I SA/Bk 183/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Sławomir Presnarowicz po rozpoznaniu w dniu 24 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi J. R. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] marca 2011 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za miesiąc grudzień 2006 r. i grudzień 2007 r. oraz umorzenia postępowania podatkowego w podatku akcyzowym za miesiące styczeń - listopad 2006 r., styczeń - listopad 2007 i styczeń - październik 2009 r. p o s t a n a w i a oddalić wniosek. J. R. prowadząca działalność gospodarczą pod nazwą P. [...] w L. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego podając, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z czworgiem małoletnich dzieci. Skarżąca podniosła, iż obecnie nie posiada wolnych środków finansowych, którymi mogłaby pokryć koszty sądowe powstałe w sprawie niniejszej, z uwagi na brak dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej. Ponadto wnioskodawczyni posiada zaległości z tytułu kar na rzecz [...] Inspekcji Transportu Drogowego w B. Zaległości wynoszą około 30.000 zł i są rozłożone na miesięczne raty w wysokości 1.000 zł. Skarżąca zaakcentowała, iż aktualnie zobowiązana jest do pokrywania strat i zobowiązań za 3 pierwsze miesiące 2011 r. i do ponoszenia kosztów utrzymania rodziny, które wynoszą około 3.000 zł. Dodatkowo wnioskodawczyni spłaca kredyty (w wysokości 24.000 zł oraz 100.000 zł) – miesięczna rata 2.598 zł, przy czym spłata należności głównej jednego kredytu została zawieszona. Pomimo majątku, środki pieniężne jakie uzyskuje wnioskodawczyni przeznaczane są na częściowo na koszty utrzymania rodziny, gospodarstwa rolnego i zakładu. J. R. nie może spieniężyć posiadanego majątku albowiem jest on zabezpieczony hipotekami ustanowionymi przez Urząd Celny w S. i zastawem na majątku ruchomym (samochody). Majątek rodziny wnioskodawczyni stanowi dom o powierzchni 120 m2 oraz nieruchomość o powierzchni 6317 m2. Wnioskodawczyni pozostaje w związku małżeńskim z J. R., z którym ma ustanowioną rozdzielność majątkową z dniem 27 listopada 1997 r. Do wcześniejszego wniosku skarżąca dołączyła rozliczenie dochodu firmy za okres styczeń – marzec 2011 r. oraz ewidencje środków trwałych działalności gospodarczej. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego tut. Sądu z dnia 1 czerwca 2010 r. Skarżąca oświadczyła, że miesięczne wydatki związane z bieżącym utrzymaniem rodziny przedstawiają się następująco: zakup żywności – 1.500 zł, zakup ubrań – 2.000 zł, lekarstwa – 150 zł, opieka medyczna – 400 zł, dowóz dzieci – 200 zł, obiady dzieci – 100 zł (brak dokumentów potwierdzających te wydatki). Do akt sprawy skarżąca przedstawiła natomiast kserokopie dokumentów tj. umowy kredytowej na zakup towarów w [...] Banku z dnia [...] listopada 2010 r. w kwocie 4.680 zł, kwota miesięcznej raty wynosi 235,86 zł, ilość rat do spłaty 24, spłacono 7 rat; przekazów do uiszczenia rat na spłatę kredytu konsumpcyjnego w Kasie [...] w kwocie 1.734,45 zł miesięcznie; polis ubezpieczeniowych (budynków, przewoźnika drogowego, kompleksowe i motocykla) rocznie 4.678,87 zł, miesięcznie 389 zł; decyzji na podatek od nieruchomości – 958 zł rocznie, miesięcznie 80 zł; decyzji na podatek od środków transportowych – 3.577 zł rocznie, 298 zł miesięcznie; umowy majątkowej małżeńskiej z dnia 27.11.1997 r. Razem wydatki w/w zamykają się kwotą 7.087,31 zł. Dodatkowo wnioskodawczyni podniosła, iż jest właścicielem samochodu osobowego marki Volvo, rok produkcji 1997, a miesięczne koszty utrzymania samochodu wynoszą 200 zł. Odnosząc się do sytuacji materialnej męża skarżąca podniosła, iż prowadzi on pozarolniczą działalność gospodarczą, a z wyniku finansowego za miesiące styczeń – kwiecień 2011 r. wynika, że przychód wyniósł 34.027,26 zł. Ponadto J. R. przedłożyła do akt kserokopie umowy kredytowej J. R. z dnia [...].02.2011 r. na kwotę 34.895,83 zł wraz z harmonogramem spłat - kwota miesięcznej raty wynosi 1.221,11 zł oraz umowy kredytowej J. R. z dnia [...].05.2011 r. na kwotę 19.767,44 zł wraz z harmonogramem spłat – kwota miesięcznej raty do spłaty 753,91 zł. Mąż wnioskodawczyni nie posiada żadnego majątku, ani przedmiotów wartościowych. Ponadto wnioskodawczyni przedłożyła do akt kserokopie: podsumowania podatkowej księgi przychodów i rozchodów z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej za okres styczeń – kwiecień 2011 r., zeznań rocznych jej i męża za 2010 r., decyzji o płatnościach kary pieniężnej na rzecz ITD, z miesięczną ratą 1.000 zł, umowy kredyty samochodowego z dnia [...] marca 2011 r. na kwotę 23.879,18 zł wraz z harmonogramem spłat – kwota 1 raty 703,06 zł; dwóch umów leasingu operacyjnego na kwoty po 1.408,39 zł; umowy nr [...] o linię pożyczkową w rachunku bieżącym z dnia 16.12.2010 r. na kwotę 50.000 zł wraz z płatnościami na rachunku. Razem wydatki miesięczne z przedłożonych dokumentów zamykają się kwotą 4.519,84 zł, bez spłaty linii pożyczkowej, której spłata nastąpi po upływie roku od pobrania pożyczki. Końcowo skarżąca podkreśliła, iż z przedstawionych wyjaśnień i złożonych do wniosku dokumentów wynika, że miesięczne wydatki jej i męża J. R. wynoszą łącznie 13.782,17 zł Postanowieniem z 2 sierpnia 2011 r. referendarz sądowy odmówił przyznania Skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie doradcy podatkowego. Referendarz wskazał, że wniosek obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych został już rozpoznany przez Sąd, który postanowieniem z dnia 13 lipca 2011 r. odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W złożonym w terminie sprzeciwie Skarżąca zaskarżyła powyższe postanowienie, wskazując, że przedstawione przez Sąd okoliczności nie mogą być podstawą do dyskwalifikacji przyznania jej prawa pomocy. Wskazała, że składając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych kierowała się faktem, że nie jest w stanie ich ponieść, bez uszczerbku utrzymania koniecznego swojej rodziny. Zaznaczyła, że prowadząc działalność gospodarczą z mężem korzysta z uproszczonych form księgowania, a zatem nie może prowadzić działalności w dużym rozmiarze. Dlatego też nie jest możliwe sporządzenie bilansu. Wniosła, aby przy ustalaniu priorytetów kolejności spłat zobowiązań Sąd wziął pod uwagę, że utrzymanie rodziny leży u podstaw egzystencji jej rodziny. Zaznaczyła także, że złożyła w sprawie wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, albowiem zobowiązanie w podatku akcyzowym w kwocie 59 784 zł nie zostało dotychczas uregulowane i stanowi jej zaległość podatkową, od której są zaliczane odsetki za zwłokę. Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił i zważył, co następuje: Wobec skutecznego wniesienia przez Skarżącego sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez Sąd stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej powoływana jako u.p.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 u.p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 tejże ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Warunkiem przyznania przedmiotowego uprawnienia stronie, jest wykazanie przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy rozstrzygniecie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Podkreślenia wymaga przede wszystkim, że prawo pomocy stanowi wyjątek od ogólnej reguły ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i może być przyznane tylko w szczególnych sytuacjach. Jako forma dofinansowania z budżetu państwa, przyznanie prawa pomocy winno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe (zob. postanowienie NSA z 24 października 2007 r., II FZ 426/07, niepubl.). Wskazuje się, że instytucja prawa pomocy powinna stanowić przywilej dla osób, które muszą korzystać z ochrony prawnej przed sądem. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł dochodu i majątku. Przy czym znamiennym jest to, że to osoba ubiegająca się o prawo mocy winna wykazać, iż należy do kręgu takich osób. W judykaturze niejednokrotnie już podkreślono, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien w procedurze planowania wydatków uwzględniać również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnego postępowania i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 1992 r., I A Cz 393/92, postanowienie NSA z 24 marca 2004 r. Fz 10/04). Również w doktrynie wskazuje się, że strona prowadząca działalność gospodarczą powinna wykazać się szczególną zapobiegliwością i przezornością w zakresie finansowania udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą, gdyż wiąże się ona ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszelkich związanych z nią konsekwencji, w tym ponoszenia kosztów sądowych (zob. T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 632). Skarżona w sprawie decyzja dotyczy określenia zobowiązania w podatku akcyzowym, a zatem należności publicznoprawnych związanych z prowadzoną przez stronę działalnością gospodarczą. Analiza okoliczności przedstawionych we wniosku wraz z dokumentacją i oświadczeniami Wnioskodawczyni zgromadzonymi w aktach sprawy, nie dają podstaw do przyznania Skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślić na wstępie należy, że tut. Sąd postanowieniem z dnia 13 lipca 2011 r., w niniejszej sprawie, oddalił wniosek Skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, uznając, że Skarżąca złożyła niewiarygodne oświadczenie o wysokości osiągane dochodu, zaś wykazany majątek i wydatki pozwalają na uiszczenie kosztów sądowych. Od czasu wydania powyższego orzeczenia, sytuacja rodzinna jak i majątkowa Skarżącej nie uległy zmianie. Z przedłożonych przez Skarżącą dokumentów wynika, że działalność gospodarcza prowadzona przez Skarżącą w 2011 r. przynosi stratę w kwocie 32 627,14 zł (k. 30 akt) zaś działalność jej męża wykazuje przychód w kwocie 34.027,26 zł (k. 59 akt). Ponadto z zeznań podatkowych wynika, iż Skarżąca w 2010 r. uzyskała przychód w kwocie 568.230,70 zł, zaś dochód wyniósł 77.029,75 zł (k. 66). Natomiast mąż Skarżącej uzyskał przychody w kwocie 11.080,00 zł (k. 69). Z kolei miesięczne wydatki Skarżącej i jej rodziny zamykają się łącznie kwotą 13.782,17 zł, w skład której wchodzą m.in. zakup żywności – 1.500 zł, ubranie – 2.000 zł, lekarstwa – 150 zł, opieka medyczna – 400 zł, dowóz dzieci – 200 zł, obiady dzieci – 100 zł, polisy ubezpieczeniowe – 389 zł, podatek od nieruchomości – 80 zł, podatek od środków transportu – 298 zł, utrzymanie samochodu – 200 zł, kredyty, pożyczki, leasing – łącznie 7.465,17 zł oraz spłata kary pieniężnej na rzecz ITD. – 1.000 zł (k. 42-43). W skład majątku rodziny wnioskodawczyni wchodzi dom o powierzchni 120 m2 oraz działka o powierzchni 6317 m2, samochód osobowy marki Volvo, rok produkcji 1997 oraz samochody ciężarowe i naczepy, a także inne środki trwałe wykazane w dokumencie księgowym, a wchodzące w skład majątku służącego do prowadzenia działalności gospodarczej (k. 31). W ocenie Sądu, wbrew twierdzeniom Skarżącej zaprezentowanym w złożonym oświadczeniu oraz sprzeciwie, sytuacja majątkowa i rodzinna Skarżącej nie uzasadniają przyznania jej prawa pomocy w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego. Analiza dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy, w szczególności wysokość przychodu i dochodu uzyskanego przez Skarżąca w 2010 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej pozwala stwierdzić, że Skarżąca obraca znacznymi kwotami pieniędzy. O znacznym potencjale finansowym wnioskodawcy świadczy również fakt, iż na przełomie 2010 i 2011 r. zaciągnęła liczne zobowiązania kredytowe, co dowodzi, iż Skarżąca posiada płynność finansową. Zaznaczyć przy tym należy, że Skarżąca nie wykazała, aby zalegała ze spłatą jakichkolwiek zobowiązań, czy też bieżących rachunków, poza rozłożeniem należności wobec Inspekcji Transportu Drogowego czy też zawieszeniem spłaty pożyczki. Skarżąca zaciągając kredyty na przełomie 2010 i 2011 r. powinna liczyć się z koniecznością ich spłaty w późniejszych terminach, ponosząc jednocześnie wydatki związane z utrzymaniem rodziny. Założenie, że konieczność spłaty kredytów konsumpcyjnych powinna powodować zwolnienie od kosztów sądowych bądź ustanowienie doradcy podatkowego jest niezrozumiałe, bowiem koszty związane z prowadzeniem procesu (koszty sądowe i koszty ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika) nie mogą być stawiane jako ostatnie w kolejności ich zaspokajania. Jednocześnie należy zaznaczyć, iż spłata zaciągniętych kredytów oraz pozostałe wydatki (poza wydatkami koniecznymi na utrzymanie, do których nie zalicza się np. kosztów związanych z posiadanymi polisami ubezpieczeniowymi, utrzymaniem samochodu czy spłaty kary pieniężnej) nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnością publicznoprawną, jaką jest wpis sądowy. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny "fakt spłaty zaciągniętych kredytów czy też ponoszenia kosztów dalszej edukacji nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy" - postanowienie z dnia 9.02.2005 roku, sygn. akt OZ 1363/04. Powyższej oceny nie może zmienić okoliczność, iż jak wynika z przedłożonych dokumentów księgowych na początku 2011 r. działalność gospodarcza Skarżącej przynosi straty. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 24.06.2008 r. (sygn. akt I FZ 260/08) strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielania pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (LEX nr 479125). Zaznaczyć wręcz należy, iż okoliczność ponoszenia straty, mimo znacznych wydatków Skarżącej, świadczy, że sytuacja majątkowa Skarżącej, przedstawiona na użytek postępowania o przyznanie prawa pomocy, budzi uzasadnione wątpliwości, co do zgodności ze stanem faktycznym. Powyższe okoliczności, a w szczególności niewiarygodne oświadczenie w zakresie wysokości osiąganego dochodu, w zestawieniu z wykazanym majątkiem oraz wyszczególnionymi wydatkami nie pozwalają na przyznanie Skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie doradcy podatkowego. Skarżąca nie wykazała, że jej sytuacja majątkowa i rodzinna, nie pozwala na pokrycie kosztów ustanowienia doradcy podatkowego. Przypomnieć także należy, że postępowanie zażaleniowe w zakresie przyznania prawa pomocy zarówno, co do zwolnienia od kosztów sądowych, jak i ustanowienia doradcy podatkowego jest zwolnione z kosztów i do wniesienia zażalenia niewymagany jest profesjonalny pełnomocnik. Tym samym argumenty Skarżącej w zakresie konieczności zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego do wniesienia zażalenia na rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych są niezasadne. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 245 § 3 i 4 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.