III FZ 169/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Anna Dalkowska po rozpoznaniu 26 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 5 lutego 2025 r. sygn. akt I SA/Gd 48/25 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi W. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 20 listopada 2024 r. nr 2201-ICK.4033.1.25.2024 w przedmiocie kary porządkowej postanawia oddalić zażalenie. NSA/post.1 - postanowienie "ogólne" 1.1. Postanowieniem z 5 lutego 2025 r., sygn. akt I SA/Gd 48/25, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił skargę W. B. (dalej: "Skarżący", "Strona") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 20 listopada 2024 r., w przedmiocie kary porządkowej. 1.2. Postanowieniem z 20 listopada 2024 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. w przedmiocie nałożenia na skarżącego kary porządkowej. Postanowienie Dyrektora zostało doręczone stronie w dniu 27 listopada 2024 r. Pismem z 16 grudnia 2024 r. reprezentowany przez pełnomocnika skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na postanowienie Dyrektora z 20 listopada 2024 r. W treści skargi wskazane zostało, że zaskarżone postanowienie zostało doręczone bezpośrednio stronie, a nie ustanowionemu pełnomocnikowi. W odpowiedzi na skargę Dyrektor potwierdził, że doręczenie postanowienia nastąpiło z pominięciem ustanowionego pełnomocnika skutkiem czego zaskarżony akt nie wszedł do obrotu prawnego. Jednocześnie organ podał, że egzemplarz postanowienia z 20 listopada 2024 r. został ponownie przesłany i doręczony pełnomocnikowi skarżącego. W konsekwencji sąd pierwszej instancji odrzucił skargę jako niedopuszczalną – wniesioną przedwcześnie, przed prawidłowym doręczeniem postanowienia organu. 1.3. Na powyższe postanowienie skarżący wywiódł zażalenie, zarzucając naruszenie art. 58 § 1 pkt ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2024 r. poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") w zw. z art. 144 § 5 o.p. oraz wnosząc i uchylenie zaskarżonego postanowienia i uznanie doręczenia decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku za nieskuteczne. 2. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 2.1. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. 2.2. Zgodnie z art. 145 o.p. pisma doręcza się stronie, a gdy strona działa przez przedstawiciela - temu przedstawicielowi (§ 1), natomiast jeżeli ustanowiono pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi pod adresem wskazanym w pełnomocnictwie (§ 2). Przepis art. 145 § 2 o.p. łączy w sobie funkcje gwarancyjne wynikające z unormowań dotyczących doręczeń oraz przepisów odnoszących się do działań strony za pośrednictwem pełnomocników. Zgodnie z treścią tej normy prawnej, jeżeli ustanowiono pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi pod adresem wskazanym w pełnomocnictwie. Jak bowiem wspomniano powyżej, pełnomocnik ma w sposób profesjonalny pilnować interesów strony. Strona może nie mieć świadomości, a przede wszystkim wiedzy w zakresie skutków prawnych otrzymanego pisma organu podatkowego. Stąd też nałożony na ten organ obowiązek komunikowania się bezpośrednio z pełnomocnikiem, z pominięciem samej strony. Strona postępowania administracyjnego, ustanawiając pełnomocnika, chroni się przed skutkami nieznajomości prawa, a jeżeli organ administracji pomija pełnomocnika w toku czynności postępowania administracyjnego, to niweczy skutki staranności strony w dążeniu do ochrony swych praw i interesów oraz otrzymania takiej ochrony prawnej, jaką powinna ona uzyskać w państwie prawa (postanowienie Sądu Najwyższego z 9 września 1993 r., sygn. akt III ARN 45/93, OSNCP 1994/5, poz. 112). 2.3. Podzielić należy również stanowisko sądu pierwszej instancji, że czynność doręczenia musi być dokonana prawidłowo i organ musi dysponować z dokonania tej czynności odpowiednim potwierdzeniem. W zależności od formy doręczenia (za pośrednictwem operatora czy elektronicznie) będą to rożnego rodzaju dowody potwierdzenia. Dowody te podlegają załączeniu do akt sprawy. Dopiero posiadanie takiego dowodu może stanowić podstawę do przyjęcia, że dany dokument został stronie w określonych okolicznościach, w sposób zgodny z prawem procesowym, doręczony. Zgodnie z uchwałą NSA z 7 marca 2022 r., I FPS 4/21, przepisy postępowania pełnią funkcję gwarancyjną przede wszystkim w stosunku do strony postępowania. Dotyczy to unormowań nakładających określone obowiązki na organ administracji publicznej prowadzący postępowanie. Owa funkcja gwarancyjna jest szczególnie widoczna w zakresie przepisów regulujących doręczenia. Jak wskazał NSA w tej uchwale ustawodawca nie wprowadził "braku dla strony ujemnych skutków procesowych" jako przesłanki uznawania pism za prawidłowo doręczone. W przypadku tej czynności mamy do czynienia albo z sytuacją, gdy doszło do skutecznego doręczenia, albo do takiego doręczenia nie doszło w związku z naruszeniem przepisów regulujących te czynności. Ocena skuteczności doręczenia ma więc charakter "zero-jedynkowy". Brak formalnego doręczenia w sposób zgodny z przepisami, powoduje konieczność przyjęcia, że postanowienie nie zostało w ogóle doręczone. Nie ma przy tym znaczenia, że strona powzięła wiedzę na temat wydania takiego aktu, a nawet zapoznała się z nim, jeżeli nie nastąpiło to w drodze oficjalnego doręczenia. Brak prawidłowego doręczenia, nawet w sytuacji, gdy strona złożyła skargę od postanowienia nie może być uznany za pomijalne uchybienie z uwagi na to, że ocena skuteczności doręczenia uzależniona byłaby od aktywności procesowej strony. 2.4. Bezsporna jest zatem okoliczność, że skarżący skargę do sądu administracyjnego skierował przed otrzymaniem postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku. Wniesienie skargi, przed doręczeniem skarżącemu postanowienia bądź decyzji podlegających zaskarżeniu do sądu administracyjnego nie rodzi skutków prawnych (por. np. postanowienie NSA z dnia 4 stycznia 2013 r., I OZ 949/12 i z dnia 22 maja 2012 r., I OSK 973/12, dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarga przedwczesna podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., stosownie do którego sąd odrzuca skargę, jeżeli z innych przyczyn wniesienie skargi jest niedopuszczalne. Zgodnie z art. 53 § 1 p.p.s.a. skargę wnosi się w terminie 30 dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie, zatem przepis ten wymaga aby skarga została "wniesiona" w określonym terminie, tzn. "od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie". Tymczasem w przedmiotowej sprawie skarga została wniesiona przed doręczeniem postanowienia, a więc z naruszeniem terminu wynikającego z art. 53 § 1 p.p.s.a., zatem słusznie sąd pierwszej instancji ją odrzucił jako niedopuszczalną. 2.5. Nawiązując do argumentacji zawartej w zażaleniu, należy zauważyć, że niniejsze postępowanie dotyczy skargi na postanowienie, które nie weszło do obrotu prawnego, albowiem nie zostało prawidłowo doręczone. Jednakże, jak słusznie zauważył sąd pierwszej instancji, odrzucenie wspomnianej skargi jako niedopuszczalnej nie zamyka stronie drogi sądowej, albowiem może ona wnieść skargę na prawidłowo już doręczone postanowienie organu. W zażaleniu na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z Gdańska strona nie może wnosić zarzutów na prawidłowo już doręczone postanowienie organu – do tego służy skarga do sądu administracyjnego. 2.6. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach postępowania zażaleniowego, ponieważ przepisy p.p.s.a. nie przewidują możliwości orzeczenia co do zwrotu kosztów w postępowaniu zażaleniowym. Przepisy art. 203 i art. 204 p.p.s.a. przyznają stronie prawo do zwrotu kosztów w postępowaniu kasacyjnym wszczętym skargą kasacyjną od orzeczenia sądu pierwszej instancji oddalającego lub uwzględniającego skargę. Tylko w tych przypadkach Naczelny Sąd Administracyjny jest obowiązany do zamieszczenia z urzędu w orzeczeniu rozstrzygnięcia o kosztach (art. 209 p.p.s.a.). Przepis art. 197 § 2 p.p.s.a. nie zawiera odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów o zwrocie kosztów postępowania między stronami w postępowaniu zażaleniowym.