I SA/Bk 155/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Sławomir Presnarowicz, Sędziowie sędzia WSA Jacek Pruszyński, sędzia WSA Wojciech Stachurski (spr.), Protokolant Beata Borkowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 6 października 2010 r. sprawy ze skargi Z. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zaległości podatkowej w zryczałtowanym podatku dochodowym oraz odmowa umorzenia odsetek za zwłokę od w/w zaległości 1. oddala skargę, 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku) na rzecz ustanowionego z urzędu r.pr. M. R.-P. kwotę brutto 292,80 zł (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy), w tym VAT 52,80 zł (słownie: pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) – tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, a także kwotę 17 zł (słownie: siedemnaście złotych) tytułem zwrotu niezbędnych wydatków. Wnioskiem z [...] października 2009 r. Pan Z. P. (dalej powoływany również jako Skarżący) zwrócił się do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. o umorzenie odsetek za zwłokę w kwocie 3.211 zł od zaległości w zryczałtowanym podatku dochodowym z tytułu sprzedaży nieruchomości w 2004 r. oraz o rozłożenie na raty zaległości z tego tytułu w kwocie 5.838 zł. Wniosek umotywował, że jest w ciężkiej sytuacji materialnej, nie może podjąć pracy ze względu na stan zdrowia. Po przeprowadzeniu postępowania podatkowego w tej sprawie Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. decyzją z [...] grudnia 2009 r. nr [...] odmówił rozłożenia na raty zaległości w zryczałtowanym podatku dochodowym od przychodu ze sprzedaży w 2004 r. nieruchomości w kwocie 5.838 zł, a także odmówił umorzenia odsetek za zwłokę od tej zaległości w wysokości 3.280 zł. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy decyzją Dyrektora Izby Skarbowej w B. z [...] marca 2010 r., nr [...]. Organ odwoławczy stwierdził, że w myśl przepisów art. 67a § 1 pkt 2 i 3 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm. (dalej w skrócie: "o. p."), organ podatkowy na wniosek podatnika w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym może umorzyć w całości zaległość podatkową albo rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę. Stwierdzenie istnienia którejkolwiek przesłanki jest warunkiem przejścia do decyzyjnej części postępowania, czyli w ramach uznania administracyjnego podjęcia decyzji o udzieleniu ulgi bądź odmowie jej udzielenia. Dalej organ odwoławczy wskazał, że Z. P. wspólnie z małżonką H. P. sprzedali z 2004 r. niezabudowane nieruchomości i uzyskali przychód w wysokości łącznej 190.000 zł. Przychód uzyskany ze sprzedaży został częściowo wydatkowany na własne cele mieszkaniowe, remont domu, spłatę długu zaciągniętego na zakup nieruchomości, na utrzymanie rodziny oraz rozpoczęcie działalności gospodarczej żony. Aktualnie na dochody rodziny podatnika składa się renta w wysokości 389,30 zł m-c netto, natomiast wydatki na utrzymanie rodziny podatnika określił na kwotę 1490,20 zł. Ponadto podatnik posiada (współwłasność małżeńska) majątek w postaci domu mieszkalnego o pow. 250 m2 na działce o pow. 439 m2 oraz samochód ciężarowy Opel [...] rocznik 2003. Na tle powyższego organ stwierdził, że sytuacja finansowa wnioskodawcy wskazuje na występowanie jego ważnego interesu. Jednakże nie jest to obligatoryjnym warunkiem przyznania wnioskowanej ulgi. Organ podkreślił, że sprawa została rozstrzygnięta w oparciu o całokształt materiału dowodowego. Organy podatkowe miały również na względzie sposób i okoliczności powstania zaległości, rodzaj zobowiązania, czy podatnik otrzymał realnie środki pieniężne, czy był świadomy konieczności zapłaty podatku. Przedmiotowa zaległość powstała z tytułu zryczałtowanego 10% podatku dochodowego od osób fizycznych od przychodu ze sprzedaży nieruchomości. Pan Z. P. dysponował kwotą uzyskaną ze sprzedaży nieruchomości oraz był świadomy konieczności zapłaty podatku – nie upłynął okres 5 lat powodujący zwolnienie przychodu z opodatkowania. W skardze złożonej na powyższą decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. Pan Z. P. wniósł o jej uchylenie w całości i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji postawił zarzuty naruszenia: - art. 6, 7, 77 § 1 i 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez błędną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i brak rozważenia wszystkich okoliczności mogącym mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy; - art. 67a o.p., przez jego niewłaściwe zastosowanie. W uzasadnieniu Skarżący podkreślił, że zasadniczym w przedmiotowej sprawie jest fakt, iż organ drugiej instancji na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego stwierdził, iż przedmiotowy stan faktyczny, w szczególności trudna sytuacja materialna i zdrowotna podatnika uzasadnia wydanie decyzji zgodnej z żądaniem podatnika. Kierując się jednak możliwością postąpienia w ramach uznania administracyjnego utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Takie postępowanie bez wątpienia nosi cechy dowolności. Organ drugiej instancji stwierdził ponadto, że podatnik nie będzie w stanie wywiązać się z zapłaty podatku w ratach, nie wskazując dowodów, na których się oparł. Zdaniem Skarżącego, tym bardziej nie będzie on miał możliwości finansowej, by wywiązać się z obowiązku zapłaty zaległego podatku w pełnej wysokości wraz z odsetkami w jednym terminie. Organ podatkowy oceniając zebrany materiał dowodowy nie wziął pod uwagę faktu, iż odmowa udzielenia tych ulg skutkuje zagrożeniem egzystencji podatnika i jego rodziny. Skarżący podkreślił również, że nie wnosił o umorzenie zaległości podatkowej, co pozbawiłoby Skarb Państwa dochodów, tylko o rozłożenie zaległości na raty, co spowoduje jedynie odroczenie w czasie "odzyskania" zaległego podatku, a jednocześnie da możliwość zebrania przez podatnika środków pieniężnych umożliwiających spłatę zaległości. Nie narusza to też ważnego interesu publicznego. W związku z powyższym nie ma podstaw do wydania decyzji odmawiającej rozłożenie zaległości na raty. Końcowo stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana niezgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a szczególności z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów i działania w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w B. wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem Sąd nie dopatrzył się w tej sprawie naruszeń prawa, dających podstawę do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Na wstępnie należy zauważyć, że na tle tych samych okoliczności faktycznych i prawnych organy skarbowe odmówiły także H. P. (żonie Z. P.) rozłożenia na raty zaległości w zryczałtowanym podatku dochodowym z tytułu sprzedaży nieruchomości w 2004 r. oraz umorzenia odsetek od tej zaległości. Złożona w tamtej sprawie skarga została oddalona prawomocnym już wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 6 lipca 2010 r., sygn. akt I SA/Bk 156/10. Podobnie Sąd ocenił decyzję zaskarżoną w niniejszej sprawie. Otóż podstawę materialnoprawną zapadłego w tej sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy art. 67a § 1 pkt 2 i 3 o. p. Stosownie do tych regulacji, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy, na wniosek podatnika może m.in. rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej, jak też umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. W orzecznictwie sądowym i doktrynie prawa niejednokrotnie już podkreślano, że decyzje organów podatkowych w sprawach dotyczących ulg w spłacie podatku opierają się na tzw. uznaniu administracyjnym. Należy też podkreślić, że nawet jeśli organ stwierdzi zaistnienie sytuacji wskazującej na ważny interes podatnika czy interes publiczny - w rozumieniu powyższego unormowania - to organ może, ale nie musi, przyznać podatnikowi ulgę w postaci umorzenia zaległości podatkowej (zob. uzasadnienie wyroku NSA z 20 czerwca 2001 r., sygn. akt III SA 771/00, http://orzeczenia.nsa.gov.pl.). Sąd administracyjny nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej. Nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji wybór jest słuszny. Takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Sąd administracyjny nie rozstrzyga o tym, czy pobór zaległości podatku powinien być zaniechany, rozłożony na raty. W innym wypadku sąd ten stałby się organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym, co byłoby sprzeczne z systemem sądowej kontroli działania (zaniechania) organów administracji publicznej. Oczywiście decyzja podjęta w ramach uznania administracyjnego w pełnym zakresie podlega badaniu, co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi (zob. np. wyrok NSA z 23 kwietnia 1998 r., sygn. akt I SA/Kr 1227/97, opublikowany w LEX Nr 33404, wyrok NSA z 7 lutego 2001 r., sygn. akt I SA/Gd 1507/00, opublikowany w LEX Nr 46473). Fakt przyznania organom podatkowym uznania administracyjnego (tzw. luzu przy podejmowaniu decyzji) nie może oznaczać dowolności działania. Także w tego typu sprawach organ podatkowy jest zobowiązany do wszechstronnego rozważenia (oceny), w świetle całokształtu materiału sprawy, czy nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 67a § 1 o. p., umożliwiające przyznanie ulgi w spłacie podatku. Wyniki tej oceny muszą zostać należycie uzasadnione, z uwzględnieniem wszystkich okoliczności przemawiających za, jak i przeciw wystąpieniu przesłanek warunkujących zastosowanie ulgi podatkowej. W szczególności organy powinny z należytą starannością przekazać stronie motywy, jakimi kierowały się przy wydawaniu decyzji w przedmiocie odmowy przyznania tego typu ulgi. Motywy te muszą znajdować logiczne uzasadnienie w okolicznościach faktycznych danej sprawy. Inaczej organ podatkowy naraża się na zarzut dowolnej oceny materiału dowodowego i przez to naruszenie art. 191 o. p. W rozpatrywanej sprawie organy podatkowe obu instancji rozważały argumenty Skarżącego w odniesieniu do przesłanek "uzasadnionego ważnego interesu podatnika", jak też brały pod uwagę ewentualne zaistnienie przesłanki "interesu publicznego". Wskazuje na to zarówno sposób, jak też charakter prowadzenia postępowania wyjaśniającego w tej sprawie. Co prawda, Dyrektor Izby Skarbowej mając na uwadze sytuację majątkową Skarżącego stwierdził, że w sprawie występuje ważny interes podatnika, niemniej jednak, jak już wyżej zauważono, nie oznacza to automatycznej konieczności zastosowania wnioskowanych ulg w spłacie podatku. W ramach przysługującego uznania administracyjnego organ ten uznał, że pomimo istnienia ważnego interesu podatnika przyznaniu ulgi sprzeciwia się interes publiczny. Organ odwołał się przy tym do okoliczności powstania zobowiązania, a następnie zaległości podatkowej Skarżącego. Zaległość podatkowa strony powstała z tytułu nieuregulowania zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od sprzedaży nieruchomości, w związku z niespełnieniem warunków do zastosowania zwolnienia od tego podatku. Świadomie nie przeznaczając środków ze sprzedaży nieruchomości na cele mieszkaniowe Skarżący utracił prawo do zwolnienia podatkowego. Podatnik, mając świadomość utraty zwolnienia podatkowego, przeznaczył uzyskane ze sprzedaży nieruchomości środki na inne cele: spłatę innych zobowiązań, uruchomienie działalności gospodarczej, bieżące potrzeby. Organ odwoławczy mając na uwadze przedstawione we wniosku okoliczności zgodził się co do trudnej sytuacji strony. Uzasadnił jednak, dlaczego taka sytuacja nie daje podstaw do uwzględnienia żądania umorzenia odsetek za zwłokę od zaległości podatkowej. Uczynił to w granicach uznania administracyjnego. Podobnie ocenić należy odmowę uwzględnienia wniosku o rozłożenia na raty zaległości. Reasumując, Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów postępowania podatkowego. Z tych powodów na uwzględnienie nie zasługiwał także zarzut naruszenia art. 67a o p. Odnośnie wskazanych w skardze przepisów Kpa, wskazać należy, że nie miały one w tej sprawie zastosowania. Organy nie mogły więc dopuścić się ich naruszenia. Dlatego też na mocy art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono o oddaleniu skargi jako bezzasadnej. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 tej ustawy, a także na podstawie przepisów § 2 ust. 1-2, § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).