I SA/Bk 154/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału I: Barbara Romanczuk, po rozpoznaniu w dniu 2 lipca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E.P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub doradcy podatkowego w sprawie ze skargi "P. – G." E. P., L. Ł. s.c. w B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...]02.2009 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w sprawie o podatek od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe od stycznia do grudnia 2003 r. p o s t a n a w i a oddalić wniosek E. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. E. P. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego lub doradcy podatkowego (k. 17). We wniosku podała, iż jej aktualna sytuacja finansowa nie pozwala jej na zapłatę zobowiązania ustalonego w decyzji bez narażenia istnienia prowadzonej działalności gospodarczej. Dodatkowo podniosła, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i dwójką dzieci. Wnioskodawczyni wskazała, iż na dochód miesięczny jej rodziny składa się wynagrodzenie za pracę w wysokości 2.100 zł oraz świadczenie uzyskiwane przez jej męża z umowy zlecenia w wysokości 2.200 zł. Majątek wnioskodawczyni stanowi dom o powierzchni [...] m2 oraz mieszkanie o powierzchni [...] m2. Poza tym skarżąca nie posiada żadnych oszczędności ani innego majątku. Końcowo skarżąca podkreśliła, iż ma zaciągnięte dwa kredyty: jeden hipoteczny zaciągnięty na 30 lat, a drugi konsumpcyjny oraz musi spłacać karty kredytowe (k. 17-19). Pismem z dnia 25 maja 2009 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wezwał skarżącą do złożenia w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania oświadczenia, w którym należało m.in. wskazać: ponoszone miesięczne wydatki związane z bieżącym utrzymaniem rodziny wnioskodawczyni, jakie kredyty spłaca wnioskodawczyni i wysokość miesięcznych rat oraz czy skarżąca posiada samochód osobowy. Dodatkowo wezwano skarżącą do nadesłania dokumentów poświadczających wysokość uzyskiwanych dochodów, a także rachunków i faktur dokumentujących wysokość miesięcznych wydatków ponoszonych przez ich rodzinę oraz wyciągów z rachunków bankowych i harmonogramów spłat rat zaciągniętych kredytów. Dane powyższe były niezbędne do oceny stanu majątkowego wnioskodawczyni (k. 24). Wezwanie zostało doręczone prawidłowo w dniu 15 czerwca 2009 r. (k. 26). W zakreślonym terminie wnioskodawczyni nie udzieliła żadnej odpowiedzi. Należy mieć na uwadze, iż prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 z późn. zm). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony - czy to przez działanie prawa, czy faktycznie - ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami, a celem do realizacji, którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (vide: postanowienia WSA w Łodzi z 23.12.2008 roku, II SA/Łd 848/08, wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, LEX nr 75481). Zgodnie z treścią art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego następuje, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Warunkiem zatem przyznania przedmiotowego uprawnienia stronie, jest wykazanie przez nią, że nie ma środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, a w związku z tym uzasadniona jest pomoc Państwa. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów postępowania bez wywołania uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, iż to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (vide: postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04; z dnia 19 października 2007 r., sygn. akt II FZ 498/07- nie publikowane). Na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. W tym stanie rzeczy rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądamiadministracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). W złożonym oświadczeniu skarżąca wykazała, iż miesięczny dochód jej czteroosobowej rodziny wynosi około 4.300 zł (wynagrodzenie za pracę w wysokości 2.100 zł oraz świadczenie uzyskiwane przez jej męża z umowy zlecenia w wysokości 2.200 zł). Majątek skarżącej stanowi dom o powierzchni [...] m2 oraz mieszkanie o powierzchni [...] m2. Przedstawione powyżej dane w zestawieniu z brakiem odpowiedzi E. P. na cytowanie wezwanie z dnia 25 maja 2009 r., uniemożliwiają pełną ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawczyni, a w konsekwencji pozytywne rozpatrzenie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżąca bowiem nie uzupełniła złożonego oświadczenia, co zupełnie uniemożliwia merytoryczną ocenę możliwości finansowych skarżącej. Odnosząc się natomiast do kwestii zaciągniętych kredytów podnieść należy, iż skoro wnioskodawczyni zaciąga powyższe kredyty oznacza to, iż musi się to mieścić w jej możliwościach finansowych, tzn. wnioskodawczyni oceniała swoją sytuację jako na tyle dobrą, że będzie w stanie spłacać kredyty, jednocześnie ponosząc wydatki związane z utrzymaniem rodziny. Twierdzenie, że konieczność spłaty kredytów konsumpcyjnych powinna powodować zwolnienie od kosztów sądowych jest niezrozumiałe, bowiem koszty sądowe nie mogą zaś być stawiane jako ostatnie w kolejności ich zaspokajania. Podkreślić przy tym należy, iż spłata zaciągniętych kredytów oraz pozostałe wydatki (poza wydatkami koniecznymi na utrzymanie, do których nie zalicza się np. kosztów związanych z posiadaniem Internetu) nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnością publicznoprawną jaką jest wpis sądowy. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 9.02.2005 roku "fakt spłaty zaciągniętych kredytów czy też ponoszenia kosztów dalszej edukacji nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy" (sygn. OZ 1363/04). E. P. ponadto nie przedstawiła innych okoliczności, które mogłyby uzasadniać jej wniosek o przyznanie prawa pomocy, tym bardziej, iż nie przedstawiła żadnych dokumentów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na bieżące utrzymanie rodziny (np. rachunków czy też faktur za energię elektryczną, gaz, telefon czy też związanych z ponoszeniem kosztów leczenia). W tych okolicznościach należy zatem uznać, iż uzyskiwane dochody niewątpliwie pozwalają wnioskodawczyni na ponoszenie wydatków związanych z utrzymaniem czteroosobowej rodziny. Koszty sądowe w niniejszej sprawie aktualnie sprowadzają się do wpisu w wysokości 100 zł. Ustalone okoliczności a przede wszystkim wysokość uzyskiwanych dochodów pozwalają stwierdzić, że E. P. jest w stanie uiścić wpis od skargi, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Końcowo należy podkreślić, iż instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Niemniej jednak ma ona charakter wyjątkowy i powinna stanowić przywilej dla osób, które muszą korzystać z ochrony prawnej przed sądem. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł dochodu i majątku. Przy czym znamiennym jest to, że to osoba ubiegająca się o prawo pomocy winna wykazać, iż należy do kręgu takich osób. Zgodnie ze stanowiskiem prezentowanym przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 5 stycznia 2005 r. sygn. akt OZ 946/04, zawarte w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania mu tego prawa. Orzeczenie sądu w kwestii przyznania prawa pomocy, zależy zatem od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W konsekwencji, skoro strona nie wykazuje – ani w złożonym przez siebie wniosku o udzielenie prawa pomocy, ani też w odpowiedzi na wezwanie Sądu - że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania - jej wniosek należy oddalić. Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 4 marca 2005r. (I OZ 6/05). Wobec powyższych okoliczności należało stwierdzić, iż E. P. nie wykazała w sposób przekonywujący, iż faktycznie znajduje się w sytuacji materialnej, która skutkuje tym, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.