I SA/Bk 14/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału I: Tomasz Oleksicki po rozpoznaniu w dniu 04 marca 2010 r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] listopada 2009 r. Nr [...] w przedmiocie wysokości odsetek za zwłokę od niewpłaconej w terminie zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych za [...] [...] roku p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. A. S. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego podając, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz ze współmałżonką E. S. oraz córką H. A. S. Skarżący nie posiada wolnych środków finansowych, którymi mógłby pokryć koszty sądowe w sprawie niniejszej. Wnioskodawca nie posiada także przedmiotów, które mógłby spieniężyć. Ponadto, A. S. nie ma możliwości pozyskania środków finansowych, gdyż nie byłby w stanie spłacić ewentualnie zaciągniętego kredytu. Źródło miesięcznego utrzymania rodziny stanowią emerytury otrzymywane przez: wnioskodawcę - 1.116,07 zł (po odliczeniu kwoty potrącanej z tytułu zobowiązań podatkowych) i E. S. - 1.290,27 zł, a także wynagrodzenie za studia doktoranckie uzyskiwane przez H. A. S. w wysokości 1.000 zł. Wyszczególnione wydatki miesięczne stanowią: energia elektryczna – 191,05 zł; opłata za wodę – 142,77 zł kwartalnie; wywóz śmieci – 96,90 zł, ogrzewanie – 380 zł; żywność – około 300 zł na osobę; ubrania i środki czystości – około 200 zł na osobę, koszty leczenia - 130 zł. Wnioskodawca jest osobą schorowaną (pozostaje pod opieką poradni [...] oraz [...] w Ł.), ponoszącą wydatki związane z zakupem lekarstw - około 130 zł miesięcznie. Dodatkowo małżonka skarżącego leczy się w poradni [...] w Ł., co wiąże się z dodatkowymi kosztami dojazdu i leków. H. A. S. pozostaje na częściowym utrzymaniu skarżącego (wynagrodzenie za studia doktoranckie przeznacza na swoje bieżące utrzymanie tj. wyżywienie, zakup książek oraz materiałów potrzebnych do nauki), wnioskodawca natomiast pokrywa opłatę za akademik w kwocie 345 zł. W skład majątku rodziny wchodzi współwłasność w [...] części domu o powierzchni [...] m² (pozostałą cześć nieruchomości zajmuje rodzina syna, prowadząca oddzielne od skarżącego gospodarstwo domowe) oraz dwa garaże w użytkowaniu wieczystym o powierzchni [...] m² i [...] m² (k. 27 – 30). A. S. oświadczył również, że dnia [...] kwietnia 2008 roku przekazał prowadzoną działalność w zakresie stacji paliw synowi S. S. w związku z czym od dnia [...] maja 2008 r. przestał być wspólnikiem spółki, obecnie nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej. Wnioskodawca od dnia [...] sierpnia 2008 r. przeszedł na emeryturę. A. S. podniósł również, iż nie uzyskuje żadnych dochodów z tytułu posiadania dwóch garaży i obecnie są to pustostany, gdyż nie posiada żadnych samochodów (k. 33,48 sygn. akt I SA/Bk 580/09 i k. 38 sygn. akt I SA/Bk 13/10). Do wniosku A. S. dołączył: kserokopie dokumentów potwierdzających uzyskiwane dochody i ponoszone wydatki, w tym koszty leczenia (k. 31 – 36 sygn. akt I SA/Bk 13/10), zaświadczenia o stanie zdrowia (k. 29 - 30 sygn. akt I SA/Bk 13/10), wyciąg z rachunku bankowego żony (k. 49-50 sygn. akt I SA/Bk 580/09), odpisy zeznań podatkowych (k. 52-56 sygn. akt I SA/Bk 580/09) oraz umowę darowizny z dnia [...] kwietnia 2008 r. na rzecz syna ogółu praw i obowiązków w spółce "Stacja Paliw S. i W. Spółka jawna" z siedziba w K. o wartości 1.035.323,94 zł (k. 39 sygn. akt I SA/Bk 13/10), dokumenty poświadczające wysokość emerytur uzyskiwanych przez małż. S. (k. 27 – 28 sygn. akt I SA/Bk 13/10). Zgodnie z treścią art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego następuje, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. W tym stanie rzeczy rozstrzygniecie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). W złożonym oświadczeniu skarżący wykazał, iż źródłem miesięcznego utrzymania trzyosobowej rodziny pozostaje kwota 3.406,34 zł tj. emerytura skarżącego w kwocie 1.116,07 zł (kwota która zostaje po potrącenia na poczet zaległości podatkowych), emerytura żony wnioskodawcy w wysokości 1.290,27 zł oraz wynagrodzenie córki z tytułu odbywania studiów doktoranckich około 1.000 zł. Wykazane wydatki miesięczne wynoszą łącznie około 2.690,54 zł i przedstawiają się następująco: energia elektryczna – 191,05 zł; opłata za wodę – 47,59 zł (142,77 zł kwartalnie); wywóz śmieci – 96,90 zł, ogrzewanie – 380 zł; żywność – około 300 zł na osobę; ubrania i środki czystości – około 200 zł na osobę, koszty leczenia - 130 zł, opłata za akademik - 345 zł. W skład majątku A. S. wchodzi: [...] udziału w domu jednorodzinnym o powierzchni [...] m², drugą część domu zajmuje syn wraz ze swoją rodziną. Obie rodziny prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe, zaś przedmiotowy dom został zabezpieczony na poczet zobowiązań podatkowych. Ponadto wnioskodawca posiada dwa garaże w użytkowaniu wieczystym o powierzchni [...] m² i [...] m², które obecnie są pustostanami, gdyż skarżący nie ma samochodu osobowego. Rodzina skarżącego nie posiada zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. W tym miejscu należy podkreślić, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zatem prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł dochodów i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Ponadto na uwagę zasługuje pogląd wyrażony w orzecznictwie, że zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 16 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 1433/06, LEX 507290). W rozpatrywanej sprawie sytuacja materialna A. S. uzasadnia tezę, iż jest on w stanie ponieść koszty postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie niniejszej mimo, iż aktualnie uzyskiwane dochody są stosunkowo nieduże i odpowiadają ponoszonym wydatkom. Podkreślić przy tym należy, iż analizując sytuację majątkową wnioskodawcy wzięto pod uwagę, iż aktualnie jest on zobowiązany do uiszczenia wpisów sądowych w sprawach sygn. akt I SA/Bk 580/09, I SA/Bk 13/10, I SA/Bk 14/10, I SA/Bk 21/10, I SA/Bk 30/10, I SA/Bk 43/10 oraz I SA/Bk 77/10, w których łączna wysokość wpisów sądowych od skarg wynosi 7.476 zł. U podstaw przedmiotowego rozstrzygnięcia legł przede wszystkim fakt, iż skarżący do [...] kwietnia 2008 roku prowadził działalność gospodarczą w postaci stacji paliw. Wnioskodawca z dniem [...] maja 2008 r. przekazał na rzecz syna darowiznę w postaci przysługującego mu ogółu praw i obowiązków w spółce "Stacja Paliw S. i W. Spółka jawna" z siedzibą w K., wpisanej do rejestru przedsiębiorców KRS pod numerem [...] o wartości 1.035.323,94 zł (k. 59 sygn. akt I SA/Bk 13/10). Znamiennym jest przy tym to, iż w okresie dokonania darowizny znacznej wartości wobec skarżącego toczyły się liczne postępowania podatkowe wynikające z rozliczeń działalności stacji paliw. Wszystkie postępowania w siedmiu sprawach znajdujących się obecnie w sądzie administracyjnym zostały bowiem wszczęte przez organy kontroli skarbowej na przełomie marca – maja 2007 roku. Powyższe wskazuje, iż skarżący jeszcze prowadząc działalność gospodarczą (przez prawie rok) miał świadomość, w jakim kierunku zmierzają działania podjęte przez organy kontroli, a tym samym zapewne brał pod uwagę możliwość powstania ewentualnych zobowiązań podatkowych i związanych z tym kosztów. W postanowieniu z dnia 16 kwietnia 2008 r. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż strona, która wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych, nie może prawnie skutecznie podnosić zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem (II OZ 326/08, LEX nr 479105). Okoliczność, że skarżący zrezygnował z możliwości uzyskiwana dochodów z działalności gospodarczej nie może powodować przeniesienia kosztów postępowania wynikających z tej działalności na Skarb Państwa, a tym samym ogół społeczeństwa. Zgodnie z poglądem przyjętym w orzecznictwie i doktrynie strona prowadząca działalność gospodarczą powinna wykazać się szczególną zapobiegliwością i przezornością w zakresie finansowania udziału w postępowaniu ądowoadministracyjnym w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą, gdyż wiąże się ona ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszelkich związanych z nią konsekwencji, w tym ponoszenia kosztów sądowych (vide: T. Woś i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 632; postanowienie NSA z dnia 06 października 2004 r. sygn. akt GZ 71/2004, publ. ONSAiWSA 2005/1/8). Stawiając taką samą tezę w postanowieniu z dnia 09 lipca 2008 r. NSA dodatkowo podkreślił, iż zwolnienie od ponoszenia takich kosztów stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP, zaś skarżący przed zakończeniem prowadzenia działalności gospodarczej winien był zabezpieczyć ze środków z niej uzyskiwanych ewentualność ponoszenia kosztów sądowych (sygn. akt I FZ 265/08, LEX nr 494324). Podobnie wypowiedział się NSA w postanowieniu z dnia 22 marca 2005 r. wskazując, iż bez znaczenia dla sprawy pozostaje fakt likwidacji działalności gospodarczej, skoro postępowanie podatkowe, toczyło się w czasie kiedy skarżący osiągał dochody z prowadzonej działalności (sygn. akt FZ 815/04, podobnie postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2005 r. sygn. akt I GZ 94/05). Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy trzeba mieć na uwadze dwa elementy tj. wysokość kosztów, które ma ponieść strona oraz jej aktualną kondycję finansową. Niemniej jednak takiej oceny nie można dokonywać w oderwaniu od okoliczności, które wpłynęły na sytuację finansową skarżącego. Okoliczność ta rzutuje bowiem w niniejszej sprawie na odmowne rozstrzygnięcie o przyznaniu prawa pomocy A. S. zarówno w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, jak również w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego. Podkreślić przy tym należy, iż działalność gospodarcza prowadzona przez wnioskodawcę nie uległa całkowitej likwidacji i nadal funkcjonuje, a uprawnienia i obowiązki skarżącego w spółce jawnej zostały przejęte w formie darowizny przez jego syna, który w myśl art. 128 i 129 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) obciążony jest w stosunku do skarżącego obowiązkiem dostarczania środków utrzymania (obowiązkiem alimentacyjnym), w sytuacji, gdy rodzic nie jest w stanie zaspokoić usprawiedliwionych i koniecznych potrzeb życiowych. Powyższe okoliczności, a w szczególności posiadanie stałych źródeł dochodów, charakter powstałych zobowiązań wynikających z prowadzonej działalności, zbycie w drodze darowizny na rzecz osoby bliskiej (od której można dochodzić roszczeń alimentacyjnych) działalności gospodarczej w czasie toczących się postępowań skarbowych, nie pozwalają na obciążanie kosztami prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej Skarbu Państwa, a w konsekwencji na przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.