III OZ 52/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Fundacji [...] w [...] na postanowienie o kosztach postępowania zawarte w punkcie 3 wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 8 czerwca 2022 r., sygn. akt II SAB/Bd 35/22 w sprawie ze skargi Fundacji [...] w [...] na bezczynność Dyrektora [...] w [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z 8 czerwca 2022 r., II SAB/Bd 35/22, po rozpoznaniu sprawy ze skargi Fundacji [...] w [...] (dalej: "skarżąca") na bezczynność Dyrektora [...] w [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej, zobowiązał Dyrektora [...] w [...] do rozpoznania wniosku skarżącej z 19 listopada 2021 r. w terminie 14 dni od daty doręczenia prawomocnego wyroku (pkt 1.), stwierdził, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (pkt 2.), zasądził od Dyrektora [...] w [...] na rzecz skarżącej kwotę 167 (sto sześćdziesiąt siedem) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (pkt 3.). Uzasadniając rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zawarte w punkcie 3. wyroku Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że o zwrocie kosztów postępowania w postaci uiszczonego wpisu od skargi (100 zł), wynagrodzenia pełnomocnika (50 zł) i opłaty skarbowej za pełnomocnictwo (17 zł) Sąd orzekł w oparciu o art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji zmiarkował jednocześnie zwracaną kwotę wynagrodzenia radcy prawnego reprezentującego skarżącą na podstawie art. 206 p.p.s.a. mając na uwadze to, że niniejsza sprawa jest jedną z wielu analogicznych inicjowanych przez skarżącą fundację, zarejestrowanych przed tut. Sądem (dotychczas zarejestrowano 33 takie sprawy). Sposób działania skarżącej jest w tych sprawach taki sam – wniosek o udostępnienie informacji publicznej wysyłany jest zbiorczą wiadomością elektroniczną do wielu adresatów, a następnie do Sądu wywodzona jest skarga na bezczynność tych podmiotów o takiej samej treści, z uwzględnieniem niewielkich odmienności dotyczących konkretnych spraw. W ocenie Sądu powyższe uzasadnia zwrot kosztów wynagrodzenia pełnomocnika reprezentującego skarżącą fundację jedynie w niewielkiej części, uwzględniając jego minimalny nakład pracy, jak i seryjność oraz nieskomplikowany charakter inicjowanych spraw. Skarżąca zaskarżyła zażaleniem postanowienie Sądu pierwszej instancji w tej części, w jakiej odmówiono zasądzenia od organu na rzecz Fundacji [...] zwrotu pełnych koszów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, ograniczając jego wysokość z minimalnej stawki z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (480 zł) tj. do 50 zł. Skarżąca Sądowi pierwszej instancji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj: 1) art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz §14 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych - poprzez zaniechanie przyznania stronie skarżącej pełnego zwrotu niezbędnych kosztów postępowania (w skład których powinno wchodzić wynagrodzenie radcy prawnego według stawki minimalnej w kwocie 480 zł) pomimo zasadności skargi w całości. 2) art. 206 p.p.s.a. poprzez bezpodstawne, rozszerzające zastosowanie "wyjątkowej" regulacji, mimo braku szczególnych przesłanek "słusznościowych", uzasadniających tak drastyczne (bo blisko 10-krotne) zmniejszenie wynagrodzenia pełnomocnika, - przy czym naruszenia te miały wpływ na wynik sprawy, ponieważ doprowadziły do bezpodstawnego zasądzenia od organu na rzecz skarżącej kwoty znacznie niższej niż należna. Mając na uwadze powyższe, skarżąca wniosła o zmianę postanowienia w skarżonej części poprzez zasądzenie od organu na rzecz Fundacji [...], dodatkowo kwoty 430 zł (t.j. różnicy pomiędzy należnymi 480 zł a zasądzonymi dotychczas 50 zł) wskutek czego, postanowienie zawarte w pkt 4 sentencji wyroku - po korekcie instancyjnej - powinno przyznać łącznie od organu kwotę 597 zł). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 206 p.p.s.a. sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Przepis ten dopuszcza możliwość miarkowania kosztów postępowania na rzecz skarżącego od organu w postępowaniu przed wojewódzkimi sądami administracyjnymi, a ustalenie czy w sprawie zachodzi "uzasadniony przypadek", zostało pozostawione do uznania sądu. Sąd dokonuje analizy wszelkich mających znaczenie dla tej kwestii okoliczności sprawy i ocenia, czy występuje w niej uzasadniony przypadek. W razie miarkowania kosztów obowiązkiem sądu jest precyzyjne uzasadnienie rozstrzygnięcia (por. postanowienie NSA z 21 lutego 2011 r., II FZ 8/11). W związku z tym, że art. 206 p.p.s.a. dotyczy kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, o których mowa w art. 205 p.p.s.a., to obejmuje swoim zakresem także miarkowanie wysokości wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika (por. M. Niezgódka-Medek [w:]. B. Dauter., A. Kabat. M. Niezgódka-Medek. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz – komentarz do art. 206, LEX/el). W okolicznościach niniejszej sprawy Sąd pierwszej instancji był uprawniony do zastosowania tego przepisu, albowiem charakter i stopień zawiłości sprawy oraz związany z tym nakład pracy pełnomocnika nie uzasadniają uwzględnienia żądania co do przyznania na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego w pełnej, przewidzianej przepisami rozporządzenia, wysokości. Aktywność pełnomocnika w niniejszej sprawie sprowadzała się w istocie do napisania skargi. Sprawa nie miała skomplikowanego charakteru, a nadto była bliźniaczo podobna do innych spraw zainicjowanych przez skarżącą przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Bydgoszczy, co jest Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu znane z urzędu. Skarżąca, reprezentowana przez tego samego pełnomocnika, wywiodła wiele jednobrzmiących skarg na bezczynność organów w przedmiocie rozpoznania wniosków o udostępnienie informacji publicznej. Złożone wnioski o udostępnienie informacji publicznej dotyczyły otrzymanej dotacji z budżetu jednostki samorządu terytorialnego. Czynności pełnomocnika skarżącej miały zatem charakter powtarzalny. W związku z tym, nakład pracy pełnomocnika związany z prowadzeniem niniejszej sprawy, Sąd pierwszej instancji zasadnie ocenił jako nieznaczny, co uzasadniało miarkowanie kosztów zastępstwa procesowego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, działanie skarżącej oraz liczba i treść złożonych wniosków o udostępnienie informacji publicznej świadczy o nadużyciu prawa do informacji publicznej, na które składają się takie okoliczności jak: seryjność i podobieństwo skarg, akcentowanie w treściach pism kwestii kosztów postępowania, model działania skarżącej i jej pełnomocnika oraz korelacja czasowa między wniesieniem skargi a zaistnieniem bezczynności w sprawie. Okoliczności niniejszej sprawy niewątpliwie uzasadniały miarkowanie wynagrodzenia pełnomocnika. Stwierdzić zatem należy, że rozstrzygnięcie o odstąpieniu od zasądzenia pełnych kosztów zastępstwa procesowego, zawarte w punkcie 3 wyroku, w pełni znajduje oparcie w art. 206 p.p.s.a. Przepis ten bowiem daje podstawę Sądowi do miarkowania wynagrodzenia pełnomocnika, poprzez zasądzenie pomniejszonej kwoty zwrotu kosztów postępowania w zakresie jego wynagrodzenia. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.