II OZ 321/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia H.Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 16 lutego 2015 r. sygn. akt II SA/Gl 513/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi H.Z. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] marca 2014 r., znak [...] w przedmiocie sprzeciwu dotyczącego zgłoszenia zamiaru wykonania robót budowlanych postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 16 lutego 2015 r. sygn. akt II SA/Gl 513/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w sprawie ze skargi H.Z. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] marca 2014 r. w przedmiocie sprzeciwu dotyczącego zgłoszenia zamiaru wykonania robót budowlanych, odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu w pierwszej kolejności Sąd wskazał, że w niniejszej sprawie wnioski skarżącego o przyznanie prawa pomocy rozpatrywane już były dwukrotnie. I tak: na skutek wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych zawartego w skardze postanowieniem z dnia 26 czerwca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zwolnił skarżącego z wpisu od skargi w kwocie przekraczającej 100 zł i odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Zażalenie skarżącego na to postanowienie zostało postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 sierpnia 2014 r. sygn. akt II OZ 789/14 oddalone. Na skutek kolejnego wniosku skarżącego z dnia 29 września 2014 r. o przyznanie prawa pomocy, rozszerzonego o ustanowienie adwokata, postanowieniem z dnia 5 listopada 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. W uzasadnieniu podał, że rozszerzony wniosek nie znajduje uzasadnienia, a sytuacja skarżącego nie zmieniła się w stosunku do poprzedniej na tyle, by zachodziły przesłanki do uwzględnienia wniosku. Zażalenie na powyższe orzeczenie postanowieniem z dnia 11 grudnia 2014r. sygn. akt II OZ 1319/14 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił. Następnie postanowieniem z dnia 26 stycznia 2015 r. Sąd pierwszej instancji odrzucił skargę strony z uwagi na nieuiszczenie wpisu w terminie. Kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący złożył w piśmie z dnia 3 lutego 2015 r. wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w postępowaniu dotyczącym skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu skarżący powtórzył swą poprzednią argumentację, stwierdzając że pomaga również innej osobie w podeszłym wieku. W ocenie Sądu wniosek skarżącego nie zasługiwał na uwzględnienie. W uzasadnieniu swojego stanowiska Sąd pierwszej instancji wskazał na przepisy art. 245 § 1 i art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a.", a następnie wyjaśnił, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Nadto Sąd podniósł, że skarżący już wnosił o przyznanie mu prawa pomocy i jego wnioski były rozpoznane przez obie instancje. Nie wykazał przy tym, by jego sytuacja od tego czasu zmieniła się na tyle, by uzasadnione było dalsze przyznanie mu prawa pomocy. Jakkolwiek sytuacja skarżącego finansowo jest trudna, to jednak, co można powtórzyć za Wojewódzkim Sądem Administracyjnym i Naczelnym Sądem Administracyjnym, skarżący nie wykazał, że musi nadal utrzymywać dorosłego syna, ani nie wykazał jego ewentualnych dochodów z prac dorywczych. Nie wykazał również na czym polega pomoc osobie w podeszłym wieku, o której pisze. Jeśli pomaga jej finansowo, to znaczy, że poprzednie rozstrzygnięcia sądowe były zasadne, bowiem stwierdzono, że skarżący pewne środki finansowe mógł wygospodarować. Zdaniem Sądu nielogicznym byłoby na tym etapie sprawy przyznanie stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym, skoro stan faktyczny nie uległ zmianie na tyle, by rozstrzygnięcie miało być dla skarżącego pozytywne. Okoliczności uzasadniających zmianę stanowiska Sądu skarżący nie wykazał. Mając powyższe na uwadze i działając na podstawie 243 § 1 P.p.s.a., art. 245 § 1 P.p.s.a. oraz art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Sąd odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący domagając się jego zmiany lub uchylenia. W uzasadnieniu skarżący wskazał na "skomplikowaną politykę" i pogarszające się warunki obywateli oraz działanie organów, które utrudniają mu wykonanie koniecznych robót budowlanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie fizycznej jeśli wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z powyższego wynika więc, że instytucja zwolnienia strony od obowiązku uiszczenia kosztów postępowania ma charakter wyjątkowy i jest stosowana jedynie wobec osób znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Natomiast przepis art. 165 P.p.s.a. stanowi, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Z powyższego wynika zatem, że co do zasady możliwa jest zmiana prawomocnego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy, ale tylko gdy w sprawie zostanie spełniona przesłanka "zmiany okoliczności sprawy", przez co należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Przy czym w przepisie tym chodzi nie o jakiekolwiek zmiany, ale o takie które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznanie prawa pomocy może to być w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. W niniejszej sprawie przedmiotowe postępowanie w zakresie dotyczącym przyznania prawa pomocy jest już trzecim tego typu postępowaniem w sprawie. Na skutek złożonego przez skarżącego pierwszego z wniosków o przyznanie prawa pomocy postanowieniem z dnia 26 czerwca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zwolnił skarżącego z wpisu od skargi ponad kwotę 100 zł, a w pozostałym zakresie co do kosztów sądowych odmówił przyznania prawa pomocy. Taką ocenę Sądu pierwszej instancji zaakceptował Naczelny Sąd Administracyjny, który postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2014 r., II OZ 789/14, oddalił zażalenie skarżącego na powyższe orzeczenie Sądu pierwszej instancji. Kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym Sąd pierwszej instancji oddalił postanowieniem z dnia 5 listopada 2014 r. podnosząc, że skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania prawa pomocy. Takie stanowisko Sądu podzielił Naczelny Sąd Administracyjny, który postanowieniem z dnia 11 grudnia 2014 r., II OZ 1319/14, oddalił wniesione na powyższe orzeczenie zażalenie. Powyższe ustalenia Sądów zostały poczynione w oparciu o następujące oświadczenia skarżącego: skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z dorosłym synem. Według oświadczenia źródłem utrzymania skarżącego i syna jest świadczenie emertytalno-rentowe skarżącego w wysokości 1.097 zł. Syn skarżącego nadal nie posiada stałej pracy. Wprawdzie podejmuje dorywcze prace, jednakże skarżący nie wskazał wysokości osiąganego przez syna z tego tytułu dochodu. W zasadzie takie same okoliczności jak oceniane już poprzednio przez Naczelny Sąd Administracyjny skarżący wskazał we wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 3 lutego 2015 r. (formularz PPF). Wg oświadczenia skarżący nadal prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z synem (45 lat), który nie osiąga żadnych dochodów – wg oświadczenia aktualnie pomaga szwagierce przy domu, a źródłem utrzymania skarżącego i syna jest świadczenie skarżącego w wysokości 1.097,53 zł. Mając na uwadze powyższe rację ma Sąd pierwszej instancji, że skarżący składając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie wskazał na taką zmianę dotyczącą okoliczności faktycznych czy prawnych, które uzasadniałyby odejście od poprzedniej oceny i przyznanie skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.