II OZ 344/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Siegień po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 29 stycznia 2016 r., sygn. akt II SA/Lu 855/15 odrzucające skargę Z. W. na postanowienie Lubelskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Lublinie z dnia [...] września 2015 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 29 stycznia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odrzucił skargę Z. W. na postanowienie Lubelskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Lublinie z dnia [...] września 2015 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Sąd pierwszej instancji wskazał, że zarządzeniem z dnia 20 listopada 2015 r. skarżąca została wezwana do usunięcia braków formalnych powyższej skargi poprzez podpisanie skargi oraz nadesłanie dwóch egzemplarzy odpisów skargi poświadczonych za zgodność z oryginałem lub własnoręcznie podpisanych, w terminie siedmiu dni, od daty doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi. Odpis zarządzenia został doręczony skarżącej w dniu 25 listopada 2015 r., a więc termin do uzupełnienia braków skargi upływał 2 grudnia 2015 r. W zakreślonym terminie skarżąca nadesłała dwa odpisy skargi, nie podpisała jednak skargi złożonej do Sądu, ani nie złożyła do akt podpisanego własnoręcznie dodatkowego egzemplarza tego pisma procesowego. Odrzucając powyższą skargę, Sąd wskazał, że złożenie przez skarżącą żądanych przez Sąd odpisów skargi, celem ich doręczenia uczestnikom postępowania, nie stanowiło wypełnienia wezwania do podpisania skargi. Brak podpisu skarżącej pod skargą Sąd uznał zatem za brak formalny skargi uniemożliwiający nadanie jej prawidłowego biegu, który nie może być usunięty przez sporządzenie odpisów skargi przez sąd, co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie do odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła Z. W., reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu adwokata D. P., zarzucając mu naruszenie art. 6 w zw. z art. 49 § 1 oraz art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. poprzez: a) bezpodstawne przyjęcie, że niespełnienie obowiązku podpisania skargi przy jednoczesnym nadesłaniu dwóch jej podpisanych odpisów stanowi brak uniemożliwiający nadanie sprawie dalszego biegu; b) nieprawidłowe wezwanie strony do uzupełnienia braków formalnych skargi, polegające na nieudzielaniu stronie występującej w sprawie bez zawodowego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do sposobu uzupełnienia braków, w sposób który eliminowałby możliwość różnego ich rozumienia; c) nieuprawnione przyjęcie, że zachodzą w przedmiotowej sprawie przesłanki uzasadniające odrzucenie skargi. Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, oświadczając jednocześnie, że koszty te nie zostały opłacone w całości ani w części. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 46 § 1 pkt 4 P.p.s.a. każde pismo strony powinno zawierać podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. Wyjątek od tej zasady ustanowiono w § 4 tego artykułu, gdzie stwierdzono, że za stronę, która nie może się podpisać, podpisuje pismo osoba przez nią upoważniona, z wymienieniem przyczyny, dla której strona się nie podpisała. Nie budzi wątpliwości, że podpis w rozumieniu art. 46 § 1 pkt 4 P.p.s.a. powinien być własnoręczny. Z art. 57 § 1 ustawy wynika zaś, że skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym, a zatem jej obligatoryjnym elementem jest podpis. Niepodpisanie skargi jest brakiem formalnym skargi, który podlega uzupełnieniu na wezwanie Sądu, kierowane do strony skarżącej na podstawie art. 49 § 1 P.p.s.a. Sąd odrzuca skargę wówczas, gdy w wyznaczonym terminie nie uzupełniono jej braków formalnych (art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a.). W ocenie NSA kontrolowane postanowienie Sądu z dnia 29 stycznia 2016 r. jest zgodne z prawem. Z akt sprawy wynika (vide: k. 4 akt sądowych), że Z. W. nie podpisała skargi, zatem skarga zawierała brak formalny, podlegający uzupełnieniu na wezwanie Sądu. Ponadto skarżąca nie załączyła do skargi odpowiedniej liczby odpisów skargi dla uczestników postępowania. Niedołączenie natomiast przez stronę skarżącą wymaganej liczby odpisów skargi i odpisów załączników, zgodnie z art. 47 § 1 P.p.s.a. jest także brakiem formalnym skargi, o którym mowa w art. 49 § 1 w związku z art. 57 § 1 P.p.s.a., uniemożliwiającym nadanie jej prawidłowego biegu. Korzystając zatem z art. 49 § 1 P.p.s.a. Sąd wezwał skarżącą do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez jej podpisanie oraz nadesłanie dwóch egzemplarzy odpisów skargi poświadczonych za zgodność z oryginałem lub własnoręcznie podpisanych, wskazując w wezwaniu, że nieusunięci braków formalnych skargi w terminie 7 dni od odebrania wezwania spowoduje odrzucenie skargi. Skarżąca odebrała wezwanie 25 listopada 2015 r. i w zakreślonym terminie wykonała tylko pkt 2 wezwania, tj. nadesłała dwa odpisy skargi, nie wykonała natomiast pkt 1 wezwania, tj. nie podpisała skargi złożonej do Sądu. Zdaniem NSA wezwanie jest na tyle precyzyjnie zredagowane, wezwanie do usunięcia stwierdzonych braków formalnych skargi zawarto w dwóch osobnych punktach, że jego treść nie wzbudza wątpliwości interpretacyjnych i nie pozostawia wzywanemu żadnego marginesu błędu, co oznacza, że Z. W. nie może uzasadniać niewykonania pkt 1 wezwania powołując się na niejasność wezwania albo na okoliczność niezrozumienia jego oczywistej treści. Wszak obowiązek własnoręcznego podpisania skargi stanowi wymóg elementarny, a jego realizacja nie wymaga wiedzy prawniczej ani biegłości w procedurze sądowej. Tym samym w rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia art. 6 P.p.s.a. poprzez nieprawidłowe wezwanie strony do uzupełnienia braków formalnych skargi, polegające na nieudzielaniu stronie występującej w sprawie bez zawodowego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do sposobu uzupełnienia stwierdzonych braków. Podkreślić również należy, że obowiązek złożenia własnoręcznego podpisu pod skargą nie uchybia zasadzie demokratycznego państwa prawnego, mającej swe źródło w art. 2 Konstytucji RP, ani tym bardziej nie ogranicza gwarantowanego w art. 45 ust. 1 ustawy zasadniczej prawa do sądu. Niepodpisanie skargi nie powoduje bowiem automatycznego jej odrzucenia. Z doświadczenia życiowego i praktyki sądowej wynika, że ten wymóg skarżący może zwyczajnie przeoczyć. Wówczas pełna realizacja przewidzianego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP prawa do sądu polega na wezwaniu skarżącego na podstawie art. 49 § 1 P.p.s.a. do podpisania skargi w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, co Sąd uczynił. Niewykonanie dyspozycji Sądu zawartej w wezwaniu nie może usprawiedliwiać naruszenia art. 49 § 1 oraz art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Niezależnie od powyższego, przyjmując nawet, że jeden z nadesłanych podpisanych własnoręcznie odpisów skargi stanowiłby egzemplarz skargi złożonej do Sądu uzupełnionej o podpis, to w dalszym ciągu brak byłoby jednego odpisu skargi poświadczonego za zgodność z oryginałem lub własnoręcznie podpisanego, do nadesłania którego skarżąca została w określonym terminie wezwana przez Sąd. Tym samym skarżąca również w tym przypadku nie wykonałaby nałożonego na nią obowiązku, co skutkowałoby także zastosowaniem sankcji odrzucenia skargi. A zatem Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela poglądu wyrażonego w powołanych przez skarżącą postanowieniach tutejszego Sądu z dnia 9 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 1623/09 i z dnia 14 czerwca 2011 r., sygn. akt II OSK 1168/11. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego istniała rozbieżność co do oceny skutków nieuzupełnienia braków formalnych skargi w postaci odpisów skargi. Ostatecznie problem ten rozstrzygnął jednak Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 18 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 13/13, w której stwierdził, że niedołączenie przez stronę skarżącą wymaganej liczby odpisów skargi i odpisów załączników – choćby jednego – zgodnie z art. 47 § 1 P.p.s.a. jest brakiem formalnym skargi, o którym mowa w art. 49 § 1 w związku z art. 57 § 1 P.p.s.a., uniemożliwiającym nadanie skardze prawidłowego biegu, który nie może być usunięty przez sporządzenie odpisów skargi przez sąd. Poszerzony skład Naczelnego Sądu Administracyjnego w powyższej uchwale wskazał również, że: "Obowiązek dopełnienia wymagań formalnych przez stronę, które nie są nadmierne i służą celom postępowania sądowego, nie może być postrzegany jako ograniczenie prawa do sądu. Sądy administracyjne orzekają na podstawie procedury, w obrębie której toczy się postępowanie, z wykorzystaniem instrumentów będących w ich dyspozycji oraz przysługujących im kompetencji. Okoliczność, że w ramach tych kompetencji ustawodawca przewidział m.in. rozwiązania określone w art. 58 § 1 pkt 3 w zw. z art. 57 § 1 zd. 1 i art. 47 § 1 P.p.s.a., skutkujące w przypadku nieuzupełnienia braków formalnych skargi jej odrzuceniem, nie stanowi przecież o niekonstytucyjności wskazanych przepisów. W związku z tą jednoznaczną regulacją ustawową nie sposób przyjąć, że narusza ona prawo obywatela do sądu. P.p.s.a. nie zamyka drogi sądowej do dochodzenia naruszonych praw i wolności jednostki (art. 77 ust. 2 Konstytucji RP), lecz umożliwia każdemu obywatelowi skorzystanie z tego prawa w ramach określonej procedury". Dostrzegając zatem braki formalne skargi, Sąd zasadnie i prawidłowo wezwał skarżącą do ich usunięcia, a skoro skarżąca nie wykonała wezwania w zakresie podpisania skargi, to wadliwa skarga musiała zostać odrzucona na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Bezsporna okoliczność, że skarżąca wykonała wezwanie Sądu dotyczące nadesłania dwóch odpisów skargi, w świetle przedstawionych powyżej rozważań, nie usprawiedliwia braku wykonania wezwania do podpisania skargi. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a. w związku z art. 197 § 1 i § 2 w zw. z art. 194 § 1 pkt 1a) tej ustawy, postanowił jak w sentencji. Dodatkowo należy dodać, że o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez ustanowionego z urzędu adwokata orzeka wojewódzki sąd administracyjny (art. 254 P.p.s.a.).