II OZ 744/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Leszek Kamiński, po rozpoznaniu w dniu 19 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 7 lipca 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 448/15 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Z. K. na decyzję W.-M. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w przedmiocie odstąpienia od nałożenia obowiązku wykonania określonych czynności lub robót budowlanych postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z 7 lipca 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 448/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Z. K., zw. dalej skarżącym, na decyzję W.-M. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 24 marca 2015 r. w przedmiocie odstąpienia od nałożenia obowiązku wykonania określonych czynności lub robót budowlanych. W uzasadnieniu Sąd Wojewódzki wskazał, że z danych, zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy i sprzeciwie wynika, że skarżący nie uzyskuje żadnych dochodów i utrzymuje się dzięki pomocy dwóch dorosłych córek, które mają na utrzymaniu także własne rodziny. Pomoc ta polega na zakupie skarżącemu jedzenia (w kwocie ok. 450 zł miesięcznie), odzieży, regulowaniu bieżących opłat mieszkaniowych (w kwocie 290 zł miesięcznie) i spłacie raty kredytu hipotecznego w kwocie 1 450 zł (zaciągniętego w wysokości 200 000 zł na zakup mieszkania). Skarżący jest właścicielem dwóch mieszkań: w Jezioranach o pow. 56 m² (będącego w złym stanie technicznym) i w O., o pow. 52 m² oraz samochodu marki Opel Vectra (rok prod. 2005). W sprzeciwie podał, że jedna z córek utraciła prawo do zasiłku i jest bezrobotna, więc nie będzie mu już pomagała. Ponadto wystawił na sprzedaż mieszkanie, na zakup którego zaciągnął kredyt hipoteczny. W ocenie Sądu, z przedstawionej wyżej sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego nie wynika, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, związanych z uiszczeniem kosztów sądowych, czy ustanowieniem pełnomocnika, przez co skarżący nie spełnia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Nie ma znaczenia, że w sprzeciwie skarżący zadeklarował zamiar sprzedaży drugiego mieszkania w celu spłaty kredytu zaciągniętego na jego zakup. Należy zauważyć, że z wniosku PPF wynika, że kredyt ten był spłacany regularnie przez córki skarżącego w kwotach po 1 450 zł miesięcznie. O obowiązku poniesienia kosztów postępowania sądowego w kwocie 500 zł skarżący dowiedział się najpóźniej w maju 2015 r. Mógł więc przeznaczyć środki otrzymywane od córek na ten właśnie cel, a nie na regulowanie zobowiązań wobec banku. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2014 r., sygn. akt I OZ 1036/14, CBOSA). Skoro skarżący otrzymywał pomoc córek w kwocie łącznie ponad 2.000 zł miesięcznie, to okoliczności preferowania wydatków prywatnych (spłaty kredytu hipotecznego zaciągniętego na zakup mieszkania w innym celu, niż zaspokojenie niezbędnej potrzeby mieszkaniowej), nie może stanowić podstawy uwzględnienia wniosku. Kredyt bankowy nie może być bowiem traktowany priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, gdyż zobowiązania prywatnoprawne nie korzystają z takich preferencji w stosunku do wpisu sądowego. Nie może bowiem być tak, że Skarb Państwa będzie ponosić koszty postępowania sądowego za stronę, którą stać na ich opłacenie, a która nie chce tego uczynić tylko dlatego, że ma do spłacenia kredyt bankowy. Z oświadczeń skarżącego wynika, że otrzymywał on darowizny od córek w łącznej wysokości ok. 2 000 zł miesięcznie. Należy zauważyć, że jest to relatywnie wysoka kwota, wskazująca na wysokie dochody jego dwóch córek, które poza pomocą finansową udzielaną ojcu, spłacają zaciągnięte przez siebie kredyty i mają na utrzymaniu własne, kilkuosobowe rodziny. Wprawdzie skarżący podał w sprzeciwie, że córka utraciła prawo do zasiłku i pozostaje bez pracy, to uwzględniając wysokość zasiłku dla bezrobotnych, wydaje się mało prawdopodobne, aby to na niej spoczywał główny ciężar alimentowania ojca. Tym samym, nie można przyjąć, że skarżący nie może już oczekiwać pomocy ze strony swoich bliskich. Okoliczność ta, podobnie jak posiadanie dwóch mieszkań i samochodu, wskazuje na względny komfort jego sytuacji majątkowej. Sąd Wojewódzki stwierdził, że w sytuacji, gdy strona posiada majątek nieruchomy, samochód i uzyskuje stałą pomoc finansowa od bliskich, okoliczność braku uzyskiwania przez nią samodzielnie dochodu nie może sama w sobie uzasadniać przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W tej bowiem sytuacji, trudno skarżącego uznać za osobę rzeczywiście należącą do grona osób ubogich. Skarżący złożył zażalenie na powyższe postanowienie WSA wskazując, że utrzymuje go tylko jedna z córek kupując żywność za 200-250 zł, jak również, że sprzedał mieszkanie za kwotę 199 tyś zł plus prowizja. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez nią dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na wstępie Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że argumenty dotyczące merytorycznego rozpoznania skargi nie mogły zostać wzięte po uwagę przy rozpoznawaniu zażalenia wniesionego na postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy przyjmując, że wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ocena Sądu Wojewódzkiego była prawidłowa. Skarżący sam wskazuje, że posiada nieruchomości, obecnie również środki finansowe pozyskane ze sprzedaży jednej z nich to wyklucza uznanie skarżącego za osobę ubogą. W orzecznictwie przyjmuje się, że pod pojęciem stanu majątkowego należy rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11). Sąd Wojewódzki szczegółowo przeanalizował sytuację skarżącego jego dochody i rozchody, słusznie wskazując, że koszty sądowe nie mogą być stawiane jako ostatnie w kolejności do zaspokajania. Zobowiązania prywatnoprawne (np. z tytułu bieżących rozliczeń) nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Jak wskazał Sąd Wojewódzki opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo przeanalizował stan faktyczny sprawy i prawidłowo stwierdził, że z argumentacji strony nie wynika, by nie było możliwe wygospodarowanie środków koniecznych do poniesienia kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie, tak więc nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., a w konsekwencji zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem. Z tych względów, na podstawie art. 197 § 1 i § 2 w związku z art. 184 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.