III OSK 6238/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak Sędzia del. WSA Ireneusz Dukiel Protokolant: starszy asystent sędziego Joanna Ukalska po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Komendanta Stołecznego Policji od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 1712/20 w sprawie ze skargi D.J. na decyzję Komendanta Stołecznego Policji z dnia 16 lipca 2020 r., nr 90 w przedmiocie odmowy wypłaty wyrównania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystane urlopy wypoczynkowe i dodatkowe 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Komendanta Stołecznego Policji na rzecz D.J. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 1712/20, po rozpoznaniu sprawy ze skargi D.J., uchylił zaskarżoną decyzję Komendanta Stołecznego Policji z dnia 16 lipca 2020 r., nr 90 oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Komendanta Powiatowego Policji [...] z dnia 14 maja 2020 r., nr 1 w przedmiocie odmowy wypłaty wyrównania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystane urlopy wypoczynkowe i dodatkowe oraz zasądził zwrot kosztów postępowania. Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym: Komendant Powiatowy Policji [...] decyzją z dnia 14 maja 2020 r., nr 1, wydaną na podstawie art. 114 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2020 r., poz. 360, dalej "ustawa o Policji"), po rozpoznaniu wniosku D.J. z dnia 9 listopada 2018 r., odmówił wypłaty wyrównania ekwiwalentu pieniężnego za 113 dni niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego i dodatkowego w związku ze zwolnieniem ze służby w Policji z dniem 30 czerwca 2014 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że przepis art. 115a ustawy o Policji w kształcie nadanym mu wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 października 2018 r., sygn. akt K 7/15 (opublikowanym w dniu 6 listopada 2018 r.) nie zawiera regulacji, które normowałyby sposób wyrównania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop osobom, które odeszły na emeryturę przed dniem wejścia w życie wyroku Trybunału. Wobec tego, organ nie ma podstaw prawnych do dokonania czynności ponownego przeliczenia świadczenia według innego mnożnika niż ten, na podstawie którego wypłacono policjantowi ekwiwalent. Skoro w obecnym stanie prawnym brak jest regulacji pozwalających na obliczenie wymiaru ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy i dodatkowy w innym wymiarze niż w oparciu o wysokość wskaźnika uchylonego treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt K 7/15, to decyzja zgodna z wnioskiem strony, nie była możliwa. Komendant Stołeczny Policji, po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia 16 lipca 2020 r., nr 90 utrzymał w mocy decyzję z dnia 14 maja 2020 r. Organ odwoławczy wyjaśnił, że przesłanką odmowy przyznania wyrównania ekwiwalentu jest brak przepisu, który określałby przelicznik, według którego należy obliczyć wysokość ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy i dodatkowy w związku ze zwolnieniem ze służby w Policji. Brak podstaw prawnych do ustalenia wysokości ekwiwalentu pieniężnego będzie miał miejsce aż do czasu ustanowienia przez ustawodawcę przepisu prawa, w którym wskazane zostanie, jak należy obliczać wysokość ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy i dodatkowy (koniecznym będzie przyjęcie danego wskaźnika tych przeliczeń). Istotne znaczenie będzie miało też ewentualne wprowadzenie przez ustawodawcę przepisów przejściowych, rozstrzygających, do jakich zdarzeń prawnych, bądź też podmiotów nowe przepisy prawa znajdą zastosowanie, co w konsekwencji może skutkować koniecznością ponownego ustalenia wysokości omawianego ekwiwalentu i wypłaty różnicy jego wysokości osobom, które taki ekwiwalent otrzymały na podstawie zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny regulacji. KSP wskazał też, że wnioskodawcy, zgodnie z art. 114 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 115a ustawy o Policji w brzemieniu obowiązującym w dniu wypłaty, wypłacono ekwiwalent pieniężny w stosownej wysokości. Z powyższą decyzją nie zgodził się wnioskodawca, wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Powołanym na wstępie wyrokiem, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej "P.p.s.a."), uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji przypomniał, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 30 października 2018r. sygn. akt K 7/15 (Dz. U. z 2018 r. poz. 2102), stwierdził, że art. 115a ustawy o Policji w zakresie, w jakim ustala wysokość ekwiwalentu pieniężnego za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego w wymiarze 1/30 części miesięcznego uposażenia, jest niezgodny z art. 66 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 zdanie drugie Konstytucji RP. Skutkiem tego wyroku była utrata mocy obowiązującej art. 115a ustawy o Policji z dniem 6 listopada 2018 r. (data publikacji w dzienniku urzędowym), w takim zakresie, w jakim określał on współczynnik ułamkowy 1/30 uposażenia policjanta jako podstawę ustalenia wysokości ekwiwalentu za niewykorzystany urlop. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 30 października 2018 r. wskazał, że "ekwiwalent pieniężny przyznawany jest w sytuacji zwolnienia funkcjonariusza ze służby, zaś celem tej regulacji, w kwestionowanym zakresie, jest zrekompensowanie funkcjonariuszowi faktycznej niemożności wykorzystania przysługującego mu urlopu, co stanowi urzeczywistnienie konstytucyjnie zagwarantowanych corocznych płatnych urlopów". Trybunał wskazał także, że ekwiwalent za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy jest "zastępczą formą" wykorzystania urlopu w sytuacji zwolnienia ze służby, która powoduje prawną i faktyczną niemożliwość realizacji tych świadczeń w naturze. Innymi słowy, po ustaniu stosunku służby, prawo do urlopu przekształca się w świadczenie pieniężne, będące, jak sama nazwa wskazuje, jego ekwiwalentem. Obowiązek wypłaty obciąża Policję (pracodawcę), ponieważ w czasie służby w tej formacji funkcjonariusz nabył powyższe uprawnienia, których z powodu wykonywania obowiązków służbowych nie mógł zrealizować w naturze (...). Świadczeniem ekwiwalentnym za przepracowany dzień urlopu jest wynagrodzenie za jeden dzień roboczy. Taki sposób obliczania wartości jednego dnia urlopu wynika z faktu, że urlop wypoczynkowy liczony jest wyłącznie w dniach roboczych. Interpretację taką wspiera także treść art. 112 ust. 1 ustawy o Policji, który ustala wysokość uposażenia przysługującego policjantowi w razie wykorzystania urlopu. Ekwiwalent będący substytutem urlopu powinien więc odpowiadać wartości tego świadczenia w naturze. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, przyjęcie w art. 115a ustawy o Policji wskaźnika 1/30 części miesięcznego uposażenia policjanta oznacza, że wypłacanej policjantowi należności za jeden dzień niewykorzystanego urlopu nie można nazwać rekompensatą ekwiwalentną, co prowadzi do naruszenia "istoty" corocznego płatnego urlopu chronionego przez art. 66 ust. 2 Konstytucji, zgodnie z którym to przepisem pracownik ma prawo do określonych w ustawie dni wolnych od pracy i corocznych płatnych urlopów, zaś maksymalne normy czasu pracy określa ustawa. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, stwierdzenie organów o braku podstawy prawnej do rozstrzygania sprawy wszczętej wnioskiem skarżącego nie było trafne. Brak w porządku prawnym na dzień wydania decyzji określenia mechanizmu naliczania ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy, według wskazań Trybunału Konstytucyjnego, zawartych w jego wyroku z dnia 30 października 2018 r. K 7/15, nie oznacza braku podstawy prawnej do rozstrzygania w przedmiocie wyrównania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop. Podstawę taką stanowi art. 115a ustawy o Policji, który w dniu rozstrzygania przez organ zachował walor konstytucyjności w odniesieniu do prawa policjantów do ekwiwalentu pieniężnego za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego oraz za każde rozpoczęte 8 godzin niewykorzystanego czasu wolnego przysługującego na podstawie art. 33 ust. 3 ustawy o Policji, ustalanego w relacji do miesięcznego uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym należnego na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym. Zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach i właściwych dla danego postępowania. Przepis art. 190 ust. 4 Konstytucji RP stanowi o prawie jednostki do przywrócenia stanu konstytucyjności po stwierdzeniu przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjności prawnej podstawy orzeczenia (por. uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 czerwca 2010r. sygn. akt II GPS 1/10 (publ. ONSAiWSA 2010/5/81). Wejście zatem w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 października 2018 r., K 7/15 zrodziło po stronie skarżącego uprawnienie do tego, aby wystąpić z żądaniem uzupełnienia wypłaconego już uprzednio ekwiwalentu do wysokości odpowiadającej konstytucyjnym regulacjom. Sposób obliczania wysokości ekwiwalentu pieniężnego wskazano w uzasadnieniu wyroku, gdyż Trybunał podniósł, że "świadczeniem ekwiwalentnym za przepracowany dzień urlopu jest wynagrodzenie za jeden dzień roboczy. Taki sposób obliczania wartości jednego dnia urlopu wynika z faktu, że urlop wypoczynkowy liczony jest wyłącznie w dniach roboczych. Interpretację taką wspiera art. 121 ust. 1 ustawy o Policji, który ustala wysokość uposażenia przysługującego policjantowi w razie wykorzystania urlopu. Ekwiwalent będący substytutem urlopu powinien więc odpowiadać wartości tego świadczenia w naturze". W dniu wydawania zaskarżonej decyzji w systemie prawnym nadal obowiązywała regulacja ustanawiająca uprawnienie do ekwiwalentu za niewykorzystany urlop w przypadku zwolnienia policjanta ze służby. Trybunał Konstytucyjny wskazał w powołanym wyżej wyroku sposób obliczania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy. Z tego względu zarówno zaskarżona decyzja jak i decyzja organu pierwszej instancji nie mogły się ostać w obrocie prawnym. Z powyższym wyrokiem nie zgodził się Komendant Stołeczny Policji, który wniósł skargę kasacyjną, domagając się jego uchylenia i oddalenia skargi, ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania; zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez niejasne wskazania co dalszego postępowania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że rozważania WSA w Warszawie zawarte w uzasadnieniu wyroku wskazują jednoznacznie na przyjętą przez Sąd koncepcję, wynikającą z naruszenia art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, że skarżącemu powinno zostać przyznane wyrównanie ekwiwalentu za niewykorzystane urlopy wypoczynkowe i dodatkowe, mimo, że w dacie wydawania decyzji nie było regulacji prawnych dotyczących tej materii. Jednocześnie należy wskazać, że w dacie orzekania przez Sąd obowiązywał art. 115a ustawy o Policji w nowym brzmieniu, obowiązywał również przepis - art. 9 ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach dotyczących wsparcia służb mundurowych nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, o zmianie ustawy o Służbie Więziennej oraz niektórych inny ustaw (Dz.U 2020 r., poz. 1610), który wyklucza możliwość zastosowania art. 115a ustawy o Policji w nowym brzmieniu w stosunku do osób zwolnionych ze służby przed 6 listopada 2018 r. Postępowanie organów administracji przy ponownym rozpoznaniu sprawy, zgodnie z uzasadnieniem zaskarżonego wyroku powinno uwzględniać rozważania sądu dotyczące naruszenia art. 190 ust. 4 Konstytucji RP oraz nową treść art. 115a ustawy o Policji, ale czy z pominięciem art. 9 ustawy o szczególnych rozwiązaniach - wtedy wprawdzie wywód Sądu byłby logicznie spójny, ale naruszałby prawo. Natomiast uwzględnienie rozważań Sądu, zastosowanie art. 115a ustawy o Policji w nowym brzmieniu oraz art. 9 ustawy o szczególnych rozwiązaniach pozostaje w wewnętrznej sprzeczności. W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów zastępstwa sądowego za obie instancje według norm przepisach. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 P.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. W tych okolicznościach w sprawie badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonych podstaw kasacyjnych. Rozpoznając skargę kasacyjną w podniesionych granicach, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej oceny skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 października 2018 r. (sygn. akt K 7/15) jak i prawidłowej wykładni art. 115a o Policji, a także art. 190 ust. 1 i 4 oraz art. 66 ust. 2 Konstytucji RP. Co istotne w sprawie, Sąd pierwszej instancji dokonywał oceny decyzji administracyjnej wydanej w dniu 16 lipca 2020 r., a zatem aktu, którego podstawy prawnej nie można doszukiwać się w obowiązującej od dnia 1 października 2020 r. ustawie o szczególnych rozwiązaniach dotyczących wsparcia służb mundurowych nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, o zmianie ustawy o Służbie Więziennej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 1610). Ustawa ta nie obowiązywała w dacie orzekania przez organy Policji (odpowiednio 14 maja 2020 r. – data wydania decyzji przez organ pierwszej instancji oraz 16 lipca 2020 r. – data wydania decyzji zaskarżonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie) natomiast obowiązywała w chwili wyrokowania przez Sąd pierwszej instancji, stąd Sąd ten mógł odwołać się do niej w ramach ewentualnych wskazań co do dalszego postępowania bez możliwości wypowiadania się co do treści przyszłego rozstrzygnięcia organu podejmowanego w oparciu o nowy stan prawny, nieobowiązujący w chwili wydawania decyzji. Stosownie do wynikającej z art. 7 Konstytucji RP i art. 6 k.p.a. zasady praworządności organy administracji publicznej w swoich rozstrzygnięciach obowiązane są uwzględniać stan faktyczny i prawny, jaki wynika z obowiązującego stanu prawnego, z wyjątkami do których odsyła sam ustawodawca. Z kolei sądy administracyjne, z racji przypisanej im kontrolnej roli wobec rozstrzygnięć organów administracji publicznej, w swoich orzeczeniach winny koncentrować się na stanie faktycznym i prawnym, jaki istniał w chwili rozstrzygnięcia sprawy przez organy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. jest niezasadny. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. może być skutecznie postawiony zasadniczo w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (por. uchwała NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09, wyrok NSA z 20 sierpnia 2009 r., sygn. akt II FSK 568/08). Przy czym zauważyć należy, iż naruszenie to musi być na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). Za pomocą zarzutu naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, czy też stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpatrując zarzut naruszenia tego przepisu jest zobowiązany jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy prawnej. W niniejszej sprawie uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie elementy wymagane przepisem art. 141 § 4 P.p.s.a. Natomiast uzasadnienie omawianego zarzutu naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. jest w istocie polemiką z rozstrzygnięciem Sądu, w szczególności z przedstawioną oceną skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 października 2018 r. (sygn. akt K 7/15) i zastosowaniem w sprawie przepisów prawa materialnego, tj. art. 115a ustawy o Policji. Sąd pierwszej instancji wskazał na podstawę prawną niezbędną do obliczenia wysokości ekwiwalentu za niewykorzystany urlop, jak również wskazał sposób wyliczenia sumy odpowiadającej ekwiwalentowi pieniężnemu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy. Sąd pierwszej instancji, realizując swoją funkcję kontrolną, zweryfikował zgodność z prawem zaskarżonej decyzji. Jednocześnie formułując wskazania i oceny prawne, jakie należy uwzględnić w ponownie prowadzonym postępowaniu, uwzględnił zmianę stanu prawnego wynikającą z wejścia w życie ustawy o szczególnych rozwiązaniach dotyczących wsparcia służb mundurowych nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, o zmianie ustawy o Służbie Więziennej oraz niektórych innych ustaw. WSA w Warszawie, nie mógł wypowiadać się co do postanowień tej ustawy, albowiem nie były one podstawą wydania zaskarżonej decyzji. Jest natomiast oczywiste, że zmiana stanu prawnego po wydaniu uchylonej przez WSA decyzji powoduje, że w istocie mamy do czynienia z nową sprawą administracyjną, a zatem poczynione przez Sąd pierwszej instancji wskazania co do dalszego postępowania mogą okazać się nieaktualne. WSA, podobnie jak i Naczelny Sąd Administracyjny nie mają jednak możliwości wypowiadania się co do tego, jak należy stosować przepisy, które nie były podstawą kontrolowanej w sprawie decyzji. Zasadnie zatem Sąd pierwszej instancji zobowiązał organ do uwzględnienia zmiany stanu prawnego wskutek wejścia w życie ustawy o szczególnych rozwiązaniach dotyczących wsparcia służb mundurowych nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, o zmianie ustawy o Służbie Więziennej oraz niektórych innych ustaw. Przy czym rzeczą organu ponownie rozpoznającego sprawę będzie ocena, na ile wskazania zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku co do sposobu wyliczenia ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop, zachowują walor związania w rozumieniu art. 153 P.p.s.a. wobec zmienionego stanu prawnego, w związku z wejściem w życie ustawy nowelizującej ustawę o Policji, mając przy tym na względzie okoliczność, że nowelizacja przepisów ustawy o Policji nie pozbawia mocy wiążącej wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 października 2018 r. Naczelny Sąd Administracyjny zwraca także uwagę, że decyzje wydane na podstawie art. 9 ustawy o szczególnych rozwiązaniach były już przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej przez sądy administracyjne obu instancji, które jednolicie wypowiedziały się co do sposobu jego interpretacji, a Naczelny Sąd Administracyjny stanowisko to w pełni podzielił (por. wyroki NSA: z 2 czerwca 2023 r. sygn. akt III OSK 5129/21 oraz III OSK 5130/21, z 5 października 2023 r. sygn. akt III OSK 5297/21 i III OSK 5354/21, z 12 października 2023 r. sygn. akt III OSK 5308/21 i III OSK 5310/21; z 26 czerwca 2024 r., sygn. akt III OSK 1652/22, z 25 września 2024 r., sygn. akt III OSK 4771/21, z 21 listopada 2024 r., sygn. akt III OSK 3032/23). Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w pkt. 1 wyroku. O kosztach postępowania Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 204 pkt 2 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a.