I SA/Bk 232/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Mieczysław Markowski, Sędziowie sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska, asesor WSA Wojciech Stachurski (spr.), Protokolant Beata Borkowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 6 września 2007 r. sprawy ze skargi B. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od czynności cywilnoprawnych wraz z odsetkami za zwłokę 1. oddala skargę, 2. przyznaje od Skarbu Państwa (kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku) na rzecz ustanowionego z urzędu adwokata K. K. kwotę brutto 292,80 zł (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy), w tym VAT 52,80 zł (słownie: pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) – tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną, a także kwotę 17 zł (słownie: siedemnaście złotych) – tytułem zwrotu niezbędnych wydatków. Wnioskiem z [...] sierpnia 2006 r. B. W. zwróciła się Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. o umorzenie zaległości podatkowej w podatku od czynności cywilnoprawnych w kwocie [...] zł wraz z odsetkami. Wyjaśniła, że [...] marca 2001 r. zawarła umowę pożyczki z A. Ł. i to on, zgodnie z treścią tej umowy, powinien pokryć wszelkie wynikające z niej należności. Podniosła również, że A. Ł. nie zwrócił pożyczonych pieniędzy, a policja nie może ustalić jego miejsca pobytu. Z tego względu wnioskodawczyni znalazła się w kłopotach finansowych i musiała zamknąć swoją firmę. Obecnie jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku i z dwójką dzieci pozostaje na utrzymaniu matki emerytki. Po rozpoznaniu sprawy Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. decyzją z [...] listopada 2006 r., nr [...], odmówił B. W. umorzenia wymienionej zaległości podatkowej wraz z odsetkami. W uzasadnieniu wskazał, że przedmiotowa należność stanowi dochód jednostki samorządu terytorialnego, a Urząd Miejski w B. nie wyraził zgody na jej umorzenie. Decyzją z [...] lutego 2007 r., nr [...], Dyrektor Izby Skarbowej w B. utrzymał w mocy powyższą decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że odmowa zgody na umorzenie należnego podatku przez Prezydenta Miasta B. jest wiążąca dla organów podatkowych i stanowi prawną przeszkodę umorzenia zaległości. Stwierdził także, że organy podatkowe nie mają kompetencji do badania prawidłowości wydanego przez Prezydenta Miasta B. postanowienia o odmowie umorzenia zaległości podatkowych. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku B. W. wnosiła o uchylenie w całości decyzji organu drugiej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu skarżąca przyznała, że istotne znaczenie dla wyniku tej sprawy miało postanowienie Skarbnika Miasta B. Podnosiła jednak, że jesienią 2006 r. w rozmowie z Prezydentem Miasta B. przedstawiła zaistniałą sytuację i Prezydent obiecał, że zajmie się tą sprawą osobiście. Zdaniem Skarżącej postanowienie z [...] października 2006 r. zapadło bez wiedzy Prezydenta Miasta, a odmowa wyrażenia zgody na umorzenie była dla niej dużym zaskoczeniem. Ponadto wskazała, że w postanowieniu tym, przedstawiając jej sytuację materialną, nie podano z jakiego źródła ma spłacić zadłużenie. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w B. wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. W świetle przepisu art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd mógłby uchylić zaskarżoną decyzję – o co wnosiła strona skarżąca – w sytuacji, gdyby stwierdził: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przedmiotowej sprawie nie zaistniała żadna z wymienionych przesłanek. Zgodnie z przepisem art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) – w dalszej części powoływanej w skrócie o.p., organ podatkowy może umorzyć ciążące na podatniku zaległości podatkowe jeśli jest to uzasadnione ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym. Wynikająca z tego przepisu norma prawna nie wyznacza w sposób kategoryczny prawnych konsekwencji dla określonego rodzaju stanów faktycznych, pozostawiając to uznaniu organu podatkowego. Przepis ten wprowadza do systemu prawa podatkowego tzw. luz decyzyjny, co oznacza, że wydawane w tych sprawach decyzje mają charakter uznaniowy. Nawet w przypadku, gdy organ podatkowy stwierdzi istnienie przesłanki w postaci "ważnego interesu" podatnika, to powyższe nie stanowi automatycznie podstawy do zastosowania przedmiotowej ulgi. Przedtem bowiem organ podatkowy może wyważyć interes podatnika oraz interes Skarbu Państwa (gminy) i w rezultacie uznać, że w danym przypadku interes publiczny jest ważniejszy. Dodać przy tym należy, że konstytucyjną zasadą jest obowiązek każdego obywatela do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków (art. 84 Konstytucji RP), a uregulowana w art. 67a § 1 pkt 3 o.p. instytucja umorzenia zaległości podatkowych jest ograniczeniem tej zasady. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie w swych orzeczeniach podkreślał, iż sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór jest słuszny. Sądy administracyjne zostały powołane do kontroli legalności działalności administracji publicznej, a zatem nie są one uprawnione do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji uznaniowej. Sąd administracyjny nie może więc rozstrzygać o tym, czy pobór podatku powinien być zaniechany. Takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Decyzje uznaniowe organów podatkowych podlegają natomiast badaniu, co do ich zgodności z przepisami proceduralnymi (zob. wyrok NSA z 13 kwietnia 1998 r., sygn. akt I SA/Kr 1227/97, opubl. Lex Nr 33404). Zakres opisanego w przepisie art. 67 a §1 pkt 3 o.p. uznania administracyjnego został poważnie ograniczony postanowieniami przepisu art. 18 ust. 2 ustawy z 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. Nr 203, poz. 1966 ze zm.). Przepis ten stanowi, że w przypadku pobieranych przez urząd skarbowy podatków i opłat stanowiących w całości dochody jednostek samorządu terytorialnego (takim podatkiem jest podatek od czynności cywilnoprawnych), naczelnik tego urzędu może umarzać, odraczać termin zapłaty lub rozkładać na raty należności oraz zwalniać płatnika z obowiązku pobrania bądź ograniczać pobór należności wyłącznie na wniosek lub za zgodą przewodniczącego zarządu jednostki samorządu terytorialnego. W zgodnej opinii judykatury i doktryny prawa podatkowego naczelnik urzędu skarbowego może zrealizować przyznaną mu kompetencję odnośnie do podatków i opłat stanowiących w całości dochody jednostek samorządu terytorialnego, tylko zgodnie ze stanowiskiem organu reprezentującego jednostkę samorządu terytorialnego. Organ ten ma bowiem pełną wierzycielską kompetencję w zakresie takich dyspozycji jak udzielanie ulg podatkowych, umarzanie, rozkładanie na raty i odraczanie terminów płatności należności (zob. m.in.: wyrok WSA w Warszawie z 24 marca 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2160/04, opubl. LEX nr 198053). W jednym z wcześniejszych wyroków Sąd Najwyższy stwierdził m.in., że uprawnienie urzędu skarbowego do odraczania, umarzania lub rozkładania na raty oraz zwolnienia płatnika z obowiązku poboru podatków i opłat stanowiących w całości dochód gminy jest kompetencją subsydiarną w stosunku do tej, która przysługuje organowi samorządowemu (wyrok z dnia 10 lipca 2002 r., sygn. akt III RN 135/01, OSN 2003, nr 13, poz. 300). Wniosek lub zgodę organu samorządowego na przyznanie ulgi podatkowej należy traktować nie tylko jako warunek sine qua non do wydania pozytywnej decyzji przez naczelnika urzędu skarbowego, ale także jako istotny element postępowania podatkowego w tego rodzaju sprawach (por. E. Ruśkowski, Decyzja czy postanowienie/ Komentarz do Uchwały NSA z 18 grudnia 1995 r., sygn. akt SA 17/95, "Przegląd Podatkowy" 1996, nr 4, s. 31). W przedmiotowej sprawie Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B., po otrzymaniu wniosku B. W. o umorzenie ciążącej na niej zaległości podatkowej w podatku od czynności cywilnoprawnej, wystąpił do organu samorządowego o zajęcie w tej kwestii stanowiska. O powyższym wystąpieniu organ prowadzący postępowanie zawiadomił B. W., czym zapewnił Stronie możliwość czynnego udziału w sprawie również na tym etapie jej rozpoznania. W wydanym [...] października 2006 r. postanowieniu organ samorządowy obszernie uzasadnił, dlaczego nie wyraża zgody na umorzenie B. W. zaległości podatkowej wraz z odsetkami. Stwierdził między innymi, że sytuacja finansowa wnioskodawczyni jest skomplikowana, jednak umorzenia zaległości podatkowej nie można traktować jako czynnika decydującego o naprawie tej sytuacji. Podniósł, że choć wnioskodawczyni zamieszkuje w mieszkaniu matki i wraz z rodziną utrzymuje się z jej emerytury w kwocie około 700 zł miesięcznie, to jednak jej sytuacja majątkowa jest dobra. Ze zgromadzonych danych wynika bowiem, że posiada działkę rolną w J. oraz działkę rolną zabudowaną (siedlisko wraz z ziemią) we wsi S. gm. Z. Organ uzasadnił, że w sprawie nie wystąpiły okoliczności takie jak zagrożenie "ważnego interesu podatnika" lub "interesu publicznego", a w szczególności okoliczności wyjątkowe, niezależne od sposobu postępowania podatnika, których nie dało się przewidzieć lub im zapobiec. W kontekście przypisanego organom samorządowym uprawnienia do wyrażania przez nie zgody na umarzanie zaległości w podatkach stanowiących dochód gmin, prawidłowość powyższego postanowienia nie budzi zastrzeżeń Sądu. Powyższej oceny nie podważa również fakt, iż postanowienie to zostało wydane po prawie 2 miesiącach od daty wystąpienia z wnioskiem o zajęcie stanowiska przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. Istotnie, miała tu miejsce zwłoka organu samorządowego, bowiem w myśl art. 209 § 3 o.p. organ, do którego zwrócono się o zajęcie stanowiska, obowiązany jest przedstawić je niezwłocznie, jednak nie później niż w terminie 14 dni od dnia doręczenia wystąpienia o zajęcie stanowiska. Na niezałatwienie sprawy we właściwym terminie, stronie służy jednak inny środek zaskarżenia, a mianowicie ponaglenie, które ma prowadzić do zdyscyplinowania organu w terminowym załatwianiu sprawy - art. 141 § 1 o.p. Dlatego też wydanie rozstrzygnięcia z opóźnieniem nie przesądza jeszcze o jego wadliwości. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że wydane w tej sprawie rozstrzygnięcia nie naruszają obowiązujących przepisów prawa. W konsekwencji, na podstawie art. 151 cyt. wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę należało oddalić. O przyznaniu wynagrodzenia ustanowionemu z urzędu adwokatowi i zwrocie niezbędnych wydatków, Sąd orzekł na podstawie art. 250 cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz przepisów § 2 ust. 1-3, § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" i § 19 pkt 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).