I SA/Bk 100/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Melezini (spr.), po rozpoznaniu w dniu 27 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E. P. od postanowienia referendarza sądowego WSA w Białymstoku z dnia 13 września 2017 r. w przedmiocie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] listopada 2016 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za trzeci i czwarty kwartał 2012 r. i pierwszy kwartał 2013 r. oraz określenie podatku do zapłaty na podstawie art. 108 ustawy o podatku od towarów i usług za miesiące od lipca do grudnia 2012 roku oraz od stycznia do marca 2013 roku p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. E. P. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką H. P., siostrą K. P. oraz babcią M. Ż. Źródłem miesięcznego utrzymania rodziny jest: wynagrodzenie z tytułu pracy na ¼ etatu otrzymywane przez wnioskodawczynię – 460 zł; wynagrodzenie z tytułu pracy otrzymywane przez H. P. – 460 zł oraz emerytura M. Ż. w wysokości 800 zł. Łączny dochód miesięczny czteroosobowej rodziny wynosi zatem 1.720 zł. Wykazane wydatki stałe to: media i czynsz – 700 zł; żywność – 1.000 zł; ogrzewanie – 400 zł; lekarstwa i opieka medyczna – 400 zł oraz rata kredytu – 910 zł. Łącznie wyszczególnione wydatki wynoszą 3.410 zł. E. P. oraz osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają majątku, w tym zgromadzonych oszczędności. Postanowieniem z dnia 13 września 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uznał, że treść złożonego przez skarżącą oświadczenia dotyczącego jej sytuacji majątkowej, w szczególności w zakresie wysokości uzyskiwanego dochodu miesięcznego przez jej rodzinę budzi uzasadnione wątpliwości, co do jego zgodności ze stanem rzeczywistym. Zestawiając osiągnięty dochód jej, matki i babci (ok. 1720 zł) z wykazanymi miesięcznymi wydatkami (ok. 3410 zł) należało stwierdzić, iż wydatki te przekraczają znacznie deklarowane dochody. W złożonym w terminie sprzeciwie, pełnomocnik skarżącej zarzucił naruszenie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. które miało wpływ na wynik sprawy, polegające na odmowie przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sytuacji gdy skarżąca nie jest w stanie ich ponieść z uwagi na brak dochodów i środków finansowych pozwalających na sprostanie wymaganiu uiszczenia opłaty od skargi. W uzasadnieniu sprzeciwu pełnomocnik podkreślił, że cały majątek skarżącej został zajęty przez Urząd Skarbowy w ramach prowadzonych postępowań. Zabezpieczeniu poddano konta bankowe i należności z tytułu zwrotu podatku VAT. Skarżąca zawiesiła poprowadzoną działalność gospodarczą a jedynym jej dochodem jest umowa o pracę na ¼ etatu z wynagrodzeniem 500 zł brutto. Tym samym, skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych i jej sytuacja finansowa w przyszłości nie ulegnie poprawie. W jego ocenie, odmowa przyznania prawa pomocy stanowić będzie ograniczenie skarżącej prawa do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Na wstępie wskazać należy, że powyższy wniosek o przyznanie prawa pomocy jest kolejnym w sprawie. Pierwotnie postanowieniem z dnia 6 kwietnia 2017 r., referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem Sądu z dnia 10 maja 2017 r., zaś skarżąca w dniu 18 maja 2017 r. uiściła w kasie Sądu wpis od skargi w kwocie 14 755 zł. (k. 61 akt sąd.). Podkreślić należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze. zm). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie, z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W ocenie Sądu, analizując sytuację majątkową skarżącej oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, zgodzić się należało z referendarzem sądowym tut. Sądu, że skarżąca nie wykazała jakoby nie była w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić przede wszystkim należy, że oświadczenie złożone przez skarżącą dotyczącą uzyskiwanych dochodów oraz wydatków budzi poważne wątpliwości, co do jego wiarygodności. Skarżąca wraz z matką oraz babcią deklaruje stałe wydatki na poziomie ok. 3400 zł, podczas gdy wykazywane dochody (osób tworzących wspólne gospodarstwo domowe) wynosi zaledwie ok. 1700 zł. Okoliczność, że wykazane dochody nie pokrywają się z ponoszonymi wydatkami wskazuje, iż skarżąca nie udowodniła, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Co ciekawe, profesjonalny pełnomocnik skarżącej w złożonym sprzeciwie w żaden sposób nie odniósł się do argumentów referendarza, wskazujących na niewiarygodność oświadczenia skarżącej w zakresie uzyskiwanych dochodów. W sprawie nie bez znaczenia ma również to, że oceniając sytuację majątkową skarżącej bierze się pod uwagę nie tylko rzeczywiste czy deklarowane przez skarżącą dochody, ale również jej możliwości zarobkowe. A te, jak wynika z akt sprawy były i są znaczne. Skarżąca, w okresie prowadzenia działalności gospodarczej uzyskiwała znaczne przychody, rzędu setek tysięcy złotych rocznie (PIT 36L. k. 28 akt), dlatego też nie może aktualnie zasłaniać się brakiem źródeł dochodów dla konieczności poniesienia kosztów sądowych, w sprawie związanej właśnie z prowadzoną działalnością gospodarczą. Przyjmując nawet, że skarżąca była zmuszona do zawieszenia prowadzonej działalności gospodarczej, powinna była poczynić oszczędności, z których mogłaby sfinansować ewentualne koszty sądowe w przedmiotowej sprawie. Zaznaczyć należy, że kontrola podatkowa w firmie skarżącej została wszczęta już w 2013 r., a zatem w okresie uzyskiwania przez skarżącą znacznych przychodów, a zatem zakładając racjonalność skarżącej jako przedsiębiorcy, powinna ona przewidzieć, że ewentualny spór z organami skarbowymi będzie generował dodatkowe koszty, w tym koszty sądowe. Wskazać przy tym należy, że sytuacja skarżącej, przedstawiona we wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 30 sierpnia 2017 r. nie różniła się w sposób istotny do tej przedstawionej we wniosku z dnia 2 lutego 2017 r. Wówczas Sąd uznał, że skarżąca nie przedstawiła wiarygodnego oświadczenia o swojej sytuacji majątkowej, w tym wysokości zarobków, co skutkowało odmową przyznania prawa pomocy. Prawidłowa ocena sytuacji majątkowej skarżącej znalazła potwierdzenie w fakcie uiszczenia przez skarżącą w dniu 18 maja 2017 r. wpisu od skargi w kwocie 14 755 zł. W ocenie Sądu, również obecnie skarżąca nie przedstawiła w sposób wiarygodny własnej sytuacji majątkowej, co obligowało go do ponownej odmowy przyznania prawa pomocy. W tych okolicznościach nie jest wiarygodne oświadczenie skarżącej, jakoby nie posiadała środków na uiszczenie kosztów sądowych w sprawie, które co trzeba podkreślić nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Przedmiotowe orzeczenie z pewnością nie może być postrzegane jako pozbawienie skarżącej prawa do sądu, skoro poprzez niewiarygodne oświadczenie, skarżąca uniemożliwia sądowi właściwą ocenę jej sytuacji majątkowej. Mając na uwadze powyższe, uznając że zaskarżone postanowienie referendarza sądowego odpowiada prawu, na podstawie art. 260 § 1 i 2 w zw. z art. 245 § 3 oraz 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.