II OZ 882/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Roman Hauser po rozpoznaniu w dniu 19 września 2006 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 13 czerwca 2006 r., II SA/Lu 397/06 w przedmiocie przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym i oddalenia wniosku w pozostałym zakresie w sprawie ze skargi K. S. na decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia 28 lutego 2006 r. w przedmiocie sprzeciwu do zamiaru budowy ogrodzenia postanawia oddalić zażalenie II OZ 882/06 U Z A S A D N I E N I E Postanowieniem z dnia 13 czerwca 2006 r., II SA/Lu 397/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym w postaci częściowego zwolnienia od wpisu od skargi w kwocie 200 zł i oddalił wniosek w pozostałym zakresie. Sąd I-instancji podkreślił, iż w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego (postanowienie z dnia 15 maja 1989 r., II CZ 80/89, LEX nr 8963) okoliczność, że pełnoletnie dziecko, które nie posiada własnego majątku, uczy się i pozostaje na utrzymaniu rodziców nie uzasadnia jeszcze zwolnienia od kosztów sądowych. Z istoty obowiązku alimentacyjnego wynika bowiem, że w wypadkach uzasadnionych prowadzenia procesu w interesie dziecka, które nie osiągnęło możliwości samodzielnego utrzymania, rodzice go winni włożyć w potrzebne na ten cel środki, jeżeli mogą to uczynić bez uszczerbku utrzymania, koniecznego dla siebie i rodziny. W takim wypadku o zwolnieniu od kosztów sądowych decydują możliwości zarobkowe i majątkowe rodziców. Zaskarżonemu postanowieniu skarżący (reprezentowany przez pełnomocnika – matkę G. S.) zarzucił, iż jest ono bardzo krzywdzące dla całej jego rodziny. Ponadto wniósł o uchylenie lub zmianę tego postanowienia oraz o zmniejszenie kwoty częściowego zwolnienia z wpisu od skargi. W zażaleniu zaznaczono, iż rodzina ponosi wydatki związane z leczeniem, a także utrzymaniem domu i kształceniem dzieci, z których jedno (skarżący) studiuje. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w świetle art. 246 § 1 pkt 2 w/w ustawy stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z powołanych przepisów ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. Należy przy tym zauważyć, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, stanowiącą odstępstwo od ogólnej zasady odpłatności postępowania wyrażonej w art. 199 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Może być więc przyznawane na wniosek osób bardzo ubogich /np. bezrobotnych bez prawa do zasiłku/, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Analizując sytuacje życiową skarżącego należy uznać, iż ze złożonego przez niego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że - jego rodzina składa się co prawda z czterech osób (rodziców oraz dwójki dzieci) i na utrzymanie miesięcznie osiągała w 2006 r. dochody w kwocie 2400 zł (obecnie osiąga ok. 2100 zł), ale skarżący posiada dom ( 80 m2) oraz nieruchomość o powierzchni 3, 4 ha. Należy też wziąć pod uwagę, iż przedmiotem postępowania administracyjnego jest sprzeciw do zamiaru budowy ogrodzenia. W uznaniu Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższe okoliczności nie stanowią podstawy do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zauważyć bowiem należy, że skarżący i jego rodzina posiadają stałe dochody, nie są więc osobami, którym brak jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów postępowania. Słusznie jednak Sąd I instancji orzekł, że wysokość tych dochodów stanowi podstawę do częściowego zwolnienia skarżącego od konieczności uiszczenia wpisu od skargi. Poniesienie pełnych kosztów postępowania mogłoby bowiem stanowić uszczerbek utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. dodatkowo poprzez zwolnienie od innych kosztów postępowania i ustanowienie adwokata z urzędu nie znajduje uzasadnienia w dokumentacji przedstawionej przez skarżącego. Nadto należy zwrócić uwagę na fakt chęci budowy ogrodzenia, co sugeruje, że skarżący posiada lub zna źródło pozyskania środków na ten cel. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarżący będzie w stanie także pozyskać środki na pokrycie części kosztów postępowania. Zauważyć tu należy, że dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Oznacza to, że w ramach planowania wydatków skarżący, przewidując możliwość dochodzenia swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego i dokonać stosownych oszczędności. Nie można zgodzić się z sytuacją, w której strona planująca kosztowną budowę ogrodzenia miałaby być w całości zwolniona od konieczności poniesienia kosztów postępowania dotyczącego przystąpienia do realizacji tej inwestycji. W tym stanie rzeczy zaskarżane postanowienie należy uznać za zgodne z przepisami prawa, dlatego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 197 w zw. z art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.