II OZ 272/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jacek Chlebny po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażaleń K.P. i R.P. oraz D.K.1 i D.K.2 na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 stycznia 2026 r., sygn. akt VII SA/Wa 654/24 o odrzuceniu skargi K.P. i D.K.1 na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 18 stycznia 2024 r., nr 161/2024 w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia postanawia: 1. odrzucić zażalenia R.P. i D.K.2; 2. oddalić zażalenia K.P. i D.K.1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 23 stycznia 2026 r., VII SA/Wa 654/24, odrzucił skargę K.P. i D.K.1 na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z 18 stycznia 2024 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia. W uzasadnieniu wskazano, że skarga nie została opłacona. Zażalenia wnieśli K.P. i R.P. oraz D.K.1 i D.K.2. Podnieśli, że zastosowanie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 934 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) narusza prawo do sądu, o którym mowa w art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wskazali też, że Sąd powinien ponownie rozpoznać ich wnioski o przyznanie prawa pomocy, uwzględniając "skalę toczących się przeciwko nam postępowań (około 380 spraw)". Wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie skargi do merytorycznego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 1. Zażalenia wniesione przez R.P. i D.K.2 podlegają odrzuceniu z uwagi na to, że nie pochodzą od stron postępowania. Zażalenie, zgodnie z art. 173 § 2 w zw. z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), może wnieść strona. W rozpoznawanej sprawie stronami są jedynie skarżące (K.P. i D.K.1) oraz organ. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 180 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w punkcie pierwszym sentencji. 2. Zażalenia K.P. i D.K.1 nie są zasadne. Zgodnie z art. 230 § 1 i § 2 p.p.s.a. od skargi pobiera się wpis stosunkowy lub stały. Stosownie natomiast do treści art. 220 § 3 p.p.s.a. skarga, od której pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlega odrzuceniu przez sąd. Z powyższych przepisów wynika zatem, że zasadą jest obowiązek uiszczenia wpisu sądowego od wnoszonego przez stronę pisma (skargi). W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji prawidłowo ustalił, że skarżące nie uiściły należnych wpisów od skargi. Skarżące miały możliwość zakwestionowania obowiązku uiszczenia wpisów od skargi i ich wysokości, z której to skorzystały, wnosząc zażalenia na zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisów. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniami z 8 kwietnia 2025 r. II OZ 546/25 i II OZ 547/25 oddalił te zażalenia, uznając, że wpisy od skargi są należne, a ich wysokość została prawidłowo ustalona. Kwestia przyznania skarżącym prawa pomocy również została prawomocnie rozstrzygnięta. Postanowieniami z 4 lutego 2025 r., VII SPP/Wa 279/24 i VII SPP/Wa 280/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie utrzymał w mocy postanowienia starszego referendarza sądowego odmawiające przyznania skarżącym prawa pomocy. Skarżące zostały bezskutecznie wezwane do wykonania prawomocnych zarządzeń wzywających do uiszczenia wpisów od skargi. W tym stanie rzeczy, wobec nieopłacenia skargi, podlegała ona odrzuceniu, stosownie do art. 220 § 1 i 3 p.p.s.a. Zaznaczyć należy, że obowiązek spełnienia wymagań formalnych i fiskalnych przez stronę, które nie są nadmierne i służą celom postępowania sądowego, nie może być postrzegany jako ograniczenie prawa do sądu. Zasada prawa do sądu zawarta w art. 45 ust. 1 Konstytucji nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniom, w tym nałożeniu na strony obowiązku dokonywania określonych czynności w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym w określonej formie i terminach. Nie ma również znaczenia dla oceny legalności odrzucenia skargi okoliczność, że skarżące są inicjatorkami wielu postępowań, które zobowiązują do ponoszenia wielu wpisów sądowych na łączną kwotę przewyższającą ich zdolności finansowe. W rozpoznawanej sprawie ocenie podlega wyłącznie prawidłowość odrzucenia skargi z uwagi na jej nieopłacenie pomimo wezwania do uiszczenia wpisu sądowego. Sąd nie ma podstawy prawnej, żeby w sprawie z jednej skargi oceniać zdolności finansowe skarżących przy uwzględnieniu innych postępowań toczących się z ich inicjatywy. Podkreślić też trzeba, że postępowanie sądowoadministracyjne jest bezwzględnie oparte na zasadzie skargowości. Inicjując takie postępowanie strona skarżąca powinna liczyć się z koniecznością uiszczenia opłat sądowych. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie drugim sentencji.