienie NSA z 9 września 2014 r., I GZ 499/14; postanowienie NSA z 2 października 2014 r., II OZ 1011/14; postanowienie NSA z 28 lutego 2018 r., II FZ 96/18 te i kolejne cytowane orzeczenia dostępne są na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Jak słusznie stwierdził w zaskarżonym postanowieniu Sąd I instancji, kryterium braku winy wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu nie jest więc możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa w tym zakresie. Tym niemniej, co niedostatecznie rozważył WSA w Gdańsku, przy ocenie winy w uchybieniu terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy (por. postanowienie NSA z 29 maja 2019 r., sygn. akt I OZ 430/19). Okoliczność ta ma istotne znaczenie przy ocenie miernika staranności wymaganego przy dokonywaniu czynności procesowych przez stronę działającą osobiście ( jak było w tej sprawie) a nie przez jej fachowego pełnomocnika. Jest przy tym oczywiste, że uprawdopodobnienie istnienia braku winy nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Pojęcie uprawdopodobnienia sprowadza się do postępowania zmierzającego do stwierdzenia istnienia lub nieistnienia określonego zdarzenia, czynności podjętej w ramach postępowania, w wyniku tego postępowania bądź wreszcie do zastępczego środka dowodowego. Z tego względu uprawdopodobnienie określane jest, jako ułatwione postępowanie dowodowe, postępowanie zmierzające do uwiarygodnienia twierdzeń, surogat, namiastkę dowodu bądź środek zastępczy dowodu niedający pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Sąd musi poddać ocenie, czy racje strony mają wyczerpujący i przekonujący charakter, który przy uwzględnieniu zasad logiki i oświadczenia życiowego, pozwala na wydanie rozstrzygnięcia określonej treści. Powyższe pozostawione jest gestii sądu, która winna być wyrazem nie dowolnej, lecz swobodnej oceny. W tej sprawie skarżący, jak już powiedziano, działając bez profesjonalnego pełnomocnika, powoływał się we wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi na swój pobyt (wypoczynkowy) poza granicami kraju w dniach 12-27 lipca 2019 r. a więc w okresie kiedy nastąpiło doręczenie zastępcze. Należy podkreślić, co było wiadome Sądowi I instancji z akt sprawy, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą, jako osoba fizyczna. Tak więc wyjaśnienie skarżącego w zażaleniu na omawiane postanowienie, że nie mógł przedstawić Sądowi I instancji druku wniosku urlopowego jest wiarygodne. Wypada przy tym podkreślić, że skoro strona działała bez fachowego pełnomocnika nie stało na przeszkodzie w wezwaniu skarżącego do uprawdopodobnienia twierdzenia, że urlop spędzał poza granicami kraju, skoro na tę okoliczność P.O. się powoływał. Nie jest bowiem wykluczone, że wówczas przedstawiłby stosowne informacje, pozwalające na odmienną ocenę jego wniosku niż tylko, jak uczynił to Sąd I instancji, że twierdzenia strony są gołosłowne. Tym bardziej, że – jak oświadczył skarżący w zażaleniu, z którym Sąd I instancji się zapoznał – urlop spędzał w Gruzji a więc kraju, który jest poza Unią Europejską. Na gruncie tej sprawy warto odnotować, że w praktyce jurydycznej tutejszego Sądu rysuje się trafna praktyka zwracania uwagi na zagadnienie wymogów formalnych w kontekście konstytucyjnego prawa do sądu. Uprawnienie strony do uzyskania kontroli aktu administracyjnego przez sąd, stanowiące konstytucyjne prawo do sądu, winno mieć prymat nad rozpoznawaniem skargi w sposób zbyt formalny i nadto rygorystyczny, toteż w razie rysujących się wątpliwości, co do określonej czynności, zwłaszcza przy zakreślonym rygorze formalnego zakończenia sprawy, należy przy uwzględnieniu okoliczności sprawy kierować się potrzebą doprowadzenia do merytorycznego jej zbadania, aby zapewnić zainteresowanym możliwie najszerszą ochronę wspomnianego prawa do sądu w (postanowienie NSA z 20 sierpnia 2013 r., II OSK 1817/13, postanowienie NSA z 5 lipca 2017 r., II FZ 339/17, postanowienie NSA z 24 maja 2013 r., II OSK 1188/13). Jakkolwiek zasady doręczeń oraz przywracania terminu do dokonania określonych czynności w postępowaniu sądowoadministracyjnym cechują się wysokim poziomem sformalizowania, stanowiącym gwarancję rzetelnie prowadzonego postępowania, należy mieć na względzie, iż owa rzetelność dotyczy również warunków przestrzegania praw strony, w szczególności prawa do sądu. Prawidłowość doręczeń pozwala stronie na realizację tegoż prawa, zaś jakiekolwiek wątpliwości w tym zakresie winny być tłumaczone na korzyść strony ( v. przykładowo postanowienia NSA z 10 października 2018 r. sygn. akt II GZ 332/18, z 13 września 2019 r. sygn. akt I GZ 263/19). Odnosząc się natomiast do wniosku strony o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, że nie może być on uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, bowiem art. 203 i 204 p.p.s.a, które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na rozstrzygnięcie Sądu I instancji Z przytoczonych powyżej względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.