II OZ 52/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Gliniecki po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. P. na pkt 4 postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 5 grudnia 2017 r. sygn. akt IV SAB/Po 43/15 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi R. P. na bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla powiatu poznańskiego w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie robót budowlanych postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 5 grudnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu na podstawie art. 246 § 1 pkt 1, art. 255 oraz art. 258 § 4 w pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., w pkt 1 zwolnił skarżacego od kosztów sądowych w zakresie wpisu od zażalenia z dnia 30 sierpnia 2017r. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 22 sierpnia 2017r. odrzucające zażalenie; w pkt 2 zwolnił skarżącego od kosztów sądowych w zakresie wpisu od zażalenia z dnia 20 października 2017 r. na zarządzenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 3 października 2017 r. pozostawiające bez rozpoznania wniosek o wyłączenie sędziego, w pkt 3 zwolnił skarżącego od kosztów sądowych w zakresie wpisu od zażalenia z dnia 23 listopada 2017r. na zarządzenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 7 listopada 2017 r. pozostawiające bez rozpoznania wniosek o wyłączenie referendarza sądowego, a w pkt 4 odmówił prawa pomocy w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że R. P. wniósł zażalenia na postanowienie z dnia 22 sierpnia 2017 r. oraz zarządzenia z dnia 3 października 2017 r. i z dnia 7 listopada 2017 r. Wraz z zażaleniami na powyższe orzeczenia skarżący złożył wnioski o przyznanie prawa pomocy, w których powoływał się na wzrost zadłużenia, bezdomność i pogorszenie sytuacji zdrowotnej. Sąd wyjaśnił, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony na urzędowym formularzu w dniu 7 grudnia 2016 r. dotyczył wniosku o przyznanie prawa pomocy załączonego do zażalenia na postanowienie Sądu z dnia 25 października 2016 r. Składając zażalenie na zarządzenie Sądu z dnia 7 listopada 2017 r. wraz z kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy skarżący nie dochował wymogu jego złożenia na urzędowym formularzu. Mając na uwadze fakt, iż do dnia złożenia tego wniosku nie rozpoznano wcześniejszych wniosków strony o przyznanie prawa pomocy, zasadnym jest objęcie jednym postanowieniem wniosku załączonego do zażalenia na orzeczenia Sądu z dnia 22 sierpnia 2017r., 3 października 2017r. i 7 listopada 2017r. i to bez wzywania o uzupełnienie braków formalnych wniosku, przyjmując zgodnie z treścią pisma z dnia 20 listopada 2017 r., iż jego treść odpowiadałaby wcześniejszemu formularzowi. Sąd podniósł, że skarżący w prawie każdej z ponad 200 spraw wniesionych do WSA w Poznaniu, składa wniosek o przyznanie prawa pomocy. Mimo wielokrotnych odmów przyznania prawa pomocy i oddalonych zażaleń w tym zakresie przez Naczelny Sąd Administracyjny (jak w przedmiotowej sprawie – postanowienie NSA z dnia 5 lutego 2016r. sygn. akt II OZ 108/16) skarżący składa środki zaskarżenia od wydanych w sprawie rozstrzygnięć wpadkowych wraz z kolejnymi wnioskami o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu takie postępowanie skarżącego stanowi nadużycie prawa. Skarżący inicjuje bowiem szereg postępowań sądowych w celu innym niż ochrona swych praw i wpływa na obniżenie poziomu ochrony innych podmiotów, które nie mogą w dostatecznie szybki sposób uzyskać ochrony prawnej. Kwestia zakazu nadużycia prawa do sądu jest przyjmowana także w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sprawach z zakresu prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 18 marca 2014r. sygn. akt I OZ 175/14). Sąd unając, że składanie w niniejszej sprawie zażaleń na wydane w sprawie orzeczenia wraz z wnioskami o przyznanie prawa pomocy stanowi nadużycie prawa, mając na uwadze fakt, iż WSA w Poznaniu postanowieniem z dnia 22 marca 2016r. odrzucił skargę (zażalenie na to postanowienie zostało oddalone postanowieniem NSA z dnia 16 marca 2017r. sygn. akt II OZ 268/17), stwierdził, że negatywne dla skarżącego rozstrzygnięcie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w części objętej wniesionymi przez skarżącego środkami zaskarżenia, od których winien być pobrany wpis sądowy, przy opisanej wyżej postawie skarżącego uniemożliwi ostateczne zakończenie sprawy, będzie generować koszty związane z wydawaniem kolejnych orzeczeń, ich wysyłką do stron, czy też wysyłką akt do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Uwzględniając fakt, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 17 maja 2016r. sygn. akt II OZ 477/16 zaakceptował szczególną ocenę przesłanek w zakresie przyznania prawa pomocy w sytuacji nadużycia przez skarżącego prawa do Sądu stwierdził, że zasadnym jest przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie wskazanym w pkt 1 – 3 sentencji postanowienia. Sąd podkreślił, że mając na uwadze fakt, iż skarżący zakresem złożonych w sprawie wniosków o przyznanie prawa pomocy objął również przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika oraz pozostałych kosztów sądowych, należy z całą mocą podkreślić, że zwalniając częściowo skarżącego od kosztów związanych z wpisem od konkretnych zażaleń, nie zmieniono stanowiska prezentowanego w rozpoznawanej sprawie, co do tego, że co do zasady brak jest uzasadnienia, aby skarżący korzystał z prawa pomocy. Dodatkowo zdaniem Sądu zbędne jest prowadzenie powstępowania wyjaśniającego na okoliczność pogorszenia się sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a tym samym zbędne jest ponowne uruchamianie trybu z art. 255 p.p.s.a., ale tym razem w celu uzupełnienia materiału dla weryfikacji twierdzeń wnioskodawcy o pogorszeniu się jego sytuacji majątkowej. Postanowienie o przyznaniu prawa pomocy nie może być wydane na skutek ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy, który został oparty na tych samych podstawach, co wydane już prawomocne postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy. Zatem w okolicznościach niniejszej sprawy, przy dalszym świadomym braku szczegółowego wyjaśnienia sytuacji majątkowej przez wnioskodawcę, brak jest podstaw faktycznych do przyjęcia stanowiska, że spełnione zostały warunki do przełamania mocy wiążącej postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy z dnia 18 grudnia 2015 r. Zażalenie na pkt 4 powyższego postanowienia WSA w Poznaniu z dnia 5 grudnia 2017 r. wniósł R. P. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. W pierwszej kolejności wskazać należy, że kwestia odmowy przyznania R. P. prawa pomocy została prawomocnie rozstrzygnięta. Skarżący w rozpoznawanej sprawie występował już wielokrotnie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 18 grudnia 2015 r. Sąd pierwszej instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu. Powyższe postanowienie zostało utrzymane w mocy orzeczeniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lutego 2016 r. sygn. akt II OZ 108/16. Jakkolwiek strona, po prawomocnej odmowie przyznanie prawa pomocy, może złożyć kolejny wniosek w tym zakresie, to jednak rozpoznanie tego kolejnego wniosku nie może polegać na weryfikowaniu ocen i rozstrzygnięcia objętego wcześniejszym prawomocnym postanowieniem. Wprawdzie ponowne rozstrzygnięcie w tym przedmiocie jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony. Przepis art. 165 p.p.s.a. stanowi bowiem, że "postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne". W niniejszej sprawie skarżący nie wskazał okoliczności o których mowa w w/w przepisie. Z porównania formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz twierdzeń zawartych w kolejnych pismach nie wynika, by nastąpiła taka zmiana okoliczności, która uzasadniałaby zmianę prawomocnego postanowienia. Samo twierdzenie, że jego zadłużenie wzrosło o dalsze 100 000 zł, jest chory i nie posiada dochodów bez przedstawienia jakichkolwiek dokumentów na tę okoliczność, nie może stanowić podstawy do przyznania mu prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, na mocy art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.