III OZ 316/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Dyrektora Muzeum [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 29 kwietnia 2025 r., sygn. akt III SO/Gd 1/25 o przywróceniu terminu do usunięcia braków formalnych w sprawie z wniosku R.K. o wymierzenie Dyrektorowi Muzeum [...] grzywny za nieprzekazanie skargi wraz z odpowiedzią na skargę oraz aktami administracyjnymi w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2025 r., sygn. akt III SO/Gd 1/25, przywrócił R.K. termin do usunięcia braków formalnych wniosku o wymierzenie Dyrektorowi Muzeum [...] grzywny za nieprzekazanie skargi wraz z odpowiedzią na skargę i aktami sprawy w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. W motywach rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji podał, że w związku ze złożonym w dniu 2 stycznia 2025 r. przez skarżącego wnioskiem o wymierzenie Dyrektorowi Muzeum [...] grzywny z powodu nieprzekazania skargi wraz z odpowiedzią na skargę oraz aktami administracyjnymi - zarządzeniem z dnia 8 stycznia 2025 r. - wnioskodawca został wezwany do usunięcia braków formalnych wniosku przez nadesłanie jego odpisu w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia wniosku. Przesyłka pocztowa zawierająca odpis zarządzenia została doręczona wnioskodawcy w dniu 15 stycznia 2025 r. Z uwagi na bezskuteczny upływ zakreślonego terminu, postanowieniem z dnia 7 lutego 2025 r., sygn. akt III SO/Gd 1/25 Wojewódzki Sad Administracyjny w Gdańsku odrzucił wniosek. Pismem z dnia 13 lutego 2025 r. skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do usunięcia braku formalnego wniosku. Podał, że w czasie, w którym otrzymał wezwanie, znajdował się w bardzo złym stanie zdrowotnym. Z powodu ostrych ataków woreczka żółciowego zgłosił się do lekarza rodzinnego, który w dniu 31 grudnia skierował go do chirurga. Po konsultacji chirurgicznej, w dniu 3 stycznia 2025 r. został skierowany do przyjęcia na oddział chirurgii Szpitala Uniwersyteckiego [...]. W dniu 29 stycznia 2025 r. został przyjęty na oddział chirurgii, gdzie przeszedł operację. Przed operacją wnioskodawca odczuwał częste i bardzo silne bóle, które uśmierzał za pomocą leków przeciwbólowych. Te dwa czynniki powodowały, że miał on utrudnione rozeznanie w swej sytuacji. Otrzymując korespondencję z Sądu, będąc pod wpływem silnego bólu i leków zauważył tylko wezwanie do uiszczenia wpisu, a wezwanie do usunięcia braków formalnych umknęło jego uwadze. Następnie WSA w Gdańsku wyjaśnił, że art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. dalej "P.p.s.a.") stanowi, że jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Zgodnie z art. 87 § 1 i 2 P.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Z powyższego wynika, że przywrócenie terminu może nastąpić, gdy wniosek o przywrócenie terminu został złożony w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, wnioskodawca uprawdopodobnił, że uchybił terminowi bez swojej winy oraz gdy dopełniona została czynność, dla której określony był termin. Brak jednej z tych przesłanek uniemożliwia przywrócenie terminu. Brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet niewielkim niedbalstwem. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Jeżeli strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa nie jest możliwe przywrócenie terminu. Oceniając wystąpienie tej przesłanki, sąd powinien przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. O braku winy w uchybieniu terminu można mówić jedynie wtedy, gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Zdaniem Sądu, z okoliczności przedstawionych przez skarżącego, popartych dokumentacją medyczną wynika, że nagłe pogorszenie się jego stanu zdrowia w grudniu 2024 r. i w styczniu 2025 r. związane z kamicą pęcherzyka żółciowego, istotnie stanowiło przeszkodę w usunięciu braku formalnego wniosku poprzez nadesłanie jego odpisu, której wnioskodawca nie mógł usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Sekwencja zdarzeń związana z rozwojem choroby u wnioskodawcy wskazuje jednoznacznie, że od 31 grudnia 2024 r., gdy zgłosił się on do lekarza rodzinnego, choroba nasiała się, aż do interwencji chirurgicznej w dniu 30 stycznia 2025 r. Do tego czasu wnioskodawca zmagał się z silnymi dolegliwościami bólowymi, co należało ocenić jako okoliczność uprawdopodobniającą brak winy w uchybieniu terminu do usunięcia braku formalnego wniosku wynikającym z przeoczenia wezwania w tym zakresie. Związany z tą nagłą chorobą stan zdrowia mógł mu uniemożliwić również wyręczenie się inną osobą i uzupełnienie wniosku w terminie. W ocenie Sądu, strona uprawdopodobniła brak winy w uchybieniu terminu do usunięcia braku formalnego wniosku i podjęła niezwłocznie po ustaniu przyczyny uchybienia terminu, jaką był ogólnie zły stan zdrowia i spowodowany tym stan braku wiedzy o uchybieniu terminu, konieczne czynności procesowe związane z nadesłaniem odpisu wniosku oraz złożeniem wniosku o przywrócenie terminu do usunięcia w terminie określonym w art. 87 § 1 P.p.s.a. Z powyższym postanowieniem nie zgodził się Dyrektor Muzeum [...], wnosząc zażalenie i domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia, ewentualnie uchylenia zaskarżonego postanowienia i rozpoznania wniosku wnioskodawcy na nowo poprzez odmowę przywrócenia terminu oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa wg norm prawem przewidzianych wraz z uwzględnieniem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie: 1. art. 87 § 2 P.p.s.a. poprzez błędne uznanie, że wnioskodawca uprawdopodobnił okoliczności wskazujących na uchybienie terminu bez jego winy, a w szczególności brak możliwości wyręczenia się inną osobą w celu dotrzymania terminu, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ doprowadziło do niezasadnego przywrócenia terminu na usunięcie braków formalnych wniosku; 2. art. 86 § 1 P.p.s.a. poprzez jego niewłaściwą wykładnię i uznanie, że przywrócenie terminu na dokonanie czynności w postępowaniu sądowym jest możliwe w sytuacji, gdy zobowiązany do dotrzymania terminu ma zaplanowany zabieg chirurgiczny i gdy w swym wniosku w żaden sposób nie uprawdopodobnił, że nie miał możliwości wyręczenia się inną osobą w celu dotrzymania terminu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Rozpatrując wniosek o przywrócenie terminu, Sąd pierwszej instancji powinien ocenić, czy przywołane we wniosku okoliczności zasługują na wiarę, a następnie ocenić, czy mogą one uprawdopodobniać brak winy w uchybieniu terminu. Oceniając powyższe, Sąd pierwszej instancji, mając na uwadze zasady logiki i doświadczenia życiowego, winien zatem zbadać, czy rodzaj i charakter podjętych przez skarżącego działań może świadczyć o braku winy w uchybieniu terminu. Przy ocenie okoliczności wskazanych we wniosku o przywrócenie terminu należy wypośrodkować, aby z jednej strony nie doprowadzić do pochopnego przywrócenia terminu, z drugiej zaś, aby na skutek nadmiernej surowości w ocenie przesłanki braku winy, nie zamknąć stronie drogi do obrony jej praw przed sądem administracyjnym (por. postanowienie NSA z 27 września 2023 r., sygn. akt III FZ 436/23). Ponadto należy mieć na uwadze, że wykładnia przepisów procesowych, regulujących instytucję przywrócenia terminu musi być zawsze dokonywana z perspektywy uwzględniającej treść zasady prawa do sądu, tym samym z perspektywy funkcji ochronnej (zob. postanowienie NSA z dnia 10 sierpnia 2010 r., sygn. II GZ 183/10, postanowienie NSA z dnia 7 sierpnia 2014 r., sygn. I GZ 237/14, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2019 r., sygn. I OZ 609/19). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie doszło do prawidłowej oceny wskazanych przez skarżącego okoliczności, będących przyczyną uchybienia terminowi i zasadnego przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wymierzenie grzywny organowi. Stan zdrowia skarżącego pogorszył się 31 grudnia 2024 r. i stan chorobowy trwał aż do interwencji chirurgicznej w dniu 30 stycznia 2025 r. W tym czasie skarżący zmagał się z silnymi dolegliwościami bólowymi, które uśmierzał za pomocą środków przeciwbólowych. Utrzymywanie się złego stanu zdrowia i przy jednoczesnym zmaganiu się z bólem w trakcie oczekiwania na zabieg chirurgiczny mógł uniemożliwić skarżącemu staranne prowadzenie własnych spraw. W art. 87 § 2 P.p.s.a. jest mowa o uprawdopodobnieniu, a nie o udowodnieniu braku winy. Naczelny Sąd Administracyjny dał wiarę twierdzeniom skarżącego, że bezpośrednią przyczyną uchybienia terminowi było zachorowanie i dolegliwości towarzyszące jego chorobie. Skarżący uprawdopodobnił zatem, że stan zdrowia był przeszkodą w uzupełnieniu braków formalnych wniosku w terminie. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł, jak w postanowieniu. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach postępowania zażaleniowego, ponieważ przepisy P.p.s.a. nie przewidują możliwości orzeczenia co do zwrotu kosztów w postępowaniu zażaleniowym. Przepisy art. 203 i art. 204 P.p.s.a. przyznają stronie prawo do zwrotu kosztów w postępowaniu kasacyjnym wszczętym skargą kasacyjną od orzeczenia Sądu pierwszej instancji oddalającego lub uwzględniającego skargę. Tylko w tych przypadkach Naczelny Sąd Administracyjny jest obowiązany do zamieszczenia z urzędu w orzeczeniu rozstrzygnięcia o kosztach (art. 209 P.p.s.a.). Przepis art. 197 § 2 P.p.s.a. nie zawiera odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów o zwrocie kosztów postępowania między stronami w postępowaniu zażaleniowym.