I SA/Bk 129/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału I: Barbara Romanczuk, po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] stycznia 2009 r. Nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego, podatku akcyzowego i podatku od towarów i usług od samochodu osobowego sprowadzonego z USA p o s t a n a w i a oddalić wniosek. A. S. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych podając, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem oraz dwójką małoletnich dzieci. Wnioskodawczyni wskazała ponadto, iż źródłem utrzymania rodziny pozostaje dochód uzyskiwany przez nią z wynagrodzenia za pracę w wysokości 3.047,03 zł brutto i dochód ze stosunku służbowego męża w wysokości 2.445 zł brutto. W skład majątku A. S. wchodzi mieszkanie w Ł. o powierzchni [...] m2, a także samochód marki [...], rok produkcji [...]. Skarżąca nie posiada żadnych zgromadzonych oszczędności czy też przedmiotów wartościowych. W uzasadnieniu swego wniosku skarżąca oświadczyła, że miesięczne wydatki związane z bieżącym utrzymaniem jego rodziny wynoszą 3.401,94 zł i przedstawiają się następująco: rata kredytu I – 240,45 zł, rata kredytu II – 285,06 zł, czynsz – 329,63 zł, woda – 70 zł, energia elektryczna – 75 zł, gaz – 45 zł, Internet – 75,40 zł, przedszkole – 200 zł, zajęcia dodatkowe w przedszkolu – 46 zł, obiady w szkole – 50 zł, opłaty szkolne (komitet, ubezpieczenie, składki, wycieczki) – 30 zł, odzież dziecięca – 300 zł, przybory szkolne – 70 zł, abonament RTV – 17 zł, telefon stacjonarny - 45 zł, dwa telefony komórkowe – 50 zł, ubezpieczenie dodatkowe PZU – 93,40 zł, paliwo – 160 zł, odzież dorośli – 200 zł, środki czystości – 120 zł, leki – 50 zł oraz zakup żywności – 850 zł (k. 5-6). Na tej podstawie skarżąca wywiodła, iż nie jest w stanie pokryć całości kosztów sądowych. Dodatkowo w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego tutejszego Sądu skarżąca dołączył kopie dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków, uzyskiwanych dochodów, wyciągi z rachunku bankowego oraz kserokopie umów kredytowych (k. 27-28). Należy mieć na uwadze, iż prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 z późn. zm). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony - czy to przez działanie prawa, czy faktycznie - ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (vide: postanowienia WSA w Łodzi z 23.12.2008 roku, II SA/Łd 848/08, wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, LEX nr 75481). Stosownie do regulacji art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 tejże ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Warunkiem zatem przyznania przedmiotowego uprawnienia stronie, jest wykazanie przez nią, że nie ma środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, a w związku z tym uzasadniona jest pomoc Państwa. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi bowiem w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, iż to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (vide: postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04; z dnia 19 października 2007 r., sygn. akt II FZ 498/07- nie publikowane). W rozpatrywanej sprawie sytuacja materialna A. S. uzasadnia tezę, iż mimo wnioskowanego zwolnienia do kosztów sądowych jest ona w stanie ponieść koszty postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie niniejszej, które na obecnym etapie kształtują się na poziomie 220 zł (k. 22). W złożonym oświadczeniu wnioskodawczyni wykazała bowiem, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonkiem oraz dwójką dzieci. Źródłem utrzymania ich czteroosobowej rodziny pozostaje dochód z wynagrodzenia za pracę w łącznej wysokości 4.270,05 zł netto miesięcznie (k. 27,28). Miesięczne wydatki związane z utrzymaniem rodziny wynoszą zaś około 3.402 zł (k. 5, 28). Majątek rodziny wnioskodawczyni stanowi mieszkanie w Ł. o powierzchni [...] m2 oraz samochód marki [...], rok produkcji [...]. Skarżąca nie posiada żadnych zgromadzonych oszczędności (k. 5-6,28). Podkreślić w tym miejscu należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Po przeanalizowaniu wniosku skarżącej oraz przedłożonych do akt dokumentów należy stwierdzić, że rodzina wnioskodawczyni uzyskuje miesięczny dochód w wysokości 4.270 zł netto, w związku z czym już samo proste zestawienie wysokości miesięcznych wydatków, które w sumie kształtują się na poziomie około 3402 zł, majątku w postaci mieszkania oraz samochodu, z wysokością wymagalnych kosztów sądowych w sprawie niniejszej (aktualnie wpis sądowy w wysokości 220 zł), jednoznacznie przesadza o tym, iż w rozpoznawanej sprawie nie zostały spełnione przesłanki do przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na podkreślenie bowiem zasługuje to, iż rodzina wnioskodawczyni uzyskuje stały miesięczny dochód, a wszystkie bieżące wydatki skarżącej wraz ze spłatą zaciągniętych zobowiązań wobec banku, są mniejsze od kwoty miesięcznie uzyskiwanego dochodu o kwotę około 868 zł. Podkreślić przy tym należy, iż spłata zaciągniętych kredytów oraz pozostałe wydatki (poza wydatkami koniecznymi na utrzymanie, do których nie zalicza się np. kosztów związanych z posiadaniem telewizji i Internetu) nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnością publicznoprawną, jaką jest wpis sądowy. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 9.02.2005 roku "fakt spłaty zaciągniętych kredytów czy też ponoszenia kosztów dalszej edukacji nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy" (sygn. OZ 1363/04). Dodatkowo trzeba pamiętać, iż prawo pomocy to inaczej "prawo ubogich", a do takiej kategorii skarżących, nie można zaliczyć wnioskodawczyni, której rodzina ma stałe źródło utrzymania oraz majątek. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź, gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (vide: postanowienie NSA z 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (vide: postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 "prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu". Bez wątpienia skarżącego nie można zaliczyć do takiej kategorii wnioskodawców. Powyższe okoliczności a w szczególności wysokość osiąganego dochodu, w zestawieniu z wykazanym majątkiem oraz wyszczególnionymi wydatkami nie pozwalają na przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy uiszczenie kosztów sądowych, nie doprowadzi do powstania niedostatku w utrzymaniu jej rodziny i przeciwnie mieści się w możliwościach płatniczych wnioskodawczyni, nawet przy uwzględnieniu, że czasem kwota bieżących wydatków jest większa. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 245 § 3 i 4 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.