I SA/Bk 1184/15
WyrokWSA w Białymstoku2016-01-20
Skład orzekający: Paweł Janusz Lewkowicz, Mieczysław Markowski, Andrzej Melezini
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy przeniesienie własności nieruchomości z gminy na Skarb Państwa w zamian za odszkodowanie, w sytuacji gdy organem wykonawczym obu podmiotów jest ten sam prezydent miasta, stanowi odpłatną dostawę towarów podlegającą opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług?Ratio decidendi
Przeniesienie własności nieruchomości z gminy na Skarb Państwa w zamian za odszkodowanie, nawet jeśli organem wykonawczym obu podmiotów jest ten sam prezydent miasta, stanowi odpłatną dostawę towarów w rozumieniu art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT. Sąd jest związany wykładnią Naczelnego Sądu Administracyjnego, który uznał, że przepisy podatkowe mają swoją specyfikę i autonomię, a kwestie reprezentacji podmiotów nie mają wpływu na opodatkowanie takiej czynności. Obowiązek podatkowy powstaje z chwilą otrzymania odszkodowania.Stan faktyczny
Miasto B. zwróciło się o interpretację indywidualną w sprawie opodatkowania VAT przeniesienia własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w zamian za odszkodowanie. Decyzją Wojewody P. ustalono odszkodowanie dla Gminy B. za nieruchomość przejętą z mocy prawa przez Skarb Państwa. Gmina B. i Miasto B. to ten sam podmiot, a Prezydent B. był zobowiązany do wypłaty odszkodowania. Strona skarżąca uważała, że czynność ta nie jest odpłatną dostawą towarów, ponieważ nie nastąpiło faktyczne przeniesienie władztwa nad nieruchomością na inny podmiot. Organ interpretacyjny uznał stanowisko wnioskodawcy za nieprawidłowe, stwierdzając, że jest to odpłatna dostawa towarów podlegająca VAT.Rozstrzygnięcie
Oddala skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz (spr.), Sędziowie sędzia NSA Mieczysław Markowski, sędzia WSA Andrzej Melezini, Protokolant st. sekretarz sądowy Beata Świętochowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 20 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi Miasta B. na interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia [...] października 2012 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług oddala skargę.
Wnioskiem z [...] lipca 2012 r. (uzupełnionym pismem z [...] września 2012 r.) Miasto B. (Urząd Miasta w B.) zwrócił się do Ministra Finansów o wydanie interpretacji indywidualnej przepisów prawa podatkowego w zakresie opodatkowania podatkiem od towarów i usług przeniesienia własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w zamian za odszkodowanie.
We wniosku wskazano, że decyzją Wojewody P. z dnia [...] lutego 2012 r., ustalono wartość nieruchomości oznaczonej nr geod. [...] o pow. 0,1212 ha, położonej w obrębie [...] w B., dla której jest założona księga wieczysta nr [...], stanowiącej uprzednio własność Gminy B., przejętej z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa. W decyzji tej ustalono także odszkodowanie za nieruchomość na rzecz Gminy B., w wysokości 591.904,00 zł, oraz zwiększenie wysokości odszkodowania o kwotę 29.595,20 zł, odpowiadającą 5% wartości nieruchomości z tytułu wcześniejszego wydania nieruchomości. Do wypłaty tego odszkodowania na rzecz Gminy B. zobowiązano Prezydenta B. w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja wojewody stanie się ostateczna. Wnioskodawca wskazał, że powyższa decyzja wojewody dotyczy odszkodowania za przejście, zgodnie z art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2008 r. nr 193 poz. 1194 ze zm.), własności działki stanowiącej własność Gminy B. - z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa. Wymieniona decyzja Wojewody P. została utrzymana w mocy decyzją Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 31 maja 2012 r.
Wnioskodawca wskazał, że Gmina B. i Miasto B., to ten sam podmiot. Do wypłaty odszkodowania, został zobowiązany Prezydent B. Ponadto Wnioskodawca zauważył, że opisana we wniosku sytuacja wskazuje, że zarówno właścicielem nieruchomości, jak i zarządcą drogi jest ten sam podmiot. Ponieważ nieruchomość znajdowała się już we władaniu Prezydenta Miasta B., nie nastąpiło jej wydanie zarządcy drogi (temu samemu Prezydentowi Miasta B.). Dostawa nieruchomości utożsamiana jest bowiem z przeniesieniem prawa do jej rozporządzania. W opisanej sytuacji takie przeniesienie nie nastąpiło.
W związku z powyższym zadano następujące pytania.
1. Czy przejęcie własności gruntu, bez faktycznej zapłaty odszkodowania jest dostawą?
2. Kiedy powstaje obowiązek podatkowy w podatku od towarów i usług, od ww. przejęcia z mocy prawa?
3. Jaki organ i komu powinien wystawić w związku z tą czynnością fakturę VAT?
4. Kto nalicza, a kto odlicza podatek VAT?
Zdaniem Wnioskodawcy, Miasto (Gmina) B. nie jest podatkiem VAT
od odszkodowania za nieruchomość przejętą z mocy prawa, jeżeli przejmującym jest Skarb Państwa - w imieniu, którego działa to samo Miasto B. jako zarządca drogi, a czynność wywłaszczenia za odszkodowaniem - w takim przypadku,
nie podlega ustawie o podatku od towarów i usług. Jeżeli jednak mamy do czynienia
z dostawą, wówczas - ze względu na nieekwiwalentność tej czynności, brak wydania nieruchomości oraz niemożność wystawienia faktury, nie powstaje obowiązek podatkowy z tego tytułu.
W interpretacji indywidualnej nr [...] z dnia [...] października 2012 r., reprezentujący Ministra Finansów, Dyrektora Izby Skarbowej w B. uznał stanowisko Wnioskodawcy za nieprawidłowe.
Organ stwierdził, że w świetle art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca
2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2011 r., Nr 177, poz. 1054 ze zm.), dalej powoływana jako u.p.t.u. przeniesienie z nakazu organu władzy publicznej
lub podmiotu działającego w imieniu takiego organu lub przeniesienie z mocy prawa własności towarów (nieruchomości) w zamian za odszkodowanie jest objęte podatkiem od towarów i usług (a więc także wówczas, gdy nie jest ono następstwem decyzji właściciela, lecz wynika z nakazu organu władzy publicznej lub z mocy samego prawa). W takiej sytuacji ma miejsce dostawa towarów w zamian
za odszkodowanie, zaś odszkodowanie pełni funkcję wynagrodzenia
za przeniesienie własności towarów, czyniąc tego rodzaju dostawę faktycznie odpłatną - objętą opodatkowaniem podatkiem od towarów i usług. Opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług nie podlega samo odszkodowanie, lecz stanowiące dostawę towarów przeniesienie własności nieruchomości w zamian
za wynagrodzenie przyjmujące formę odszkodowania.
Dalej organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie przekazując nieruchomość gruntową na rzecz Skarbu Państwa, Gmina działała we własnym imieniu i na własny rachunek. Działania Gminy są tożsame z działaniami każdego innego podmiotu będącego właścicielem nieruchomości. W opisanym zdarzeniu przyszłym mamy zatem do czynienia z przeniesieniem własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa za odszkodowaniem, stanowiącym odpłatną dostawę towarów, o której mowa w art. 7 ust. 1 u.p.t.u., podlegającą opodatkowaniu tym podatkiem.
W tym przypadku, odszkodowanie pełni funkcję wynagrodzenia za przeniesienie własności towarów, czyniąc tego rodzaju dostawę faktycznie odpłatną i ze względu
na przedmiot, czynność taka objęta jest podatkiem od towarów i usług. W każdym zatem przypadku podatnikiem podatku od towarów i usług jest Gmina (Miasto) i ona dokonuje rozliczeń w podatku od towarów i usług.
W przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z sytuacją, kiedy podmiotem będącym właścicielem nieruchomości, która stała się przedmiotem wywłaszczenia
i podmiotem przejmującym tę nieruchomości jest ten sam podatnik podatku
od towarów i usług. Jednakże dokonując dostawy nieruchomości należącej
do gminnego zasobu, Wnioskodawca występuje w roli właściciela nieruchomości - Gminy, z kolei przejmując tę nieruchomość reprezentuje Skarb Państwa. A zatem własność nieruchomości zostanie przeniesiona na tego samego podatnika,
ale co istotne na inny podmiot. Organ podkreślił, że warunkiem dostawy towaru jako czynności podlegającej opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług nie jest przeniesienie prawa do rozporządzania towarem jak właściciel na innego podatnika podatku od towarów i usług, tylko na inny podmiot. W przedmiotowej sprawie natomiast prawo własności nieruchomości zostanie przeniesione z Gminy na Skarb Państwa.
W ocenie organu dokonującego interpretacji, w analizowanej sprawie dochodzi do odpłatnej dostawy towaru, spełniającej definicję zawartą w art. 7 ust. 1 u.p.t.u. Odpłatność za nieruchomość stanowi odszkodowanie, które pełni funkcję wynagrodzenia za przeniesienie własności towarów, czyniąc tego rodzaju dostawę faktycznie odpłatną.
Organ interpretacyjny stwierdził, że w opisanym we wniosku zdarzeniu przyszłym, obowiązek podatkowy powstanie zgodnie z § 3 ust. 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 4 kwietnia 2011 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 73, poz. 392 ze zm.),
z chwilą otrzymania całości lub części zapłaty, tj. w chwili otrzymania w całości
lub części odszkodowania z tytułu przeniesienia własności nieruchomości, należących do Gminy na rzecz Skarbu Państwa.
Organ zaznaczył również, że obowiązujące przepisy, w tym przepisy rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 28 marca 2011 r. w sprawie zwrotu podatku niektórym podatnikom, wystawiania faktur, sposobu ich przechowywania oraz listy towarów i usług, do których nie mają zastosowania zwolnienia od podatku
od towarów i usług (Dz. U. Nr 68, poz. 360), nie wykluczają by w przypadku rzeczywistych transakcji realizowanych przez dwa odrębne podmioty, zobowiązanym do ich udokumentowania i opodatkowania podatkiem od towarów i usług, był ten sam podatnik. W takim przypadku w obrocie gospodarczym występuje faktura VAT zawierająca podatek należny dająca, po spełnieniu warunków zawartych w art. 86 ust. 1 u.p.t.u., prawo do odliczenia podatku naliczonego. W takiej sytuacji faktura VAT dokumentująca przeniesienie własności nieruchomości gruntowej z Gminy
na rzecz Skarbu Państwa, będzie odzwierciedlała prawdziwą (rzeczywistą) transakcję gospodarczą.
Reasumując organ stwierdził, że przeniesienie prawa własności gruntu
na rzecz Skarbu Państwa w zamian za określone mocą decyzji wojewody odszkodowanie, stanowi odpłatną dostawę towarów, podlegającą opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, w przypadku której obowiązek podatkowy powstanie zgodnie z § 3 ust. 3 rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług, z chwilą otrzymania całości lub części zapłaty. W związku z powyższym na Gminie ciążyć będzie obowiązek udokumentowania przedmiotowej dostawy nieruchomości fakturą VAT,
na której jako nabywcę i sprzedawcę wskazać należy Gminę, która działa jednocześnie w imieniu własnym i jako reprezentant Skarbu Państwa. Obowiązek opodatkowania czynności według właściwej stawki podatku od towarów i usług (bądź zastosowanie zwolnienia od podatku), ciążyć będzie na Gminie, jako właścicielu wywłaszczonej nieruchomości, otrzymującej z tego tytułu odszkodowanie. Jako reprezentant Skarbu Państwa Gmina nie będzie jednak uprawniona do odliczenia podatku wykazanego w ww. fakturze.
W skardze złożonej do Sądu po uprzednim, bezskutecznym wezwaniu organu do usunięcia naruszenia prawa, pełnomocnik Miasta B. zarzucił wydanej interpretacji naruszenie:
- art. 5 ust. 1 pkt. 1 w zw. z art. 7 ust. 1 pkt.1 oraz art. 106 ust. 1 u.p.t.u.;
- art. 4 i 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tj. Dz.U.
z 2012 r. , poz. 749 ze zm., dalej powoływana w skrócie jako "o.p.") oraz
- § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 28 marca 2011 r. w sprawie zwrotu podatku niektórym podatnikom, wystawiania faktur, sposobu ich przechowywania oraz listy towarów i usług, do których nie mają zastosowania zwolnienia od podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2011 r., Nr 68, poz. 360).
Wskazując na powyższe, strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej interpretacji oraz o zasądzenie kosztów procesowych według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi jej autor stwierdził, że decyzja Wojewody P. z dnia [...] lutego 2012 r., dotyczy odszkodowania za przejście, zgodnie z art. 12 ust. 4 ustawy z 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych własności działki stanowiącej własność Gminy B. - z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa. Gmina B. i Miasto B., to ten sam podmiot. Do wypłaty odszkodowania, został zobowiązany Prezydent B. Prezydent miasta wykonując swoje kompetencje, o których wyżej mowa, nie działa jako odrębny podmiot, a pełni funkcję organu wykonawczego miasta na prawach powiatu. Zatem na gruncie niniejszej sprawy odszkodowanie winno być wypłacone z budżetu Miasta B.
Czy zatem Miasto B. może otrzymać odszkodowanie, wypłacając jego kwotę ze swojego budżetu? Jednolity budżet Miasta B. nie pozwala
na uiszczenie należności, gdyż zarówno beneficjentem tej kwoty, jak i zobowiązanym do jej uiszczenia byłby ten sam podmiot. Skoro należności (odszkodowania)
nie można wypłacić, transakcja ta nie jest czynnością odpłatną, o której mowa
w art. 7 ust. 1 pkt. 1 u.p.t.u., a w konsekwencji nie podlega zakresowi przedmiotowemu podatku od towarów i usług i jako taka nie jest opodatkowana.
Autor skargi stwierdził także, że przez dostawę towarów rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarem jak właściciel. Z przeniesieniem tego prawa powiązane jest "wydanie" towaru. Czy można towar wydać temu samemu podmiotowi? Wywłaszczona nieruchomość będąca własnością Miasta (Gminy) B., ma być wydana Miastu (Gminie) B. - na cele budowy drogi.
Z pojęciem wydania wiąże się przekazanie części majątku - innemu podatnikowi.
W omawianej sytuacji mamy do czynienia z jednolitym organizmem, który jest tym samym podatnikiem występującym raz jako przedstawiciel zarządcy drogi a innym razem jako organ byłego właściciela nieruchomości. Nieruchomość ta cały czas jest w posiadaniu Miasta B. W przekonaniu strony skarżącej nie dochodzi więc
do wydania towaru, a w konsekwencji do dostawy, gdyż nie przenosi się prawa
do rozporządzania nieruchomością.
Gdyby uznać jednak, że do wydania towaru dochodzi, to zdaniem strony skarżącej obowiązek podatkowy nie powstaje w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 4 kwietnia 2011 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług. Jeżeli mamy do czynienia
z dostawą wywłaszczanej z mocy prawa nieruchomości, obowiązek podatkowy winien powstać na mocy art. 19 ust. 4 u.p.t.u. Jednak obowiązek podatkowy
w tym przypadku nie powstaje, bowiem w tej sytuacji nie dochodzi do zapłaty odszkodowania, nie mamy do czynienia z wydaniem towaru, nie można wystawić faktury. Skoro nie powstaje obowiązek podatkowy nie może powstać też zobowiązanie podatkowe (art. 4 - 5 o.p.).
W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Skarbowej w B., działając
w imieniu Ministra Finansów, podtrzymując stanowisko w sprawie, wniósł
o jej oddalenie.
Wyrokiem z dnia 18 marca 2013 r., sygn.. akt I SA/Bk 37/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uchylił zaskarżoną interpretację indywidualną.
Sąd uznał, że zaskarżona interpretacja naruszała art. 5 ust. 1 pkt 1 i art. 7 ust. 1
pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2011 r., nr 177, poz. 1054 ze zm., dalej jako "u.p.t.u."). Za kluczowe dla sprawy Sąd uznał wyjaśnienie, co należy rozumieć pod zawartym w art. 7 ust. 1 pkt 1 u.p.t.u. określeniem "przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel",
gdyż bez takiego przeniesienia nie można mówić o dostawie, która może podlegać opodatkowaniu podatkiem VAT na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 u.p.t.u. Analizując to zagadnienie zarówno pod kątem orzecznictwa sądowoadministracyjnego,
jak i przepisów unijnych Sąd doszedł do wniosku, że z punktu widzenia podatku
od towarów i usług istotny jest aspekt ekonomiczny, sprowadzający się
do przekazania faktycznej możliwości dysponowania towarem, a nie rozporządzania nim w sensie prawnym (cywilistycznego prawa własności). Tym samym dokonując kwalifikacji danej czynności na potrzeby podatku od towarów i usług konieczne jest zbadanie, czy zrealizowany został obrót, pod którym należy rozumieć przekazanie ekonomicznej kontroli nad towarem w taki sposób, że nabywca może nią rozporządzać jak właściciel. Taka możliwość pojawia się z chwilą przekazania towaru. W dalszej kolejności Sąd przywołał art. 11, art. 23 ust. 1 i art. 4 pkt 9b ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2010 r., nr 102, poz. 651 ze zm., dalej jako "u.g.n."), wywodząc z nich, że w zakresie czynności dotyczących obrotu nieruchomościami stanowiącymi własność Skarbu Państwa, reprezentantem Skarbu Państwa jest starosta (prezydent miasta na prawach powiatu). Jednocześnie ten sam podmiot, tj. prezydent miasta na prawach powiatu, jako organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego, jest w sprawach dotyczących obrotu nieruchomościami reprezentantem gminy. Sąd zaznaczył także, że ze stanu faktycznego przedstawionego we wniosku o udzielenie interpretacji wynika, że Gmina była właścicielem nieruchomości, która na mocy ostatecznej decyzji Wojewody została wywłaszczona z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa. Oznacza to, że w okolicznościach sprawy Prezydent Miasta, będący organem wykonawczym i reprezentującym na zewnątrz Gminę (właściciela nieruchomości) został zobowiązany do wyzbycia się posiadanej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, który był reprezentowany przez starostę – tegoż samego Prezydenta Miasta. Czyli zarówno przed wywłaszczeniem nieruchomości, jak i po jej wywłaszczeniu, sporna nieruchomość znajdowała się we władaniu tego samego podmiotu, tj. Prezydenta Miasta. Doprowadziło to Sąd do wniosku, że w wyniku wywłaszczenia nie doszło do przeniesienia prawa rozporządzenia rzeczą
jak właściciel, gdyż władztwo nad nieruchomością będącą przedmiotem wywłaszczenia nadal pozostaje przy tym samym podmiocie (dalej będzie nią gospodarować Prezydent Miasta). Sporna nieruchomość, zarówno przed wywłaszczeniem, jak i po, jest w posiadaniu Gminy, a zmianie ulega jedynie właściciel nieruchomości, co jednak nie ma znaczenia dla sprawy, gdyż na gruncie prawa podatkowego opisana we wniosku czynność nie może być uznana za dostawę towarów w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 1 u.p.t.u., z uwagi na to, że w wyniku takiej czynności nie dojdzie do "rozporządzenia towarem jak właściciel" (władztwo nad nieruchomością pozostaje w rękach tego samego podmiotu). W konsekwencji Sąd
za błędne uznał stanowisko organu, że opisane w stanie faktycznym przeniesienie własności nieruchomości z Gminy na Skarb Państwa za odszkodowaniem jest odpłatną dostawą towarów podlegającą opodatkowaniu podatkiem od towarów
i usług. Skoro nie nastąpiło przekazanie ekonomicznego władztwa nad rzeczą innemu podmiotowi, nie zaistniała czynność prawna powodująca powstanie obowiązku podatkowego w VAT. Sam fakt odpłatności natomiast,
przy niewystąpieniu dostawy towaru, nie może świadczyć o istnieniu obowiązku podatkowego.
W skardze kasacyjnej organ zaskarżył powyższy wyrok w całości, wnosząc
o jego uchylenie w całości. Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako "P.p.s.a.") zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 7 ust. 1 pkt 1 u.p.t.u., przez ich błędną wykładnię na skutek uznania, że czynność przejęcia z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości, stanowiącej uprzednio własność Gminy, nie jest dostawą towaru
w rozumieniu tych przepisów i w konsekwencji wadliwe przyjęcie, że odszkodowanie przyznane na rzecz Gminy w zamian za wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości nie podlega opodatkowaniu podatkiem VAT. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ podniósł, że w sprawie mamy do czynienia z sytuacją, gdy zarówno podmiotem wydającym, jak i podmiotem przejmującym nieruchomość, jest ten sam podatnik podatku od towarów i usług. Własność nieruchomości zostanie przeniesiona na tego samego podatnika, ale – co istotne – na inny podmiot. Organ podkreślił
w związku z tym, że warunkiem dostawy towaru jako czynności podlegającej opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług nie jest przeniesienie prawa
do rozporządzania towarem jak właściciel na innego podatnika podatku od towarów
i usług, tylko na inny podmiot. W okolicznościach sprawy wymóg ten jest spełniony, gdyż prawo własności nieruchomości w zamian za odszkodowanie zostanie przeniesione z Gminy (działającej we własnym imieniu i na własny rachunek)
na Skarb Państwa, w imieniu którego działa Prezydent Miasta. Organ zaznaczył,
że przepisy nie wykluczają, by w przypadku rzeczywistych transakcji realizowanych przez dwa odrębne podmioty (Gmina i Skarb Państwa), zobowiązanym do ich udokumentowania i opodatkowania VAT był ten sam podatnik. Nadto organ stwierdził, że regulacje u.g.n. nie mogą ograniczać zastosowania przepisów u.p.t.u., z których wynika, że to, iż w analizowanej sprawie wystąpi sytuacja, gdy Gmina
z jednej strony występuje w charakterze właściciela nieruchomości, a z drugiej reprezentuje nabywcę (Skarb Państwa), nie zwalnia jej z obowiązków określonych przepisami u.p.t.u., tj. opodatkowania opisanej we wniosku czynności z wszelkimi skutkami z tego wynikającymi, w tym ustaleniem właściwego momentu powstania obowiązku podatkowego i wystawieniem stosownego dokumentu potwierdzającego dokonanie dostawy.
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 15 września 2014 r. (sygn. akt I FSK 1254/13) uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku.
W uzasadnieniu podkreślił, że w okolicznościach sprawy nie można się zgodzić
z Sądem pierwszej instancji, iż nie mamy do czynienia z czynnością podlegającą opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, gdyż do przeciwnych wniosków prowadzi przede wszystkim treść art. 7 ust. 1 pkt 1 u.p.t.u., jak i odpowiednika tego przepisu w prawie unijnym, tj. art. 14 ust. 2 lit. a Dyrektywy 112. Kwestie, które uznane zostały za decydujące przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, pozostają bez znaczenia dla zdeterminowania, czy art. 7 ust. 1 pkt 1 u.p.t.u. znajdzie zastosowanie w sytuacji opisanej we wniosku, a dokonana przez ten Sąd wykładnia art. 5 ust. 1
pkt 1 w zw. z art. 7 ust. 1 pkt 1 u.p.t.u. nie jest prawidłowa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Po ponownym rozpoznaniu sprawy należy uznać skargę za nieuzasadnioną.
Na wstępie należy wskazać, że na podstawie art. 190 p.p.s.a. sąd, któremu została sprawa przekazana, związany jest wykładnią dokonaną w tej sprawie
przez Naczelny Sąd Administracyjny. W przedmiotowej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny wskazał natomiast, że "na gruncie przepisów podatkowych należy podkreślić, że na ich zastosowanie bez wpływu pozostaje kwestia, kto nabywcę
w danym zakresie reprezentuje i czy jest to inna – czy ta sama – osoba, która reprezentuje podmiot wywłaszczony. Biorąc bowiem pod uwagę przepisy art. 5 ust. 1 jak i art. 7 ust. 1 pkt 1 u.p.t.u., czyli prawa podatkowego posiadającego własną swoistość, autonomię, nie mają dla sprawy opodatkowania wyżej opisanej czynności dostawy towaru w postaci nieruchomości, znaczenia zasady i przepisy z zakresu reprezentacji podmiotów w ogóle, jak i w sprawach gospodarowania nieruchomościami będącymi już własnością Skarbu Państwa, na co powołał się Sąd pierwszej instancji wskazując stosowne przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami. Uzasadnione jest zatem stanowisko organu, że w konsekwencji wydania przez Wojewodę decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej oraz przejścia z mocy prawa własności nieruchomości, w zamian za odszkodowanie, następuje odpłatna dostawa towarów, o której mowa w art. 7 ust. 1 pkt 1 u.p.t.u.
Tym bardziej stanowisko takie jest uzasadnione treścią tego przepisu, który stanowi, że przez dostawę towarów, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się przeniesienie z nakazu wydanego przez organ władzy publicznej lub w jego imieniu albo z mocy prawa własności towarów w zamian za odszkodowanie. Taka właśnie dostawa w niniejszej sprawie wystąpiła". Przepis art. 7 ust. 1 pkt 1 u.p.t.u.
w omawianym względzie pozostaje w zasadzie w zgodzie z art. 14 ust. 1 i 2 lit. a Dyrektywy 112 postanawiającym, że "dostawa towarów" oznacza przeniesienie prawa do rozporządzania rzeczą jak właściciel (ust. 1), a poza czynnością, o której mowa w ust. 1, za dostawę towarów uznaje m.in. przeniesienie prawa własności
do towaru w zamian za odszkodowanie, z nakazu wydanego przez organ władzy publicznej lub w jego imieniu albo z mocy prawa (ust. 2 lit. a). Jak czytamy
w komentarzu "Dyrektywa VAT 2006/112/WE" pod redakcją Jerzego Martiniego (oficyna Wydawnicza UNIMEX, Wrocław 2012, str. 154), omawiany przepis odnosi się do przeniesienia prawa własności w rozumieniu cywilistycznym, oczywiście
w zamian za odszkodowanie. Przepis ten zawarty jest w Rozdziale 1 Tytułu IV Dyrektywy 112 zatytułowanym "Transakcje podlegające opodatkowaniu". W tymże rozdziale wymienione są czynności, które są dostawą towarów, bądź mogą być
za takie uznane przez Państwa Członkowskie. Zatem przeniesienie prawa własności do towaru w zamian za odszkodowanie jest czynnością podlegającą obowiązkowi objęcia podatkiem VAT. Skoro mamy do czynienia ze szczególnym przypadkiem dostawy towarów, przewidzianym obok ogólnej definicji dostawy towarów, należy
w konsekwencji uznać, że rozważania, czy w takiej sytuacji dochodzi
do "przeniesienia prawa do rozporządzania jak właściciel", czyli "powrót" do definicji ogólnej, są w istocie zbędne. Podobnie nie można dokonywać wykładni zwrotu "przeniesienie prawa do rozporządzania jak właściciel" z art. 7 ust. 1 u.p.t.u.
z pominięciem konstrukcji całości przepisu, który wskazuje na to, że intencją ustawodawcy było zaliczenie czynności wymienionych w art. 7 ust. 1 pkt 1-7 u.p.t.u. do czynności przenoszących prawo do rozporządzania towarami jak właściciel
w rozumieniu ustawy o podatku od towarów i usług. Kwestią, czy wydanie nieruchomości w wyniku decyzji wojewody o ustaleniu lokalizacji drogi publicznej stanowi dostawę towarów, i zagadnieniami pokrewnymi (jak np. odszkodowanie
z tytułu wywłaszczenia nieruchomości jednostki samorządu terytorialnego i wpływ
na opodatkowanie VAT sposobu wypłaty tego odszkodowania) zajmował się także Naczelny Sąd Administracyjny w poszerzonym składzie w sprawie o sygn. akt I FSK 1211/12, zakończonej wyrokiem składu siedmiu sędziów NSA z 8 września 2014 r. Jak zaznaczył Naczelny Sąd Administracyjny "podsumowując powyższe należy stwierdzić, że w okolicznościach sprawy nie można się zgodzić z Sądem pierwszej instancji, iż nie mamy do czynienia z czynnością podlegającą opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, gdyż do przeciwnych wniosków prowadzi przede wszystkim treść art. 7 ust. 1 pkt 1 u.p.t.u., jak i odpowiednika tego przepisu w prawie unijnym, tj. art. 14 ust. 2 lit. a Dyrektywy 112. Kwestie, które uznane zostały
za decydujące przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, pozostają bez znaczenia
dla zdeterminowania, czy art. 7 ust. 1 pkt 1 u.p.t.u. znajdzie zastosowanie w sytuacji opisanej we wniosku, a dokonana przez ten Sąd wykładnia art. 5 ust. 1 pkt 1
w zw. z art. 7 ust. 1 pkt 1 u.p.t.u. nie jest prawidłowa". Ponadto wskazać należy także na uchwałę NSA z dnia 12 października 2015 r., sygn.. akt I FPS 1/15, w której Sąd jednoznacznie wskazał, iż "Przeniesienie przez gminę (miasto na prawach powiatu) prawa własności nieruchomości z nakazu władzy publicznej w zamian
za odszkodowanie, stanowi dostawę towaru w rozumieniu art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy
z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2011 r., Nr 177,
poz. 1054, ze zm.), nieskutkującą ekonomicznym obciążeniem wywłaszczonego ciężarem uiszczenia podatku z tytułu tej czynności". Sąd rozpoznający sprawę
w pełni zgadza się z wyrażonym w uchwale stanowiskiem.
Ze względu na powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd ponownie rozpoznając sprawę postanowił jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 20.07.2026. · Źródło