III FZ 448/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Krzysztof Winiarski po rozpoznaniu w dniu 22 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia "C." sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 26 sierpnia 2024 r., sygn. akt I SA/Ol 223/24, w przedmiocie wyłączenia sędziów w sprawie ze skargi "C." sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia 30 kwietnia 2024 r. znak SKO.53.441.2023 w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2017 r. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z 26 sierpnia 2024 r. o sygn. I SA/Ol 223/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił wniosek "C." sp. z o.o. z siedzibą w W. o wyłączenie sędziów tego Sądu wyznaczonych do rozpoznania sprawy zainicjowanej skargą Spółki na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z 30 kwietnia 2024 r. w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2017 r. Przedstawiając stan sprawy w uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia, Sąd pierwszej instancji wskazał, że w objętym badaniem wniosku Skarżąca wyjaśniła, iż tożsami sędziowie orzekali w innych sprawach Strony w przedmiocie zobowiązania podatkowego w postaci podatku od nieruchomości za lata 2014-2016 oraz za rok 2017. Ich wyroki zostały uchylone przez Naczelny Sąd Administracyjny, a sprawy przekazane do ponownego rozpoznania. W ocenie Skarżącej, okoliczność rozpatrywania przez ww. sędziów innych skarg dotyczących postępowań podatkowych w przedmiocie tego samego źródła zobowiązania podatkowego oraz w stosunku do tej samej strony wywołuje wątpliwość co do bezstronności sędziów. Rozpoznając wniosek o wyłączenie sędziów, Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że Strona – domagając się wyłączenia sędziów od udziału w jej sprawie – powinna wskazać rozsądny, zobiektywizowany powód, zdatny wzbudzić realne, również dla obiektywnego obserwatora, wątpliwości co do bezstronności danych sędziów. Podkreślono, że instytucja wyłączenia sędziego nie może służyć umożliwianiu stronie wybierania składów sędziowskich według jej subiektywnych odczuć i przekonań. Zdaniem sądu pierwszej instancji, każda sprawa jest przedmiotem odrębnej oceny sądu, zaś prezentowane uprzednio poglądy prawne – na tle nawet tożsamych stanów faktycznych – nie można uznać za względy osobiste sędziego, uzasadniające wątpliwości co do jego bezstronności w rozpoznaniu kolejnej sprawy. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, zażaleniem z 17 września 2024 r. Skarżąca zakwestionowała postanowienie Sądu pierwszej instancji i wniosła o jego zmianę poprzez uwzględnienie wniosku z 8 sierpnia 2024 r. i wyłączenie wskazanych sędziów od udziału w sprawie. Jednocześnie wniesiono o zasądzenie od organu na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Wniosek Skarżącej o wyłączenie sędziów został rozpoznany przez Sąd pierwszej instancji na podstawie art. 18 i art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, WSA w Olsztynie słusznie zastosował regulacje zawarte w tych przepisach. Przywołane przepisy różnicują zasady wyłączenia sędziego w zależności od charakteru przesłanek, które mają stanowić podstawę tego wyłączenia. Sędzia z mocy samej ustawy wyłączony jest w sprawach, w których wystąpią przesłanki wyliczone enumeratywnie w art. 18 p.p.s.a. Katalog tych przesłanek jest zamknięty i nie może być interpretowany rozszerzająco, co związane jest z doniosłością skutków prawnych orzekania przez sędziego wyłączonego z mocy ustawy. Skutkiem takim jest bowiem nieważność postępowania sądowoadministracyjnego (por. wyroki NSA z 27 sierpnia 2019 r., I OSK 2560/17; z 27 sierpnia 2019 r., I OSK 2627/17). Przyczyny te opierają się na związkach sędziego z przedmiotem lub podmiotami postępowania. Natomiast na podstawie art. 19 p.p.s.a. sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. W tym przypadku podstawą wyłączenia sędziego jest istnienie obiektywnej okoliczności, która mogłaby wywoływać wątpliwości co do bezstronności sędziego. W szczególności, wyłączeniu na podstawie art. 19 p.p.s.a. może podlegać sędzia, który z innych przyczyn niż wymienione w art. 18 p.p.s.a. mógłby być zainteresowany wynikiem sprawy. Trzeba jednak podkreślić, że wnioskowanie o wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a. nie może prowadzić do wyeliminowania z postępowania sędziów, których strona w swoim subiektywnym przekonaniu uznaje za stronniczych. Innymi słowy, subiektywne przekonanie strony o braku bezstronności sędziego nie może stanowić podstawy do jego wyłączenia. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela dotychczasowe stanowisko sądów administracyjnych, że przepis ten odnosi się do sytuacji, w której konkretne okoliczności danego postępowania przemawiają za uznaniem, że w rozpatrywanej sprawie możliwe jest zagrożenie bezstronności i obiektywizmu orzekania (por. postanowienie NSA z 11 lipca 2023 r., III FZ 235/23). W niniejszej sprawie WSA w Olsztynie nie znalazł obiektywnych okoliczności dających podstawę do wyłączenia sędziów wskazanych przez Skarżącą na podstawie art. 18 i art. 19 p.p.s.a., a ocenę tę w pełni podziela Naczelny Sąd Administracyjny. Przesłanki wyłączenia sędziego nie może stanowić okoliczność, że brał on udział w rozpoznawaniu innych spraw skarżącej, wyrażając przy tym określone poglądy prawne. Okoliczność, że sędziowie objęci wnioskiem Skarżącej zasiadali w składach orzekających w innych sprawach z udziałem Skarżącej, nie stanowi przesłanki do uwzględnienia wniosku o wyłączenie tych sędziów w obecnie analizowanej sprawie. Niekorzystne dla strony rozstrzygnięcie w innej sprawie nie oznacza, że w kolejnej sprawie z udziałem tej strony rozstrzygnięcie dla niej również będzie niekorzystne. Rozstrzygnięcie zapada bowiem w oparciu o zebrany w każdej sprawie materiał dowodowy, stan faktyczny oraz treść przepisów materialnych i proceduralnych. Niezawisłość sędziowska polega - między innymi - na tym, że sędzia jest niezależny chociażby od treści orzeczeń wydanych w innych sprawach z udziałem tej samej strony, nawet jeżeli zasiadał w składzie orzekającym w tych sprawach. Instytucja wyłączenia sędziego w tej sprawie nie może również służyć ocenie rozstrzygnięcia dokonanego przez Sąd w innej sprawie z udziałem tej samej strony. Należy też zauważyć i podkreślić, że zgodnie z ugruntowanym i jednolitym poglądem sądów administracyjnych okoliczności mogącej wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego nie stanowi fakt, że sędzia wchodził w skład sądu lub nawet był sprawozdawcą w innej sprawie tożsamej merytorycznie, nawet toczącej się pomiędzy tymi samymi stronami i wypowiedział pogląd prawny niezgodny ze stanowiskiem strony, która żąda jego wyłączenia (por. przytoczone tylko przykładowo następujące postanowienia NSA: z 27 września 2005 r., OZ 939/05; z 22 lutego 2008 r., II FZ 60/08; z 29 lipca 2016 r., II FZ 446/15; z 30 października 2018 r., I GSK 918/18; z 26 lutego 2020 r., I GSK 262/18 i z 7 marca 2024 r., II FZ 11/24). Sąd podkreśla, że z akt przedmiotowej sprawy nie wynika, aby w przypadku wnioskowanych do wyłączenia sędziów zachodziła którakolwiek z sytuacji określonych w przywołanych powyżej przepisach. Skarżąca nie przedstawiła również żadnych innych okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności. Istnieniu takich okoliczności zaprzeczyli również sami sędziowie w pisemnych wyjaśnieniach złożonych na podstawie art. 22 § 2 p.p.s.a. Tego rodzaju przesłanek nie dostrzega również Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając zażalenie na postanowienie WSA w Olsztynie oddalające wniosek Skarżącej o wyłączenie sędziów. Końcowo wypada zaznaczyć, że ocena pracy sędziego pod kątem ewentualnych, popełnionych przez niego uchybień przepisom prawa formalnego albo błędów w stosowaniu prawa materialnego, należy do sądu wyższej instancji w ramach kontroli instancyjnej. Strona może zatem zwalczać wadliwe orzeczenia wydawane przez sąd za pomocą środków odwoławczych. Nie może natomiast, poprzez składanie nieuzasadnionego wniosku o wyłączenie sędziego, wpływać na skład sądu rozpoznającego sprawę (por. postanowienie NSA z 25 maja 2023 r. o sygn. akt III FZ 251/23). Mając na względzie powyższe Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie i na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. Wniosek kosztowy zawarty w zażaleniu nie mógł zostać uwzględniony, albowiem art. 203 i art. 204 p.p.s.a. regulujące kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego nie znajdują zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji, toteż brak jest podstawy prawnej zawarcia rozstrzygnięcia w omawianym zakresie.