II OZ 720/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bożena Popowska po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 kwietnia 2014 r., sygn. akt. II SA/Kr 278/14, oddalające wniosek o wyłączenie sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Mariusza Kotulskiego od orzekania w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] stycznia 2011 r. znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania postanawia: oddalić zażalenie J. W.(dalej jako skarżący) w dniu 11 marca 2011 r. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] stycznia 2011r., znak [...] w przedmiocie umorzenia postępowania. Wyrokiem z dnia 7 grudnia 2011 r. sygn. akt II SA/Kr 604/11, WSA w Krakowie, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Skargę kasacyjną na powyższy wyrok w dniu 9 lutego 2012 r. wniósł organ. Po jej rozpoznaniu przez NSA wyrokiem z dnia 3 grudnia 2013 r., sygn. akt II OSK 1593/12, zaskarżony wyrok został uchylony, a sprawa wróciła do ponownego rozpoznania przez WSA w Krakowie pod sygn. akt II SA/Kr 278/14. Pismem z dnia [...] kwietnia 2014r. skarżący wniósł o wyłączenie od udziału w sprawie sędziego WSA w Krakowie Mariusza Kotulskiego. W uzasadnieniu wniosku podał, że prawdopodobnie wymieniony sędzia był członkiem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie, który w dniu [...] listopada 1999r. podpisał się pod niekorzystnym dla niego rozstrzygnięciem. W wypadku, gdyby okazało się, że jest to ta sama osoba – J. W. wniósł o wyłączenie sędziego, ze względu na swoją wątpliwość co do jego bezstronności i dokładności. Zakwestionował przy tym prawidłowość rozstrzygnięcia Kolegium z dnia [...] listopada 1999 r. W oświadczeniu z dnia [...] kwietnia 2014 r., złożonym w związku z wnioskiem o jego wyłączenie, sędzia Mariusz Kotulski stwierdził, że nie występują w stosunku do niego podstawy wyłączenia sędziego określone w art. 18 § 1 p.p.s.a., bowiem sprawa, w której ma orzekać dotyczy decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] stycznia 2011r., znak [...] w przedmiocie umorzenia postępowania nie zaś postanowienia z dnia [...] listopada 1999r., znak [...], w którego wydaniu uczestniczył, będąc członkiem SKO w Krakowie. Ponadto wskazano, że nie istnieją okoliczności, które mogłyby wywoływać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności stosownie do art. 19 p.p.s.a. W ocenie sędziego Kotulskiego okoliczności podniesione przez pełnomocnika skarżącego nie wskazują na możliwość wystąpienia obawy co do niezachowania przez niego wystarczającego obiektywizmu przy badaniu przedmiotowej skargi. Sędzia zaznaczył, że orzekając w niniejszej sprawie będzie związany oceną prawną zawartą w wyroku NSA z dnia 3 grudnia 2013 r., sygn. akt II OSK 1593/12. Postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2014 r., sygn. akt II SA/Kr 278/14, WSA w Krakowie oddalił wniosek J. W. o wyłączenie sędziego Mariusza Kotulskiego od orzekania w niniejszej sprawie. Sąd I instancji wskazał, że w niniejszej sprawie przesłanki wyłączenia sędziego określone w art. 19 stawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. - dalej jako p.p.s.a.), nie zachodzą, mimo że potwierdzić należy przypuszczenia J. W., iż wyznaczony obecnie do rozpoznania sprawy sędzia WSA Mariusz Kotulski był w roku 1999 r. członkiem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie i brał udział w wydaniu postanowienia z dnia [...] listopada 1999r., znak [...]. Wskazano, że samo rozstrzygnięcie innych spraw, podjęte z udziałem sędziów, których wniosek dotyczy, w sposób niekorzystny dla wnioskodawców czy też ich zdaniem błędny, nie wystarcza do przyjęcia, by istniała uzasadniona wątpliwość co do bezstronności. W ocenie Sądu I instancji, za okoliczność wywołującą uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie nie może być uznana sytuacja, w której sędzia uprzednio spotykał się ze sprawami tego samego skarżącego w czasie wydawania decyzji administracyjnych w organach administracji publicznej. Sąd stwierdził, że sama okoliczność uprzedniej pracy w organach administracji nie może wystarczać do uznania, iż tacy sędziowie winni podlegać wyłączeniu od udziału w sprawie, skoro sam ustawodawca dopuszcza generalną możliwość, by były pracownik organów administracji publicznej zajmował stanowisko sędziego sądu administracyjnego, a zatem brał udział w kontrolowaniu działań organów, w których uprzednio pracował. Ponadto Sąd I instancji zaznaczył, że przedmiotem kontroli sądowej w obecnym postępowaniu wywołanym skargą J. W. z dnia [...] marca 2011 r. była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie (w wydaniu której sędzia Mariusz Kotulski nie brał udziału jako członek Kolegium), utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji o umorzeniu postępowania w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy. Natomiast postanowienie z dnia [...] listopada 1999 r., na które powołuje się skarżący, stwierdzało uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji, która ustalała warunki zabudowy i zagospodarowania terenu. Są to zatem dwie różne sprawy i dwa różne akty administracyjne. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący, domagając się jego uchylenia. Podniósł, że wyjaśnienia złożone przez sędziego nie przekonują go. Twierdzenia sędziego o zachowaniu wystarczającego obiektywizmu przy badaniu przedmiotowej skargi, są zdaniem skarżącego wątpliwe z uwagi na to jak sędzia zachował się, będąc członkiem SKO w Krakowie, przy wydaniu postanowienia z dnia [...] listopada 1999 r. Zdaniem skarżącego, uchybienia związane z wydaniem tego postanowienia (wadliwe przyjęcie terminu odbioru decyzji organu I instancji przez J. W., zmiany w liście adresatów postanowienia) czy też wadliwy obieg korespondencji zawierającej wniosek inwestora o unieważnienie decyzji z dnia [...] lipca 1999 r. o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, wskazują na winę SKO w Krakowie, a zatem sędzia jako były pracownik tego organu nie daje gwarancji bezstronności i prawidłowości oceny legalności zaskarżonej decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 19 p.p.s.a., niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Warunkiem koniecznym wyłączenia określonego w art. 19 p.p.s.a. jest uprawdopodobnienie, iż pomiędzy sędzią objętym wnioskiem a stroną skarżącą lub innymi uczestnikami postępowania zachodzą takie stosunki, które w sytuacji konkretnego sędziego mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia opartego na w pełni zobiektywizowanych przesłankach (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r., sygn. SK 53/04, publ. OTK-A 2005, Nr 11, poz. 134). Zarówno instytucja wyłączenia sędziego z mocy prawa (art. 18 p.p.s.a.), jak i na wniosek strony (art. 19 p.p.s.a.) – dając możliwość eliminowania przyczyn, które mogłyby skutkować wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu konkretnego sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy – jest istotną gwarancją procesową. Wskazać jednak należy, że tylko obiektywnie zaistniałe i konkretnie sformułowane zastrzeżenia co do bezstronności sędziego przy rozstrzyganiu określonej sprawy mogą stanowić prawem przewidzianą podstawę wniosku o wyłączeniu sędziego. Wniosek J. W. o wyłączenie sędziego Mariusza Kotulskiego nie spełnia warunków do jego uwzględnienia. Skarżący nie podał obiektywnych przyczyn, świadczących o braku bezstronności w/w sędziego. Skarżący wskazuje, iż wymieniony sędzia brał udział w wydaniu postanowienia SKO w Krakowie z dnia [...] listopada 1999r., znak [...] stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta Krakowa z dnia [...] lipca 1999 r. znak: [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy i zagospodarowania terenu dla inwestycji pod nazwą" budynek użyteczności publicznej z mieszkaniami na górnych kondygnacjach, infrastruktura techniczną i komunikacyjną" i z tego powodu powinien być wyłączony od orzekania w niniejszej sprawie. Należy jednak stwierdzić, iż aktualna skarga dotyczy decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] stycznia 2011r., znak [...] w przedmiocie umorzenia postępowania. Z akt sprawy wynika, że skarżona decyzja jest wynikiem długoletniego postępowania przed organami administracji i sądami administracyjnymi dotyczącego wydania decyzji o warunkach zabudowy dla tej samej inwestycji. Efektem tego postępowania jest decyzja procesowa organu administracji o umorzeniu postępowania w niniejszej sprawie z uwagi na wycofanie wniosku o ustalenie warunków zabudowy dla planowanej inwestycji przez inwestora pismem z dnia [...] listopada 1999 r. W tym miejscu warto przytoczyć pogląd orzecznictwa, że wyłączenie sędziego, o którym mowa w art. 19 p.p.s.a. ma zapewnić obiektywizm Sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów (por. post NSA z 22 lutego 2008 r. II FZ 60/08 ONSA i WSA 2008, Nr 6, poz 97). W literaturze wskazuje się, że wyłączenie sędziego nie może służyć umożliwieniu stronie wybierania składów sędziowskich według jej subiektywnego odczucia np. odnośnie trafności orzeczenia podjętego z udziałem danego sędziego. (Komentarz do ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi pod red. R. Hausera, M.Wierzbowskiego Wyd. C.H.Beck Warszawa 2011 str. 159). NSA podziela przywołane powyżej poglądy. Mając powyższe na uwadze NSA stwierdza, że Sąd I instancji zasadnie przyjął, że sama okoliczność uprzedniej pracy sędziego w organach administracji nie może wystarczać do uznania, iż tacy sędziowie winni podlegać wyłączeniu od udziału w sprawie. W ocenie NSA, fakt podjęcia niekorzystnego dla strony postępowania rozstrzygnięcia, jak to miało miejsce w wydaniu postanowienia z [...] listopada 1999 r. o uchybieniu terminu do złożenia odwołania, które zostało następnie uznane za wadliwe (w decyzja SKO w Krakowie z [...] września 2008 r. nr [...]), nie może stanowić przesłanki do uznania, że sędzia (były pracownik SKO wydający uchylone postanowienie) będzie próbował w jakikolwiek sposób wpłynąć na wynik toczącego się postępowania. Zdaniem NSA warto przytoczyć okoliczność jaką powołuje sędzia Mariusz Kotulski w swoim oświadczeniu z dnia [...] kwietnia 2014 r., iż orzekając w niniejszej sprawie będzie związany oceną prawną zawartą w wyroku NSA z dnia 3 grudnia 2013 r., sygn. akt II OSK 1593/12. Z tego względu, NSA uważa, że zakres możliwej ingerencji w mające zapaść rozstrzygnięcie jest wyraźnie ograniczony i sędzia ten obiektywnie rzecz biorąc, nie będzie mógł orzec wbrew zaleceniom już wcześniej ustalonym w wyroku NSA. NSA stwierdza, że okoliczności jakie przywołuje skarżący w zażaleniu nie można uznać za budzące wątpliwości co do bezstronności sędziego. Związek przyczynowy między ich wystąpieniem a powstaniem oceny, iż w tych okolicznościach prawdopodobne jest, że sędzia może okazać się nieobiektywny, zdaniem NSA nie występuje. Mając na uwadze poglądy prezentowane w doktrynie, NSA podkreśla, że nie wystarczy subiektywne przekonanie wnoszącego wniosek o wyłączenie sędziego, że sędzia nie będzie bezstronny, wywołane np. faktem, że orzekał już kiedyś w jego sprawie i wtedy wydał niekorzystne dla niego orzeczenie. (por. J.P.Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi 2010 str. 82). NSA zaznacza, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż jeżeli sędzia, którego dotyczy wniosek o wyłączenie, złoży oświadczenie, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., dające podstawę do wyłączenia od rozpoznawania w określonej sprawie i prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości, to wniosek o jego wyłączenie nie zasługuje na uwzględnienie (por. postanowienie NSA z dnia 27 czerwca 2012 r. o sygn. akt II OZ 541/12 i cytowane tam orzecznictwo, publ. www.cbois.nsa.gov.pl). Autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia sędziego (postanowienie SN z 25 sierpnia 1971 r., I CZ 121/71, OSN 1972, poz. 55). W związku z powyższym należy wskazać, że stosunek skarżącego do oświadczenia złożonego przez sędziego na okoliczność wyłączenia od orzekania nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku. W ocenie NSA uwydatnia jedynie, że skarżący ma określony stosunek emocjonalny do sprawy. Skarżący nie podważył żadnych twierdzeń zawartych w tym oświadczeniu, wskazując na okoliczności, które dowodziły by, że jest ono nieprawdziwe. Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.