I SA/Bk 229/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Sławomir Presnarowicz po rozpoznaniu w dniu 12 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. I. na interpretacje indywidualną Ministra Finansów z dnia [...] kwietnia 2012 r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych p o s t a n a w i a oddalić wniosek. A. I. (dalej powoływana także jako skarżąca) prowadząca działalność gospodarczą w zakresie najmu lokali, produkcji materiałów budowlanych i ogrodniczych oraz usług budowlanych wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych podając, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z ośmiorgiem dzieci (czworo w rodzinie zastępczej). Skarżąca podniosła, iż obecnie nie posiada wolnych środków finansowych, którymi mogłaby pokryć koszty sądowe powstałe w sprawie niniejszej, z uwagi na brak dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej (strata w wysokości 110.000 zł). Ponadto wnioskodawczyni posiada zadłużenie w ZUS i Urzędzie Miasta oraz spłaca kredyt hipoteczny w wysokości 200.000 zł zaciągnięty na mieszkanie i nieruchomości. Majątek wnioskodawczyni stanowi dom o powierzchni 273 m2 oraz nieruchomość o powierzchni 1,72 ha. Aktualnie z prowadzonej działalności gospodarczej wnioskodawczyni uzyskuje miesięcznie dochód w wysokości 3.500 zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 7 sierpnia 2012 r. skarżąca oświadczyła, że na posiadanej nieruchomości prowadzona jest działalność gospodarcza w zakresie wynajmu lokali, zaś na poczet wychowanków rodziny zastępczej otrzymuje kwotę 1.700 zł miesięcznie. Dodatkowo wnioskodawczyni wskazała, iż wysokość aktualnego zadłużenia w ZUS wynosi – 1.400 zł, natomiast w Urzędzie Miasta – 1.800 zł. Do miesięcznych wydatki skarżącej związanych z bieżącym utrzymaniem rodziny należy zaliczyć: energię elektryczną – 700 zł, gaz – 180 zł, podatek od nieruchomości – 2000 zł miesięcznie, zakup żywności – 2.000 zł, koszt eksploatacji samochodu osobowego marki Volkswagen rok produkcji 1992 i Audi, rok produkcji 1994 – 650 zł. Końcowo wnioskodawczyni wskazała także, iż przychód za 2011 r. wyniósł 196.674,95 zł, a dochód – strata 2.940 zł, natomiast od stycznia do lipca 2012 r. przychód z prowadzonej działalności gospodarczej wyniósł 136.602,62 zł, zaś koszty (wydatki) to kwota 234.303,97 zł. Do wniosku skarżąca dołączyła: kopię strony księgi podatkowej do lipca 2012 r. (k. 27), kopię deklaracji rocznej za 2011 r. (k. 28) oraz wyciągi z rachunku bankowego za okres maj – lipiec 2012 r. (29-37). Wnioskodawczyni nie przedłożyła do akta sprawy rachunków i faktur dokumentujących wysokość miesięcznych wydatków wskazując, że ich nie posiada, a także harmonogramu spłat zaciągniętego kredytu. Ponadto nie przedstawiła również dokumentów potwierdzających aktualne zadłużenie w ZUS i Urzędzie Skarbowym podnosząc, iż wskazane kwoty stanowią bieżące raty. Postanowieniem z 24 sierpnia 2012 r. referendarz sądowy odmówił przyznania Skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, że Skarżąca nie wykazała, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. W złożonym w terminie sprzeciwie Skarżąca zaskarżyła powyższe postanowienie, wskazując, że przedstawione przez Sąd okoliczności nie mogą być podstawą do dyskwalifikacji przyznania jej prawa pomocy. Wskazała, że składając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych kierowała się faktem, że nie jest w stanie ich ponieść, bez uszczerbku utrzymania koniecznego swojej rodziny. Zaznaczyła, że otrzymywana kwota 1700 zł z tytułu opieki nad dziećmi jako rodzina zastępcza są dochodem wyłącznie dzieci a nie jej. Ponadto, błędnie w uzasadnieniu postanowienia ujęto koszty w wysokości 1800 zł miesięcznie na rzecz Urzędu Miasta, albowiem jest to jednorazowa zaległość. Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił i zważył, co następuje: Wobec skutecznego wniesienia przez Skarżącą sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez Sąd stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej powoływana jako u.p.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 u.p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 tejże ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Warunkiem przyznania przedmiotowego uprawnienia stronie, jest wykazanie przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy rozstrzygniecie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Podkreślenia wymaga przede wszystkim, że prawo pomocy stanowi wyjątek od ogólnej reguły ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i może być przyznane tylko w szczególnych sytuacjach. Jako forma dofinansowania z budżetu państwa, przyznanie prawa pomocy winno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe (zob. postanowienie NSA z 24 października 2007 r., II FZ 426/07, niepubl.). Wskazuje się, że instytucja prawa pomocy powinna stanowić przywilej dla osób, które muszą korzystać z ochrony prawnej przed sądem. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł dochodu i majątku. Przy czym znamiennym jest to, że to osoba ubiegająca się o prawo mocy winna wykazać, iż należy do kręgu takich osób. W judykaturze niejednokrotnie już podkreślono, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien w procedurze planowania wydatków uwzględniać również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnego postępowania i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 1992 r., I A Cz 393/92, postanowienie NSA z 24 marca 2004 r. Fz 10/04). Również w doktrynie wskazuje się, że strona prowadząca działalność gospodarczą powinna wykazać się szczególną zapobiegliwością i przezornością w zakresie finansowania udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą, gdyż wiąże się ona ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszelkich związanych z nią konsekwencji, w tym ponoszenia kosztów sądowych (zob. T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 632). Skarżona w sprawie interpretacja przepisów prawa podatkowego dotyczy podatku dochodowego od osób fizycznych w zakresie kosztów uzyskania przychodów, a zatem należności publicznoprawnych związanych z prowadzoną przez stronę działalnością gospodarczą. Analiza okoliczności przedstawionych we wniosku wraz z dokumentacją i oświadczeniami Wnioskodawczyni zgromadzonymi w aktach sprawy, nie dają podstaw do przyznania Skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z przedłożonych przez Skarżącą dokumentów wynika, że działalność gospodarcza prowadzona przez Skarżącą w okresie do stycznia do lipca 2012 r. przyniosła stratę w kwocie ponad 97 000 zł. Jednocześnie Skarżąca deklaruje, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskuje dochód w wysokości 3500 zł miesięcznie oraz 1700 zł z tytułu sprawowania funkcji rodziny zastępczej. W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że błędny jest pogląd skarżącej, jakoby kwota 1700 zł nie mogła być uwzględniona przy ocenie jej sytuacji majątkowej. Oceniając sytuację finansową Sąd jest zobowiązany uwzględnić nie tylko dochody skarżącej, ale także innych członków rodziny, pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Dlatego też, uzyskiwane przez skarżącą świadczenie z tytułu sprawowania opieki nad dziećmi w ramach rodziny zastępczej, należy zaliczyć do źródła przychodów jej rodziny. Miesięczne wydatki Skarżącej i jej rodziny, jak wynika z jej oświadczenia, zamykają się kwotą około 10 000 zł. - energia elektryczna – 700 zł, gaz – 180 zł, podatek od nieruchomości – 2000 zł, zakup żywności – 2.000 zł, koszt eksploatacji samochodów osobowych – 650 zł, kredyt hipoteczny – około 2.340 zł, ZUS – 1.400 zł. W skład majątku rodziny wnioskodawczyni wchodzi dom o powierzchni 273 m2 oraz nieruchomości o powierzchni 1,72 ha. Skarżąca poza tym nie posiada żadnego innego majątku, przedmiotów wartościowych czy też oszczędności. Skarżąca nie posiada też dodatkowych zaległości, z wyjątkiem kwoty 1800 zł na rzecz Urzędu Miasta. Wskazując na powyższe wskazać należy, iż złożone przez Skarżącą oświadczenia dotyczące sytuacji rodzinnej i majątkowej rodziny budzą uzasadnione wątpliwości, co do zgodności ze stanem rzeczywistym. Mimo, iż działalność gospodarcza prowadzona przez skarżącą przyniosła w 2012 r. stratę, to była w stanie wygospodarować kwotę ponad 5000 zł miesięcznie (w tym 1700 z tytułu sprawowania funkcji rodziny zastępczej) na utrzymanie siebie i rodziny. Z przedłożonych do akt wyciągów z rachunków bankowych wynika, że Skarżąca regularnie otrzymuje przychody z tytułu wynajmu lokali oraz na bieżąco spłaca zobowiązania, zarówno o charakterze prywatnym jak i publicznoprawnym. Z zestawienia transakcji w miesiącu maju 2012 r. wynika, że skarżąca dokonała gotówkowych wypłat z konta na kwotę ponad 11.000 zł., a zatem nie można podzielić jej stanowiska, że obecna sytuacja finansowa nie pozwala jej na uiszczenie wpisu w wysokości 200 zł., bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i rodziny. Analiza dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy, w szczególności wysokość przychodu i dochodu uzyskanego przez Skarżąca w 2011 i 2012 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej pozwala stwierdzić, że Skarżąca obraca znacznymi kwotami pieniędzy. Odnosząc się do stanowiska Skarżącej, jakoby starta z prowadzonej działalności gospodarczej była równoznaczna z brakiem środków finansowych na utrzymanie, wskazać należy, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie wskazywano, że taka strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielania pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych - postanowienie NSA z dnia 24.06.2008 r. (sygn. akt I FZ 260/08, LEX nr 479125). Podkreślić wręcz należy, iż sama Skarżąca przyznała, że koszty utrzymania rodziny są pokrywane z dochodów uzyskiwanych z prowadzonej działalności gospodarczej, tym samym wykazywana strata nie świadczy o braku środków finansowych na bieżące utrzymanie siebie i rodziny. Okoliczność ponoszenia straty, mimo znacznych wydatków Skarżącej, świadczy, że sytuacja majątkowa Skarżącej, przedstawiona na użytek postępowania o przyznanie prawa pomocy, budzi uzasadnione wątpliwości, co do zgodności ze stanem faktycznym. Powyższe okoliczności nie pozwalają na przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca nie wykazała, że jej sytuacja majątkowa i rodzinna, nie pozwala na pokrycie kosztów związanych ze skutecznym wniesieniem i rozpatrzeniem przez WSA skargi na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 245 § 3 i 4 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.