I SA/Bk 130/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jacek Pruszyński (spr.), , , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 lipca 2010 r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. S. i D. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] stycznia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. p o s t a n a w i a oddalić wniosek. Małżonkowie A. i D. S. (dalej także, jako Skarżący, Wnioskodawcy) wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego podając, iż pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z synem D.S. (24 lata) oraz córką S. S. (23 lata). Źródłem utrzymania rodziny pozostaje dochód uzyskiwany przez D. S. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej (firma "D") w wysokości około 2.500 zł miesięcznie. Osiągany dochód jest niejednolity, jego wysokość zmienia się w zależności od miesiąca. W związku ze złą kondycją finansową prowadzonego przedsiębiorstwa wnioskodawca zmuszony został do zaciągnięcia kredytów: kredyt odnawialny z zadłużeniem na rachunku I. – Konto w kwocie 24.472,93 zł (odsetki miesięczne około 343 zł, termin spłaty do 21 listopada 2009 r.); karta kredytowa odnawialna z limitem 5.000 zł (odsetki miesięczne około 337,50 zł, termin spłaty do 31 października 2010 r.); kredyt gotówkowy z zadłużeniem 6.624,37 zł (rata 1.384,85 zł, termin spłaty do 20 lutego 2010 r.); kredyt obrotowy na rachunku bieżącym, odnawialnym z zadłużeniem w wysokości 246.713,53 zł (miesięczne odsetki – około 1.460 zł, spłata do dnia 30 stycznia 2010 r.). A. S. spłaca kredyt mieszkaniowy – 81.716,73 zł (rata 1.109,56 zł, termin spłaty do 25 września 2017 r.), kartę kredytową odnawialną z limitem 3.000 zł, (odsetki miesięczne około 202 zł, termin spłaty do dnia 30 września 2010 r.). Wykazane wydatki miesięczne rodziny wynoszą: energia elektryczna – 261 zł; woda – 85 zł; telefon – 60 zł; ogrzewanie – 670 zł; żywność – 200 zł; lekarstwa i opieka medyczna – 190 zł. Wnioskodawcy posiadają nieruchomość rolną o powierzchni około 2 ha, na której prowadzą gospodarstwo rolne ukierunkowane na uprawę roślin. W 2008 r. A. i D. S. otrzymali dopłaty do prowadzonych upraw w łącznej wysokości 668,44 zł. S. i D. S. studiują, pozostają na wyłącznym utrzymaniu rodziców (k. 37-39). W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego tut. Sądu z dnia 14 maja 2010 r. (k. 40) wnioskodawcy wyszczególnili aktualne wydatki rodziny w tym: energia elektryczna – 225,38 zł; woda – 104 zł; wyżywienie – 400 zł; koszty lekarstw i opieki medycznej – 180 zł. Mieszkanie przy ul. 3 Maja 49 w Ł. stanowi własność D. S. Obecnie Skarżący spłacają następujące zobowiązania pieniężne: kredyt odnawialny (20.000 zł) na rachunku I.– Konto, odsetki około 275 zł, termin spłaty 21 listopada 2010 r.; kredyt obrotowy na rachunku bieżącym (248.000 zł), rata spłaty wraz z odsetkami 3.900 zł, termin płatności do 30 stycznia 2011 r.; karta kredytowa (limit 5.000 zł), miesięczne odsetki od 50 do 200 zł, termin spłaty 31 października 2010 r.; karta kredytowa (limit 3.000 zł), miesięczne odsetki 150 zł, termin spłaty 30 września 2010 r.; kredyt mieszkaniowy (78.495,46 zł), rata spłaty – 1.111,93 zł, termin spłaty 25 września 2017 r. Roczny dochód z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego wynosi około 5.200 zł. Wnioskodawcy nie posiadają samochodu osobowego oraz maszyn rolniczych. Skarżący w 2009 r. otrzymali dopłaty do prowadzonego gospodarstwa rolnego w wysokości 998,75 zł (k. 42-43). Do akt sprawy skarżący dołączyli: wyciągi z rachunków bankowych za okres od 01 lutego 2010 r. do 30 kwietnia 2010 r. (k. 44 – 60); decyzję o przyznaniu płatności do prowadzonego gospodarstwa rolnego z dnia 18 listopada 2010 r. (k. 61 – 62); zaświadczenie z I.– B.S.A. z dnia 24 marca 2010 r. poświadczające wysokość zaciągniętych kredytów (k. 63 – 64); rachunki i faktury (k. 65 i k. 76-78); dokumentację medyczną (k. 71 – 75, k. 77); zeznania podatkowe za 2009 r. (k. 66– 70). Postanowieniem z 18 czerwca 2010 r. referendarz sądowy odmówił przyznania Skarżącym prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. W złożonym w terminie sprzeciwie pełnomocnik Skarżących zaskarżył powyższe postanowienie w zakresie częściowym, zarzucając naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. (dalej w skrócie: "u.p.p.s.a.") poprzez jego niezastosowanie. Pełnomocnik zmienił pierwotny wniosek, żądając jedynie zwolnienia od kosztów sądowych. Pełnomocnik powtórzył okoliczności przedstawione we wniosku. Ponadto podniósł, że nie można zgodzić się ze stanowiskiem referendarza wyrażonym w zaskarżonym postanowieniu, jakoby "u podstaw rozstrzygnięcia legła przede wszystkim wysokość przychodu uzyskanego przez Skarżącego w 2009 r." Dodał, iż przychód nie może być pojmowany jako miarodajny wskaźnik potencjału finansowego wnioskodawcy oraz, że tylko niewielka część przychodu stanowi dochód. Zdaniem pełnomocnika referendarz winien wziąć pod uwagę dochód D.S, który odzwierciedla stan majątkowy. Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił i zważył, co następuje: Wobec skutecznego wniesienia przez pełnomocnika Skarżących sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez Sąd stosownie do treści art. 260 u.p.p.s.a. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu (W. Chróścielewski, J.P. Tarno: Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004). Rozpoznając przedmiotowy wniosek, sformułowany ostatecznie jako wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Analiza okoliczności przedstawionych we wniosku wraz z dokumentacją i oświadczeniami stron zgromadzonymi w aktach sprawy, nie dają podstaw do przyznania Skarżącym prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Koszty postępowania sądowoadministracyjnego w niniejszej sprawie ograniczają się bowiem do uiszczenia wpisu w kwocie 1.525 zł. Sąd wziął przy tym pod uwagę, iż aktualnie Skarżący są zobowiązani (D. S.) do uiszczenia wpisu sądowego w sprawie sygn. akt I SA/Bk 131/10 w wys. 100 zł. Podkreślenia wymaga przede wszystkim, że prawo pomocy stanowi wyjątek od ogólnej reguły ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i może być przyznane tylko w szczególnych sytuacjach. Jako forma dofinansowania z budżetu państwa, przyznanie prawa pomocy winno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe (zob. postanowienie NSA z 24 października 2007 r., II FZ 426/07, niepubl.). Skarżona decyzja dotyczy podatku dochodowego od osób fizycznych związanego z prowadzoną przez stronę (D. S.) pozarolniczą działalnością gospodarczą. W judykaturze niejednokrotnie już podkreślono, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien w procedurze planowania wydatków uwzględniać również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnego postępowania i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych (zob. postanowienia: Sądu Najwyższego z 9 lipca 1992 r., I A Cz 393/92 oraz NSA z 24 marca 2004 r. FZ 10/04). Również w doktrynie wskazuje się, że strona prowadząca działalność gospodarczą powinna wykazać się szczególną zapobiegliwością i przezornością w zakresie finansowania udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą, gdyż wiąże się ona ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszelkich związanych z nią konsekwencji, w tym ponoszenia kosztów sądowych (zob. T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 632) Skarżący we wniosku wykazali, iż źródłem miesięcznego utrzymania czteroosobowej rodziny pozostaje dochód uzyskiwany z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej firma - "D" handel samochodami używanymi z siedzibą w Ł. w wys. 2500,00 zł oraz dochód z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego (produkcja roślinna) w wys. 5200 zł rocznie ( w przeliczeniu na poszczególne miesiące 433,33 zł). Na uwagę zasługuje fakt, iż w 2009 r. przychód z tytułu prowadzenia przedsiębiorstwa "D" wyniósł 503.380,34 zł przy uzyskanym dochodzie 12.146,07 zł (k. 69-70). Jest to kwota świadcząca o dużym potencjale finansowym Wnioskodawcy nawet biorąc pod uwagę fakt, iż dochód z tego tytułu wyniósł 12.146,07 zł. Należy w tym zakresie przywołać pogląd wyrażony w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2008 r. (sygn. akt I FZ 260/08), iż strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielania pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (LEX nr 479125). Ponadto w postanowieniu z dnia 13 czerwca 2008 r. w sprawie II FZ 193/08 NSA wskazał, iż rozmiar i warunki działalności gospodarczej prowadzonej przez osobę fizyczną, ubiegającą się o zwolnienie od kosztów sądowych, muszą być uwzględniane przy badaniu całokształtu sytuacji majątkowej wnioskodawcy (LEX nr 493771). Nadto w wyniku analizy rachunku bankowego przedsiębiorstwa "D" ustalono, że w okresie od 01 lutego 2010 r. do 28 kwietnia 2010 r. na konto firmy wpłynęła łączna kwota 238.600 zł (k. 44-51). Suma ta znacznie przewyższa zatem wysokość wpisów sądowych w obu sprawach zawisłych obecnie przed tut. Sądem. Skarżący we wniosku wykazali również, iż majątek rodziny stanowi mieszkanie w Ł. przy ul. M. [...[ oraz nieruchomość rolna o powierzchni około 2 ha, co też potwierdza możliwość partycypowania w kosztach postępowania. W tym stanie rzeczy Sąd nie znalazł usprawiedliwionych podstaw do przyznania prawa we wnioskowanym zakresie. Zdaniem Sądu Skarżący nie wykazali, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd miał na względzie z jednej strony wysokość dochodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, kwotę wpływu środków finansowych na konto firmy "D" w zestawieniu z wykazanymi obrotami z działalności gospodarczej, a z drugiej strony ponoszone wydatki. Mając na uwadze powyższe na art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.