III OSK 5045/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Korzeniowski Sędziowie: sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) sędzia del. WSA Mariusz Kotulski Protokolant: asystent sędziego Krzysztof Książek po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. D., K. T. i R. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 września 2016 r. sygn. akt IV SA/Wa 851/16 w sprawie ze skargi E. D. na postanowienie Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia 21 stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zagospodarowania odpadu 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 września 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 851/16, oddalił skargę E. D. na postanowienie Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia 21 stycznia 2016 r., nr [...], w przedmiocie zobowiązania do zagospodarowania odpadu. Jak wskazał Sąd pierwszej instancji Główny Inspektor Ochrony Środowiska na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 czerwca 2007 r. o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r. poz. 104), wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie określenia sposobu gospodarowania odpadami o kodzie 16 0104 w postaci m.in. uszkodzonego pojazdu marki [...] o numerze identyfikacyjnym nadwozia [...]. Organ ustalił, że Stanowy Departament Pojazdów Silnikowych w Utah wydał dla tego pojazdu Certyfikat Uznania Pojazdu za Złom (ówczesny właściciel zgłosił poważne uszkodzenie pojazdu w wyniku pożaru – szkoda całkowita). W dniu 9 marca 2015 r. uszkodzony pojazd został sprzedany na terenie USA na aukcji, (jako nienadający się do naprawy) i w dniu 21 kwietnia 2015 r został wyeksportowany do Niemiec. W tych okolicznościach faktycznych Główny Inspektor Ochrony Środowiska stwierdził, że pojazd marki [...] o numerze identyfikacyjnym nadwozia [...] stanowi odpad w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 21 ze zm.) – dalej: "ustawa o odpadach", i postanowieniem z dnia 26 października 2015 r. wezwał E. D. (dalej: "skarżący") do zagospodarowania tego odpadu przez przedsiębiorcę prowadzącego stację demontażu pojazdów, w terminie 30 dni od dnia doręczenia postanowienia. W uzasadnieniu organ podał, że z zebranego materiału dowodowego (Certyfikatu Uznania Pojazdu za Złom, wydruku aukcji internetowej z archiwalną ofertą sprzedaży spornego pojazdu) wynika, że sporny pojazd w momencie przekroczenia granicy Polski nie mógł być wykorzystywany zgodnie z przeznaczeniem, ponieważ był przeznaczony do złomowania. Zatem jeszcze na terytorium USA uzyskał status pojazdu wycofanego z eksploatacji i w takim stanie został sprowadzony do Polski. Skarżący złożył zażalenie na powyższe postanowienie. Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska, postanowieniem z dnia 21 stycznia 2016 r., uchylił postanowienie organu I instancji w części dotyczącej terminu wykonania przez stronę nałożonego obowiązku i wyznaczył nowy termin do zagospodarowania odpadu. Skarżący zaskarżył to postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wskazanym na wstępie wyrokiem Sąd pierwszej instancji uznał wniesioną skargę za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. W uzasadnieniu podniesiono, że organy w sposób prawidłowy zakwalifikowały pojazd marki [...] o numerze identyfikacyjnym nadwozia [...] do kategorii odpadu. Decydujący w niniejszej sprawie był zamiar pozbycia się tego pojazdu przez dotychczasowego właściciela jako pojazdu uszkodzonego w znacznym stopniu i dla którego właściciel ten nie znajdował dalszego wykorzystania zgodnego z jego przeznaczeniem. Z akt sprawy wynika bezspornie, że ostatnim urzędowym dokumentem wydanym na terenie USA dla ww. pojazdu był dokument Certyfikat Uznania Pojazdu za złom o nr [...]. Powyższe znajduje swoje potwierdzenie również w wydruku z aukcji internetowej [...] z archiwalną ofertą sprzedaży ww. pojazdu, która, zgodnie z treścią tłumaczenia sporządzonego przez tłumacza przysięgłego zawierała informację o następującym dokumencie towarzyszącym oferowanemu pojazdowi - Tytuł UT nienadaiący się do naprawy. Tym samym należy stwierdzić, że już na terenie USA nastąpiło pozbycie się spornego pojazdu, wyrażające się przez urzędowe przeznaczenie tego pojazdu do złomowania. Sąd meriti nie podzielił stanowiska skarżącego, że sporny pojazd został zakwalifikowany jako pojazd powypadkowy, a nie jako złom. Zgodnie z treścią raportu CARFAX, na terenie USA nie zostały urzędowo wystawione/potwierdzone, żadne następne tytuły własności dla spornego pojazdu, w tym formularz SALVAGE CERTIFICATE Nr [...], który został wystawiony przez firmę X dla spornego pojazdu. Ponadto, numer certyfikatu UT wskazany w ww. raporcie CARFAX, został również wskazany w formularzu [...] (określanym przez skarżącego jako SALVAGE CERTIFICATE). Co więcej, strona nie zakwestionowała faktu, że wcześniejszym certyfikatem wystawionym dla spornego pojazdu był ww. Certyfikat Uznania Pojazdu za Złom o nr [...]. Sąd Wojewódzki podzielił stanowisko organu odnośnie tego, że dokument SALVAGE CERTIFICATE nie jest wiarygodny. Przeznaczenie spornego pojazdu wskazane w tym dokumencie zostało zafałszowane poprzez niewskazanie właściwego przeznaczenia pojazdu. Formularz w polu nr 7 w pkt 2 zawiera następujące pouczenie: "w celu uzyskania tytułu własności pojazdu powypadkowego należy złożyć wniosek o przegląd pojazdu powypadkowego przeprowadzonego przez DMV stanu Nowy Jork". Wynika z tego, że formularz nie stanowi tytułu własności pojazdu powypadkowego. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", orzekł jak w sentencji. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli R. D., K. T. i R. D. Zaskarżając rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji w całości, zarzucili naruszenie przepisu postępowania tj. przepisu art. 183 § 2 pkt 2 P.p.s.a. poprzez opublikowanie zaskarżonego orzeczenia w sytuacji braku zdolności sądowej skarżącego z uwagi na jego śmierć w dniu 20 kwietnia 2016 r. (nieważność postępowania). W oparciu o powyższy zarzut wniesiono o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie celem ponownego rozpoznania zawisłej sprawy, a nadto rozpoznanie niniejszej skargi kasacyjnej na rozprawie oraz przeprowadzenie postępowania dowodowego w zakresie wskazanym w treści uzasadnienia niniejszego postępowania. Jednocześnie w przypadku uznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, stosownie do przepisu art. 179a P.p.s.a., że w niniejszej sprawie zachodzi nieważność postępowania, a więc zasadności sformułowanego w skardze kasacyjnej zarzutu wniesiono o wyznaczenie w niniejszej sprawie posiedzenia jawnego z uwagi na okoliczności zasygnalizowane w uzasadnieniu niniejszej skargi, a nadto o zasądzenie od organu administracji publicznej kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przypisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano m.in., że w dniu 20 kwietnia 2016 r., a więc przed publikacją zaskarżonego wyroku, skarżący zmarł, pozostawiając spadkobierców ustawowych w osobach skarżących syna R. D., syna R. D. oraz córki K. T. Do chwili wniesienia skargi kasacyjnej sąd powszechny nie wydał postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, jak również nie sporządzono aktu poświadczenia dziedziczenia. Nadto w skardze kasacyjnej wskazano, że wydanie zaskarżonego aktu administracyjnego w postaci zaskarżonego postanowienia Głównego Inspektora Ochrony Środowiska oparte zostało na okolicznościach nie polegających na prawdzie w tym w oparciu o dokumentację (dowody) dotyczące innego pojazdu podobnego do pojazdu stanowiącego przedmiot niniejszego postępowania, aj więc pojazdu noszącego uszkodzenia które nie posiada pojazd o nr VIN [...] stanowiący przedmiot niniejszego postępowania. Pismem procesowym z dnia 6 lutego 2017 r. pełnomocnik skarżących kasacyjnie zarzucił zaskarżonemu wyrokowi, ponadto co podniesiono w skardze kasacyjnej: 1) naruszenie przepisu postępowania tj. art. 3 § 1 w z w. z art. 193 P.p.s.a. poprzez nieprzeprowadzenie właściwej kontroli działalności organu administracji publicznej wyrażającej się w oparciu zaskarżonego rozstrzygnięcia na błędnie ustalonym stanie faktycznym, w przypadku zaś zastosowania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, przepisu art. 179a P.p.s.a. pozostając w granicach zaskarżenia określonych skargą z dnia 26 lutego 2016 r., na postanowieniu Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia 21 stycznia 2016 r., w sprawie znak [...] zaskarżonemu ww. rozstrzygnięciu zarzucono; 2) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia poprzez poddanie oceny uszkodzeń pojazdu marki [...] o numerze identyfikacyjnym nadwozia: [...] nie występujących w przedmiotowym pojeździe, a nadto, stosownie do przepisu art. 106 § 3 P.p.s.a., wniesiono o przeprowadzenie dowodu z: - oceny technicznej nr [...] z dnia 20.01.2017 r., sporządzonej przez rzeczoznawcę samochodowego mgr inż. J. M. na okoliczność jej treści a w szczególności stanu pojazdu a w tym zakresu jego uszkodzeń, - dziewięciu zdjęć fotograficznych pojazdu o którym mowa w pkt 2 niniejszego pisma. Postanowieniem z dnia 17 października 2017 r. Sąd Rejonowy w B. stwierdził, że spadek po zmarłym E. D. nabyli: R. D., K. T., R. D. oraz Z. D. - wszyscy po ¼ części. Nadto postanowieniem tego Sądu z dnia 23 listopada 2020 r. wskazano, że spadek po zmarłym Z. D. odziedziczył w całości małoletni F. T., reprezentowany przez przedstawicieli ustawowych: E. T. i Ł. T. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest zasadna. Na wstępie należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 P.p.s.a., rozpoznaje sprawę w jej granicach, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Stosownie do normy art. 183 § 2 pkt 2 P.p.s.a. nieważność postępowania zachodzi: jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany. Wprawdzie skarżący działał w postępowaniu przez swojego pełnomocnika, jednakże pełnomocnictwo to wygasło z chwilą jego śmierci (art. 43 P.p.s.a.). W razie śmierci strony pełnomocnik legitymowany jest do podejmowania niezbędnych czynności procesowych zmierzających do zawieszenia postępowania. Oznacza to, że pełnomocnik nie może podejmować innych niż zmierzające do zawieszenia postępowania czynności procesowych (zobacz: postanowienie NSA z dnia 19 czerwca 2008 r. sygn.. II OSK 1864/06, LEX nr 488285). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał, na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 września 2016 r., sprawę ze skargi E. D. na postanowienie Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia 21 stycznia 2016 r. w przedmiocie zobowiązania do zagospodarowania odpadu. Wydał wyrok już po śmierci strony skarżącej, która nastąpiła w dniu 20 kwietnia 2016 r. (odpis skrócony aktu zgonu - k. 63). Powyższe oznacza skierowanie wyroku do osoby nieposiadającej zdolności sądowej. Zaskarżony wyrok podlega zatem uchyleniu z uwagi na zaistnienie okoliczności skutkującej nieważnością postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Dodać przy tym należy, że fakt, iż okoliczność śmierci skarżącego nie była znana Sądowi pierwszej instancji w dniu wydania zaskarżonego wyroku, nie może mieć przy tym znaczenia, bowiem skierowane rozstrzygnięcia do osoby nieżyjącej wywołuje konieczność jego wyeliminowania z obrotu prawnego z przyczyny, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 2 P.p.s.a. (por. wyrok NSA z dnia 15 marca 2017 r., sygn. akt II OSK 2035/15, LEX nr 2271784). Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w sprawie doszło do nieważności postępowania, którą to okoliczność Sąd bierze pod uwagę z urzędu. Do chwili wniesienia skargi kasacyjnej sąd powszechny nie wydał postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, jak również nie sporządzono aktu poświadczenia dziedziczenia. W sytuacji zgonu strony skarżącej obowiązkiem Sądu było, stosownie do art. 124 § 1 P.p.s.a., zawieszenie postępowania z urzędu, a po zgłoszeniu się lub wskazaniu następców prawnych zmarłej strony bądź ustanowieniu kuratora spadku, jego podjęcie (art. 128 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). W niniejszej sprawie czynności te zostały podjęte, w postępowaniu międzyinstancyjnym. Postanowieniem z dnia 27 marca 2017 r. sygn. IV SA/Wa 851/16 WSA w Warszawie zawiesił postępowanie międzyinstancyjne. W ocenie Sądu, wobec śmierci skarżącego E. D., "postępowanie ulec musiało zawieszeniu do czasu ustalenia notarialnym zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia lub prawomocnym postanowieniem sądu o stwierdzeniu nabycia spadku następców prawnych zmarłego". Postanowieniem z dnia 17 października 2017 r. Sąd Rejonowy w B. stwierdził, że spadek po zmarłym E. D. nabyli: R. D., K. T., R. D. oraz Z. D. - wszyscy po ¼ części. Nadto postanowieniem tego Sądu z dnia 23 listopada 2020 r. wskazano, że spadek po zmarłym Z. D. odziedziczył w całości małoletni F. T., reprezentowany przez przedstawicieli ustawowych: E. T. i Ł. T. Postanowieniem z dnia 10 marca 2021 r. sygn. IV SA/Wa 851/16, WSA podjął zawieszone postępowanie sądowe. Mając na uwadze, że wystąpienie przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego wyłącza rozpoznanie postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów w zakresie naruszenia przepisów postępowania i przepisów prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny nie odniósł się do merytorycznych zarzutów podniesionych w tym środku odwoławczym. Zaskarżony wyrok podlega bowiem uchyleniu niezależnie od trafności podstaw kasacyjnych. Zaznaczyć trzeba, że w przedmiotowej sprawie Sąd Wojewódzki nie skorzystał z instytucji autokontroli przewidzianej w art. 179a P.p.s.a. Zgodnie z art. 179a P.p.s.a.: "Jeżeli przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wojewódzki sąd administracyjny stwierdzi, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, uchyla zaskarżony wyrok lub postanowienie rozstrzygając na wniosek strony także o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę. Od wydanego orzeczenia przysługuje skarga kasacyjna". Tryb autokontroli wynikający z tej regulacji przedstawia się jako specyficzny tryb postępowania, umożliwiający Sądowi pierwszej instancji dokonanie korekty orzeczenia na skutek uwidocznionych w skardze kasacyjnej oczywiście uzasadnionych zarzutów. Od tego orzeczenia przysługuje stronom postępowania skarga kasacyjna, co oznacza, że zachowany jest standard dwuinstancyjności postępowania sądowoadministracyjnego. Z akt sądowych wynika, że Sąd Wojewódzki rozważał zastosowanie trybu przewidzianego w art. 179a P.p.s.a. W pkt V zarządzenia z dnia 10 marca 2021 r. nakazał, w związku ze stwierdzeniem dopuszczalności zastosowania art. 179a P.p.s.a., sprawę skierować do oczekujących na wyznaczenie terminu posiedzenia niejawnego do rozpoznania w trybie uproszczonym. Postanowieniem z dnia 15 maja 2021 r. Sąd uznał, że w związku z tym, iż dopuszczalność zastosowania art. 179a P.p.s.a. stwierdził sędzia nieorzekający już WSA w Warszawie, uchyla pkt V zarządzenia z dnia 10 marca 2021 r. i postanowił przedstawić akta Przewodniczącej Wydziału celem nadania dalszego biegu skardze kasacyjnej. Zarządzeniem z dnia 16 kwietnia 2021 r. Przewodnicząca Wydz. IV postanowiła przekazać akta wraz ze skargą kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając w oparciu o art. 185 § 1 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji uchylając zaskarżony wyrok i przekazując sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Na podstawie art. 207 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości, uznając, że zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w tym przepisie. W istocie rzeczy w rozpatrywanej sprawie wyłączną przyczyną sprawiającą, że doszło do postępowania kasacyjnego, był nieważny wyrok Sądu pierwszej instancji. Brak zatem dostatecznych podstaw do tego, by obciążyć Głównego Inspektora Ochrony Środowiska kosztami postępowania kasacyjnego.