I SA/Bk 203/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Sławomir Presnarowicz, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, asesor WSA Wojciech Stachurski (spr.), Protokolant Beata Borkowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 10 lipca 2007 r. sprawy ze skargi H. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych w podatku od nieruchomości za 2006 r. 1. oddala skargę, 2. przyznaje od Skarbu Państwa (kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku) na rzecz ustanowionego z urzędu r.pr. J. M. kwotę brutto 292,80 zł (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy), w tym VAT 52,80 zł (słownie: pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną, a także kwotę 17 zł (słownie: siedemnaście złotych) tytułem zwrotu niezbędnych wydatków. Wnioskiem z [...] marca 2006 r. H. P. zwrócił się do Burmistrza K. o umorzenie podatku od nieruchomości za 2006 r. W uzasadnieniu wskazał, że nie ma pracy i utrzymuje się z zasiłku, który wynosi około 530 zł. Podkreślił, że od 2002 r. podatek od nieruchomości wzrósł o ponad 300 %. Jednocześnie wskazał, że od lat odśnieżał i oczyszczał z ziela chodniki i trawniki przy swojej posesji. Decyzją z [...] kwietnia 2006 r., nr [...] Burmistrz K. odmówił podatnikowi umorzenia I raty podatku i umorzył postępowanie w sprawie umorzenia II, III, i IV raty podatku od nieruchomości za 2006 r. W uzasadnieniu organ podatkowy powołał się na treść art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.) – w dalszej części powoływanej w skrócie o.p. Wskazał, że w sprawie nie wystąpiły okoliczności, które można byłoby określić "ważnym interesem podatnika" lub "interesem publicznym", a co mogłoby dawać podstawy do umorzenia podatku. Stwierdził, że sytuacja majątkowa podatnika i jego rodziny nie jest zła, jeżeli podatnika stać na utrzymanie zarówno domu, jak i mieszkania w B. Umorzenie postępowania w części dotyczącej II, III, i IV organ uzasadnił tym, iż nie upłynął jeszcze termin ich płatności i nie ma jeszcze z tego tytułu zaległości podatkowych. Decyzją z [...] czerwca 2006 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. uchyliło w całości powyższą decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że organ pierwszej instancji nie dokonał wystarczająco wnikliwej oceny sytuacji podatnika. Kolegium zauważyło także, że podatek od nieruchomości w sprawie został wymierzony obu współwłaścicielom nieruchomości, którzy pozostają w związku małżeńskim, zatem osoba A. P. nie może zostać pominięta przy rozstrzyganiu o umorzeniu danej zaległości podatkowej. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Burmistrz K. decyzją z [...] września 2006 r., nr [...] umorzył H. P. zaległość z tytułu I raty w podatku od nieruchomości za 2006 r., odmówił umorzenia II raty tego podatku oraz umorzył postępowanie w sprawie umorzenia III i IV raty. W uzasadnieniu wskazał, że w tym przypadku nie ma znaczenia ewentualne umorzenie podatku z punktu widzenia "interesu publicznego", ponieważ działalność podatnika nie służy zaspokajaniu potrzeb zbiorowości lokalnej. Ponadto organ ustalił, że wnioskodawca jest współwłaścicielem działki zabudowanej budynkiem mieszkalno-gospodarczym i otrzymuje zasiłek przedemerytalny w kocie 558,40 zł. Posiada też samochód osobowy marki [...] z 1995 r. Wspólnie z nim zamieszkuje córka z dwójką dzieci, która utrzymuje się z alimentów i zasiłku na dzieci w łącznej kwocie 486 zł oraz częściowej pomocy ojca. Wnioskodawca zamieszkuje w K., posiada również mieszkanie w B. Zajmuje je jego żona, która otrzymuje emeryturę w wysokości 773,74 zł miesięcznie i to ona ponosi koszty utrzymania tego mieszkania. Łączne miesięczne wydatki rodziny stanowią kwotę 663,94 zł. W wyniku analizy zebranego materiału dowodowego organ stwierdził, że sytuacja majątkowa podatnika i jego rodziny nie jest zła i nie należy do nadzwyczajnych, a zaległość z tytułu podatku od nieruchomości może zostać uregulowana w ratach. Jednak z uwagi na rozpoczęcie roku szkolnego i związane z tym wydatki na zakup niezbędnej wyprawki do szkoły wnukom podatnika, organ umorzył I ratę podatku od nieruchomości. Wskazał również, że z uwagi na fakt, że termin płatności III i IV raty upływa odpowiednio 15 września 2006 r. i 15 listopada 2006 r., nie ma jeszcze z tego tytułu zaległości podatkowej i nie można jej umorzyć. Postępowanie w tej części jest zatem bezprzedmiotowe. Decyzją z [...] stycznia 2007 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy powyższą decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że w sprawie podjęto wystarczające środki w celu zbadania sytuacji majątkowej wnioskodawcy, w sposób jasny wyjaśniono motywy podjęcia decyzji oraz umożliwiono stronie wypowiedzenie się, co do materiałów zebranych w sprawie. Kolegium podzieliło pogląd organu pierwszej instancji, że kwota należności podatkowej może być przez podatników uiszczona, jeśli nie jednorazowo, to na pewno w ratach. Obciążenie średnich miesięcznych wydatków współwłaścicieli nieruchomości (664 zł) dodatkową kwotą 27 zł miesięcznie z tytułu podatku (po umorzeniu I raty już tylko 20 zł miesięcznie), zważywszy na ich łączne dochody (1.300 zł), nie wydaje się zagrażać egzystencji strony. Na powyższą decyzję H. P. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Podniósł w niej naruszenie art. 6, art. 7, art. 8, art. 10, art. 77, art. 79 i art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.). W uzasadnieniu wskazał na daty i terminy podjęcia czynności w jego sprawie. Podniósł, że w decyzji brak jest daty wniesienia odwołania od decyzji Burmistrza K. i daty jej wpływu do SKO, przez co urzędnicy świadomie zacierają swoje błędy, czyli potwierdzają nieprawdę. Wskazał też, że organ odwoławczy nie rozpatrzył sprawy odśnieżania i odpłacania chodnika. Na rozprawie przed Sądem pełnomocnik skarżącego, ustanowiony z urzędu radca prawny, poparł skargę, ale na innych podstawach niż skarżący. Podniósł mianowicie naruszenie art. 139 i 67a o.p. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wniosło o jej oddalenie. Organ przyznał, że postępowanie odwoławcze w niniejszej sprawie zostało zakończone po upływie terminu przewidzianego w art. 139 § 1 o.p., ale jego zdaniem naruszenie to nie ma żadnego wpływu na wynik sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 120 o.p. organy podatkowe działają na podstawie przepisów prawa. Oznacza to, że organ prowadzący postępowanie podatkowe może podejmować takie rozstrzygnięcia, na jakie w danej sprawie zezwalają obowiązujące przepisy prawa materialnego i procesowego. Podstawą materialno-prawną zapadłych w niniejszej sprawie decyzji organów podatkowych jest przepis art. 67a § 1 pkt 3 o.p. Przepis ten daje możliwość umorzenia ciążących na podatniku zaległości podatkowych, jeśli jest to uzasadnione ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym. Wynikająca z tego przepisu norma prawna nie wyznacza w sposób kategoryczny prawnych konsekwencji dla określonego rodzaju stanów faktycznych, pozostawiając to uznaniu organu podatkowego. Ustawodawca zastrzegł bowiem, iż w przypadku wystąpienia ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego organ podatkowy może na wniosek podatnika umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Komentowany przepis wprowadza do systemu prawa podatkowego tzw. luz decyzyjny, co oznacza, że decyzje organów podatkowych mają w tych sprawach charakter uznaniowy. Nie oznacza to oczywiście, iż swoboda organów podatkowych w przyznawaniu tego rodzaju ulg jest niczym nieograniczona. Wykładnia gramatyczna przepisu art. 67a § 1 pkt 3 o.p. daje podstawę do stwierdzenia, iż do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia dochodzi po ustaleniu, iż w sprawie zaistniała przesłanka w postaci "ważnego interesu podatnika" lub "interesu publicznego". Jeśli żadna z tych przesłanek nie jest spełniona, organ podatkowy nie ma w tym zakresie możliwości wyboru konsekwencji prawnych i nie może przyznać wnioskowanej ulgi w spłacie podatku. Natomiast wykazanie istnienia którejś z wymienionych przesłanek, choć pozwala organowi podatkowemu na zastosowanie tej ulgi, to jednak bezpośrednio do tego nie zobowiązuje. W tym przypadku organ podatkowy powinien najpierw wyważyć interes jednostki i interes majątkowy gminy. Zasadą konstytucyjną jest bowiem obowiązek każdego obywatela do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków (art. 84 Konstytucji RP). Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie w swych orzeczeniach podkreślał, iż sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji wybór jest słuszny. Sądy administracyjne zostały powołane do kontroli legalności działalności administracji publicznej, a zatem nie są one uprawnione do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji uznaniowej. Takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Decyzje uznaniowe organów podatkowych podlegają natomiast badaniu, co do ich zgodności z przepisami proceduralnymi (zob. wyrok NSA z 13.04.1998 r., sygn. akt I SA/Kr 1227/97, opublikowany Lex Nr 33404). W wyroku z dnia 7 lutego 2001 r. (sygn. akt I SA/Gd 1507/00, opublikowany Lex Nr 46473) NSA podkreślił, iż sądowa kontrola legalności tzw. decyzji uznaniowych sprowadza się do oceny, czy organ podatkowy prawidłowo zgromadził materiał dowodowy oraz czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości podatkowych mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym oraz czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach. W rozpatrywanej sprawie organy rozważały argumenty H. P., co do występowania ważnego interesu podatnika, a zajęte w tym zakresie stanowisko zostało w wydanych decyzjach szeroko uzasadnione. W sprawie tej zbadano sytuację materialną i rodzinną wnioskodawcy. Słusznie organy obu instancji zwróciły uwagę, iż sytuacja podatnika nie jest spowodowana siłą wyższą lub innym zdarzeniem niezależnym od jego woli, które uzasadniałoby istnienie ważnego interesu. Nie jest też aż tak zła, aby nie mógł on uiścić całej kwoty powstałych do dnia wydania rozstrzygnięcia zaległości - pierwsza rata podatku została podatnikowi umorzona. Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy nie ma znaczenia podnoszony przez skarżącego w trakcie postępowania przed organami podatkowymi argument, iż przez wiele lat odśnieżał i oczyszczał z chwastów chodnik. Jak wynika z art. 6 o.p. podatek jest świadczeniem pieniężnym nieodpłatnym, przymusowym oraz bezzwrotnym. Bez wątpienia SKO w B. przekroczyło wynikający z art. 139 o.p. termin do załatwienia sprawy. Jednakże naruszenie tego przepisu nie miało wpływu na wynik sprawy, a tylko wówczas Sąd mógłby uchylić zaskarżoną decyzję. Jak bowiem wynika z treści art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynika sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Na marginesie należy jedynie zauważyć, że w dacie złożenia przez H. P. wniosku o umorzenie podatku od nieruchomości za 2006 r. (16 marca 2006 r.) nie upłynął jeszcze termin płatności II, III, i IV raty tego podatku, zatem w tej części nie istniała jeszcze zaległość podatkowa. W konsekwencji organ podatkowy był wówczas uprawniony do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w tym zakresie - art. 165a § 1 o.p. Choć tego nie uczynił i dopiero w decyzji umorzył w części postępowanie w trybie art. 208 § 1 o.p., to jednak i to uchybienie nie miało ostatecznie żadnego wpływu na wynik tej sprawy. Skarga nie jest więc uzasadniona, co w świetle art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi podstawę do jej oddalenia. O przyznaniu wynagrodzenia ustanowionemu z urzędu radcy prawnemu i zwrocie niezbędnych wydatków, Sąd orzekł ma podstawie art. 250 cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz przepisów § 2 ust. 1-3, § 6 pkt 2, § 14 ust. 2 pkt 1 lit. "a" i § 15 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1369 ze zm.).