I SA/Bk 168/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jacek Pruszyński (spr.), po rozpoznaniu w dniu 3 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E. W. na postanowienie referendarza sądowego z dnia 4 maja 2015 r. o nieprzyznaniu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi E. W. i T. W. na uchwałę Zarządu Powiatu w A. z dnia [...] listopada 2014 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości dotacji w 2014 r. na jednego ucznia niepublicznych szkół o uprawnieniach szkół publicznych wpisanych do ewidencji prowadzonej przez Starostę A. p o s t a n a w i a odmówić przyznania E. W. prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego. E. W. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego podając, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowy z trojką pełnoletnich dzieci. Źródłem utrzymania skarżącej jest dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 1.241,27 zł miesięcznie. W skład majątku wnioskodawczyni wchodzi ½ części domu o powierzchni łącznej 200 m² oraz mieszkanie o powierzchni 75 m2. Wnioskodawczyni nie ma zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 26 marca 2015 r. skarżąca wyszczególniła ponoszone miesięczne wydatki, w tym: energia elektryczna – 402,53 zł; woda – 312,60 zł; telewizja satelitarna – 139 zł; telefon – 89 zł; żywność 1.500 – 2.000 zł; Internet – 75 zł. Dodatkowo E. W. ponosi wydatki roczne: ogrzewanie 3.000 – 4.000 zł, podatek od nieruchomości – 133 zł. Wskazane we wniosku mieszkanie jest zajmowane przez syna skarżącej, który pozostaje na jej utrzymaniu, zaległości z tytułu utrzymania tego lokalu za 2014 r. to 14.000 zł. Posiadany samochód osobowy O. rok prod. 2008, jest użytkowany na potrzeby prowadzonej działalności - służy do przewozu nauczycieli. Do akt sprawy E. W. dołączyła m.in.: dokument sumowanie księgi Z. "B." Spółka cywilna z siedzibą w E. za okres styczeń – grudzień 2014 r. (k. 162); dokument sumowanie księgi C. w E. za okres styczeń – grudzień 2014 r. (k. 165); dokumenty sumowanie księgi Z. "B." Spółka cywilna z siedzibą w E. oraz C.w E. za okres styczeń – marzec br. (k. 181 – 182); wyciągi z konta bankowego za okres styczeń – 04 kwietnia br. (k. 180 – 194); decyzje w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości (k. 195); wezwania do zapłaty, zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego; powiadomienie o zamiarze wstrzymania dostawy energii elektrycznej (k. 196 – 199). Postanowieniem z dnia 4 maja 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez skarżącą zakresie uznając, że skoro niniejsza sprawa ma związek z działalnością gospodarczą skarżącej, powinna ona poczynić starania celem pozyskania środków finansowych na opłacenie profesjonalnego pełnomocnika procesowego. Na powyższe postanowienie skarżąca złożyła sprzeciw, wskazując, że błędnie została oceniona jej sytuacja majątkowa. Zaznaczyła, że referendarz nieprawidłowo wyliczył jej miesięczne dochody, bowiem uwzględnił je łącznie z dochodami T. W., a nie tylko jej osoby. W jej ocenie dochód za 2014 r. wynosił zaledwie 7194,73 zł, a zatem miesięcznie wyniósł 599,56 zł. Skarżąca zaznaczyła także, że z przedłożonych dokumentów nie wynika, aby utrzymywała się z C., L, dla dorosłych w A,, jak również ze Szkoły nr [...] w A,, gdyż nie przedstawiła w tym zakresie żadnej dokumentacji. B, s.c. E, W, i T, W, jako prowadząca powyższe szkoły nie otrzymują z tego tytułu wynagrodzenia i nie utrzymują się z reprezentowanych szkół, gdyż nie pozwalają na to obowiązujące przepisy. Skarżąca wskazała także, że to nie ona, ale Zarząd Powiatu łamie przepisy, co znajduje potwierdzenie w prawomocnym wyroku WSA w Białymstoku z dnia 2 września 2014 r. sygn.. akt 273/14. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Wobec skutecznego wniesienia przez skarżącego sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez Sąd stosownie do treści art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej powoływana jako p.p.s.a.). Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze. zm). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie, z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W ocenie Sądu, analizując oświadczenia skarżącej oraz przedłożone dokumenty, Sąd nie jest w stanie wiarygodnie ocenić jej sytuacji majątkowej, w tym rzeczywistej wysokości jego dochodów. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wskazała, że utrzymuje się z prowadzonej działalności gospodarczej, uzyskują dochód 1241,27 zł miesięcznie, podczas gdy w złożonym sprzeciwie wskazuje, że jest to jedynie kwota niecałych 600 zł. Tymczasem z odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, skarżąca w piśmie z dnia ,,, kwietnia 2015 r. (k. 180 akt) wskazała na miesięczne wydatki rzędu 2.518 – 3.018 zł (energia elektryczna, woda, telewizja satelitarna, telefon, żywność, Internet) oraz dodatkowo roczne wydatki w kwocie 3000-4000 zł (ogrzewanie, podatek od nieruchomości). Różnica pomiędzy deklarowanym przez skarżącą dochodem a wydatkami wynosi ponad 2000 zł, a mimo to w złożonym sprzeciwie, skarżąca nawet nie próbuje wskazać ewentualnego źródła jej pokrycia. Nie bez znaczenia dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, ma również charakter niniejszej sprawy, która jest bezpośrednio związana z prowadzoną przez skarżącą działalnością gospodarczą. W doktrynie i orzecznictwie zgodnie wskazuje się, że przezorności i zapobiegliwości w zakresie zdobycia środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym należy przy tym szczególnie wymagać od osób biorących udział w postępowaniach sądowych w związku z prowadzoną przez siebie profesjonalną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszelkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów sądowych (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2008, s. 589, postanowienia NSA z 24 czerwca 2008 r., l GZ 147/08, LEX nr 479137 oraz z 9 lipca 2008 r., l FZ 265/08, LEX nr 494324). W orzecznictwie utrwalony jest także pogląd, że podmiot, który nie wykazał, iż utracił płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinien partycypować w kosztach postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z dnia 1.04.2008r., sygn. akt I OZ 208/08). Przyjąć również należy, że w przypadku przedsiębiorcy prowadzącego działalność gospodarczą, to przychody obrazują jego zdolność finansową. Jak bowiem zaznaczył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 24 czerwca 2008 r. (I FZ 260/08) strata jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami i nie oznacza braku środków finansowych (zob. też postanowienie NSA z 1 sierpnia 2013 r., I FZ 327/13). To przede wszystkim przychody obrazują rozmiar prowadzonej przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej i jego zdolność finansową, a te w przypadku skarżącej są znaczne. Końcowo odnosząc się do kwestii naruszenia prawa przez Zarząd Powiatu przy podejmowaniu kwestionowanej uchwały, należy zaznaczyć, że na etapie postępowania o przyznanie prawa pomocy niedopuszczalnym jest ocena zgodności z prawem kwestionowanego aktu i nie może mieć ona wpływu na zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu przedstawione przez stronę okoliczności nie uzasadniają przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie opłacić wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika celem złożenia skargi kasacyjnej od postanowienia odrzucającego skargę, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a).