I SA/Bk 129/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Piotr Pietrasz po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia [...] w S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata sprawy ze skargi Stowarzyszenia [...] w S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] lutego 2010 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2003 r. E. B. p o s t a n a w i a oddalić wniosek. Stowarzyszenie [...] w S. (dalej powoływane jako Stowarzyszenie) wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. We wniosku wskazano, że dochody Stowarzyszenia nie pozwalają na opłacenie kosztów sądowych. Na dzień 7 kwietnia 2010 r. stan kasy Stowarzyszenia wynosił 91,15 zł. Źródłem dochodu strony skarżącej są składki członkowskie - w roku bieżącym nie uzyskano z tego tytułu żadnych środków pieniężnych. Stowarzyszenie nie posiada środków trwałych, za rok obrotowy 2009. Stan kasy strony skarżącej na dzień 31 grudnia 2010 r. wynosił 91,15 zł (k. 28 - 30). W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego tut. Sądu z dnia 12 kwietnia 2010 r. Stowarzyszenie wskazało, że na dzień 31 marca 2010 r. liczyło 27 członków. Składka członkowska wynosi 10 zł rocznie. Stowarzyszenie nie posiada konta bankowego, gdyż bank rozwiązał z nim umowę na skutek braku obrotów (k. 38). Strona skarżąca dołączyła do akt sprawy zestawienie przychodów i rozchodów za 2009 r. (k. 37); wyciągi z rachunków bankowych (k. 39 – 40). Postanowieniem z dnia 12 maja 2010 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy skarżącemu Stowarzyszeniu w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W złożonym w terminie sprzeciwie Stowarzyszenie zaskarżyło powyższe postanowienie, powtarzając okoliczności przedstawione we wniosku. Dodatkowo podkreśliło, że jako Stowarzyszenie korzystają z dobrodziejstw demokracji, celem ochrony społeczności wiejskiej w zakresie prawa administracyjnego i podatkowego. Zaznaczyło również, że nie prowadzi działalności gospodarczej, z uwagi na ogarniający kryzys i utrzymuje się jedynie ze składek członkowskich. Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił i zważył, co następuje: Wobec skutecznego wniesienia przez Skarżącego sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez Sąd stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm., dalej powoływana w skrócie jako u.p.p.s.a.). Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Zgodnie z treścią art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 2 pkt 1 u.p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym następuje - gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Na wnioskodawcy spoczywa, zatem ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie, z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 u.p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W ocenie Sądu, wskazane przez skarżące Stowarzyszenie okoliczności uniemożliwiają pozytywne rozpatrzenie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z treści wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz sprzeciwu od orzeczenia referendarza sądowego wynika, iż Stowarzyszenie utrzymuje się wyłącznie z symbolicznych składek członkowskich (po 10 zł rocznie), których dodatkowo nie opłacili za 2009 i 2010 r. wszyscy członkowie. Stowarzyszenie aktualnie dysponuje jedynie kwotą około 100 zł. Z kolei z treści statutu Stowarzyszenia wynika, iż celem Stowarzyszenia jest organizowanie współpracy, niesienie pomocy, stwarzanie optymalnych warunków dla rozwoju cywilizacyjnego, kulturalnego i prawnego członków Stowarzyszenia i osób niezrzeszonych. Przyjąć zatem należy, iż ustalona wielkość składek członkowskich nie zapewnia realizacji statutowych celów Stowarzyszenia. Podkreślić należy, iż skarżące Stowarzyszenie mając zapewnioną w statucie możliwość uzyskiwania środków finansowych na pokrycie wydatków związanych z działalnością statutową nie może przerzucać całości kosztów prowadzonych przez siebie postępowań sądowoadministracyjnych na rzecz Skarbu Państwa. W szczególności odnosi się to do wysokości i sposobu ściągania składek członkowskich, stanowiących zgodnie z dołączoną do akt sprawy dokumentacją księgową jedynie źródło dochodu Stowarzyszenia. Skarżące Stowarzyszenie rokrocznie składa do tut. Sądu szereg skarg (w zdecydowanej większości w sprawach podatkowych) tj. w roku 2009 do tut. Sądu wpłynęło 6 skarg, natomiast w roku bieżącym (tj. do 22 czerwca) 4 skargi. Jednocześnie jak wykazano wyżej, strona skarżąca nie podejmuje żadnych działań mających na celu zapewnienie środków finansowych na pokrycie kosztów związanych ze wszczętymi w ten sposób postępowaniami. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowoadministracyjnym udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe, bowiem zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Tym samym fakt prowadzenia przez skarżące Stowarzyszenie działalności non profit nie zwalnia go z obowiązku zapewnienia środków finansowych na prowadzenie działalności statutowej, w tym ponoszenia kosztów sporów sądowych. Skoro Stowarzyszenie realizuje swoje cele poprzez wszczynanie postępowań sądowych powinno liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych (vide: postanowienie NSA z dnia 09 listopada 2007 r. sygn. akt. II OZ 1090/07 niepubl.). Z kolei w postanowieniu z dnia 12 lutego 2008 r. sygn. akt II OZ 80/08 niepubl. NSA stwierdził, że jeśli stowarzyszenie ma możliwość (określoną w statucie i odpisie KRS) prowadzenia działalności gospodarczej z przeznaczeniem zysków na działalność statutową to w sytuacji nieskorzystania przez stowarzyszenie z tej możliwości, nie może ono skutecznie żądać pokrycia kosztów postępowania przez Skarb Państwa. Nie bez znaczenia dla oceny złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w całości ma również okoliczność, iż w sprawie w dniu 20 maja 2010 r. (k. 51 akt) został uiszczony wpis od skargi – przez uczestnika postępowania E. B., ale w imieniu i na rzecz skarżącego Stowarzyszenia. Tym samym przyjąć należy, iż skarżące Stowarzyszenie może liczyć na wsparcie finansowe swoich członków w realizacji jego statutowych zadań, w tym ponoszenia kosztów postępowań sądowych. Mając na uwadze powyższe okoliczności, na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 2 pkt 1 u.p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.